مناقب علی (ع) در حدیث شافعی| انفاق در راه خدا، از پنهانی تا آشکارا

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری برگزیده های ایران، مَناقِبُ الإمام عَلِیّ بْن أبی طالب علیه‌السلام مشهور به مَناقب ابن مغازلی، یکی از مهم‌ترین منابع روایی اهل سنّت در فضایل حضرت علی علیه‌السلام است. این کتاب مجموعه‌ای است از روایات و احادیث مربوط به فضائل، مناقب، ویژگی‌ها، جایگاه معنوی و کرامات امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام. ابن مغازلی این روایات را عمدتاً از منابع اهل سنت جمع‌آوری کرده است.

وی در بخشی از کتاب خویش به ذکر احادیث تفسیری ذیل آیاتی از قرآن اشاره می‌کند؛ از جمله آنکه ذیل آیه‌ی «الَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ بِاللَّیْلِ وَ النَّهارِ سِرًّا وَ عَلانِیَه» از فرزند مجاهد از پدرش مجاهد از ابن عباس گفت: او علی بن ابی طالب است؛ زیر او چهار درهم داشت؛ درهمی در نهان و درهمی را آشکار و درهمی را در شب و درهمی را در روز انفاق کرد.

ابو عبدالرحمن سلمی بر این موضوع تصریح می‌کند و می‌گوید: «من چهار منقبت (فضیلت) از علی بن ابی طالب علیه‌السلام را به خاطر دارم که مانع از ذکر آنها نمی‌شود مگر ترس (یا حسد).» به او گفته شد: «آنها را ذکر کن.» او گفت: «آن حضرت روزی این آیه را تلاوت کرد: «کسانی که اموال خود را شب و روز، پنهان و آشکار انفاق می‌کنند…» (تا آخر آیه).» [ابو عبدالرحمن سلمی] گفت: «و در آن روز او جز چهار درهم مالک نبود؛ پس یک درهم را در شب، و یک درهم را در روز، و یک درهم را پنهانی، و یک درهم را آشکارا انفاق کرد.»

 سند دیگری در رابطه با این فضیلت انفاق امیر مؤمنان به شکل زیر از صاحب کتاب «جعفریات» نوشته‌ی محمد بن محمد بن اشعث، از راویان شیعه در قرن چهارم هجرى‏ است با این تفاوت که این آیه انفاق را منحصر در اسب‌ها می‌کند:

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ حَدَّثَنِی مُوسَى قَالَ حَدَّثَنَا أَبِی عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَبِیهِ الْحُسَیْنِ ع أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ بَعَثَ مَعَ عَلِیٍّ ع ثَلَاثِینَ فَرَساً فِی غَزَاهِ السَّلَاسِلِ فَقَالَ یَا عَلِیُّ أَتْلُو عَلَیْکَ آیَهً فِی نَفَقَهِ الْخَیْلِ الَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ بِاللَّیْلِ وَ النَّهارِ سِرًّا وَ عَلانِیَهً یَا عَلِیُّ هِیَ النَّفَقَهُ عَلَى الْخَیْلِ یُنْفِقُ الرَّجُلُ سِرّاً وَ عَلَانِیَهً.

عبد الله از محمد (خبر داد)، او گفت: موسی برای من حدیث کرد، او گفت: پدرم برای ما نقل کرد، او از پدرش، او از جدش، جعفر بن محمد (صادق علیه‌السلام) از پدرش، از جدش علی بن الحسین علیه‌السلام، از پدرش حسین علیه‌السلام که رسول خدا صلی الله علیه و آیه سی اسب همراه علی علیه‌السلام به غزوه السلاسل فرستاد و فرمود: «ای علی؛ آیه‌ای در مورد نفقه (خرج کردن برای) اسب‌ها برایت تلاوت می‌کنم: «کسانی که اموال خود را شب و روز، پنهان و آشکار انفاق می‌کنند…» ای علی! این آیه، درباره نفقه بر اسب‌هاست؛ که شخص پنهان و آشکار انفاق می‌کند.» (الجعفریات (الأشعثیات)، ص۸۶)

شیخ صدوق نیز در کتاب عیون اخبار الرضا علیه‌السلام، با اسناد خود از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل می‌کند درباره‌ی امام علی علیه‌السلام نازل شده است. (عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج‏۲، ص۶۲)

مجموع این روایات سوای در نظر گرفتن بهانه‌ی نزول آن، قویاً حکایت از تخصیص و مصداق اتمّ بودن آن آیه برای امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه‌السلام دارد. این روایات نشان می‌دهند که نزول آیه برای بیان فضیلت عام انفاق بوده، اما پیامبر اسلام در مقام تبیین، این آیه را به بالاترین شکل ممکن بر مصداق زندگی امام علی علیه‌السلام منطبق کرده‌اند، چه در انفاقات عمومی و چه در موارد خاص مانند نفقه بر اسب‌های جهاد در غزوات.

انتهای‌پیام/