به گزارش خبرگزاری برگزیده ایسنا نوشت: شهرام ناظری، خواننده آواز ایرانی اهل کرمانشاه است که امروز ۷۶ ساله میشود. او هنرمندی است که هر کدام از ما ممکن است حداقل یکی از آثارش را حتی به صورت غیرمستقیم شنیده باشیم؛ آثار مشهوری همچون «آتش در نیستان»، «شیرین»، «در هوایت بیقرارم»، «مردان خدا»، «اندک اندک»، «برگریزان»، «الا یا ایها الساقی» و … .
البته او از آن هنرمندانی است که آثار قابل تحسین بسیار دارد و روزها میتوان در وصف این آثار سخن گفت، اما خب به هر جهت هر هنرمند موسیقی تعدادی اثر دارد که مشهور میشود، اما این دلیل بر خوب نبودن دیگر آثار او نیست!
شهرام ناظری اما، با القاب متفاوت در دنیای موسیقی ایران و جهان شناخته میشود، برخی او را «شوالیه آواز ایران» مینامند، برخی «بلبل ایران» و برخی «پاواراتی ایرانی»، که این امر نشان از نفوذ و تأثیر بالای او در موسیقی دارد که حتما این اثرگذاری صرفا به موسیقی ایران ختم نمیشود. همین امر اما باعث شده تا آثار و اجراهای زنده او، بارها تحسین منتقدان موسیقی نشریههای مطرح جهان را به همراه داشته باشد و در عین حال موجب شده تا او بتواند روی صحنه برترین سالنهای جهان برود.
شهرام ناظری به گونهای آواز ایرانی را به سمع مخاطبان رسانده است که با تمام آن چیزی که تاکنون شنیدهایم عملا تفاوتهای بسیار دارد، درحقیقت او همان فردی در موسیقی ایرانی است که گفته میشود بندهای آواز ایرانی را گسسته و تابوهایی را شکسته است. او درحقیقت سبک و نگاه متفاوتی در موسیقی سنتی ایرانی داشته که آن را در برابر شیوههای کلاسیک رایج قرار داده است.
و اما صدای شهرام ناظری با آن لحن حماسی و عرفانی که دارد، به گونهای است که شاید بسیاری از ما را به یاد اساطیر و شخصیتهای ادبی ایران بیندازد. البته که فراموش نکنیم او به واسطه اجرای قطعات عرفانی و اشعار مولانا با موسیقی سنتی، آواز ایرانی را به جهان شناسانده و آن را با عرفان پیوند زده است.
حال اما اگر بخواهیم به یکی از آثار مطرح او که فضای عرفانیاش سخت گیراست و در عین ساده به نظر رسیدن اثر، بسیار دلنشین است، اشاره کنیم، میتوانیم از قطعه موسیقی «درس سحر» نام ببریم.
قطعه «درس سحر» از اجراهای شاخص موسیقی دستگاهی ایران با آواز شهرام ناظری و آهنگسازی و تنظیم جلال ذوالفنون است که بر غزلی از حافظ شیرازی شکل گرفته است. این اثر در مجموعه ماندگار «گل صدبرگ» منتشر شده است؛ آلبومی که در دهه ۱۳۶۰ به یکی از پرفروشترین و اثرگذارترین نمونههای موسیقی سنتی ایران بدل شد و نقش مهمی در گسترش مخاطبان این ژانر ایفا کرد.
گفته میشود «گل صدبرگ» نقطه عطفی در همکاری ناظری و ذوالفنون بهشمار میآید. محوریت ساز سهتارِ ذوالفنون، پرداختی خلوت و شاعرانه به قطعات داده است و در کنار رویکرد تفسیری ناظری به شعر کلاسیک، الگویی تازه از ارائه موسیقی عرفانی را تثبیت کرده است. «درس سحر» در همین بستر، نمونهای روشن از پیوند شعر حافظ با بیان آوازی معاصر است.
براساس اطلاعاتی که از این قطعه موجود است، دستگاه آواز این اثر در بیات ترک، همراه با فضایی تأملی و معنوی است که با حالوهوای سحرگاهی غزل همنشین است.
همچنین فرم آن مبتنی بر ساختار آواز دستگاهی با لحظات تصنیفگونه، تکیه بر بداههپردازی آوازی در کنار ملودیهای ساختهشده است.
درباره تنظیم و سازبندی «درس سحر» گفته شده که با محوریت سهتار و بافتی مینیمال است که میدان را برای برجستهشدن کلام و تحریرهای آوازی باز میگذارد.
بیان آوازی این قطعه نیز دارای لحن دراماتیک و تفسیرمحور ناظری، با کششهای صوتی و تحریرهای ممتد است که بر وجه عارفانه متن تأکید میکند.
و اما گفته میشود انتخاب این شعر از حافظ آن هم در فضای بعد از انقلاب که گرایش به معنویت در موسیقی پررنگ بود، «درس سحر» را به اثری ادبی و موسیقایی بدل کرده است.
حال اگر بخواهیم به نقاط قوت این اثر اشاره کنیم، میتوان به همنشینی موفق شعر کلاسیک با اجرای دستگاهی اشاره کرد که تجربهای درونی برای مخاطب ایجاد میکند.
همچنین در این اثر شاهد سادگیِ هوشمندانه در تنظیم هستیم که این امر موجب میشود تمرکز بر کلام و صدا باشد.
در نهایت اما «درس سحر» را میتوان نمونهای شاخص از پروژه هنری ناظری در پیوند دادن شعر کلاسیک با بیان آوازی معاصر دانست؛ اثری که در چارچوب آلبوم «گل صدبرگ» به تثبیت سلیقهای تازه در موسیقی دستگاهی انجامید. چه آن را اوج سادگیِ شاعرانه بدانیم و چه مصداقی از خوانش دراماتیکِ شعر، این قطعه همچنان یکی از ارجاعات مهم در بحث نسبتِ حافظ و موسیقی ایرانی است.
در این قسمت میتوانید اثر «درس سحر» را گوش کنید:
۵۹۲۴۳
