مسیح فخر ـ رامتین شهبازی در گفتوگو با برگزیده، ضمن بررسی نسبت میان نقد ژورنالیستی و نقد حرفهای در جشنواره امسال، به وضعیت نسل جدید منتقدان، نقش مطالعات میانرشتهای، تأثیر رسانههای نوین و امکان شکلگیری زیباییشناسی تازه در سینمای ایران میپردازد. او با نگاهی امیدوارانه اما نقادانه، معتقد است هرچند سرعت انتشار نظرها افزایش یافته، اما نقد تحلیلی همچنان نیازمند فاصله، تأمل و چارچوب نظری است؛ مسیری که نسل تازه منتقدان اگر بهدرستی طیاش کنند، میتواند به بازتعریف اقتدار نقد در سینمای ایران منجر شود. رامتین شهبازی در پاسخ به این پرسش که نسبت میان نقد حرفهای مبتنی بر تحلیل و نقد ژورنالیستی مبتنی بر واکنش سریع در جشنواره امسال چگونه است، تأکید میکند:وقتی فیلمی در جمع جشنواره مشاهده میکنیم، مخصوصاً در حضور جمعی از همکاران، خیلی زود تحت تأثیر جو قرار میگیریم و این یک واکنش کاملاً ژورنالیستی است. اما پس از اکران و فاصله گرفتن از هیاهوی جشنواره، نقدها به مراتب جدیتر و تحلیلیتر میشوند.
نقد حرفهای در برابر نقد ژورنالیستی؛ فاصلهای که معنا میسازد
رامتین شهبازی در پاسخ به این پرسش که نسبت میان نقد حرفهای مبتنی بر تحلیل و نقد ژورنالیستی مبتنی بر واکنش سریع در جشنواره امسال چگونه است، تأکید میکند: وقتی فیلمی را در جمع جشنواره میبینیم، مخصوصاً در حضور جمعی از همکاران، خیلی زود تحت تأثیر جو قرار میگیریم و این یک واکنش کاملاً ژورنالیستی است. اما پس از اکران و فاصله گرفتن از هیاهوی جشنواره، نقدها به مراتب جدیتر و تحلیلیتر میشوند.
نقد حرفهای در برابر ژورنالیستی؛ نگاه نسل جدید
او در خصوص نسل جدید منتقدان میگوید:من نسبت به این نسل بسیار امیدوارم. چند نفرشان را خودم معرفی کردهام. تفاوتشان با ما این است که اکثرشان تحصیلکردهاند، حتی تا مقطع دکتری، و برخی مدرس دانشگاه هستند. نگاه پخته و علمی آنها باعث میشود نقدشان از نوع ژورنالیستی فاصله بگیرد. البته دو طیف وجود دارد: گروهی تحصیلکرده و جدی، و گروهی احساسی و کمدانش.
شهبازی ادامه میدهد: در گذشته چنین تنوعی وجود نداشت، اما اکنون انتشار نقدها بسیار سریع و گسترده شده و هر فرد میتواند نظر خود را در شبکههای اجتماعی منتشر کند.
تنوع ژانری و رویکرد میانرشتهای
شهبازی درباره تنوع ژانری آثار جشنواره و اهمیت رویکردهای میانرشتهای توضیح میدهد: ما نمیتوانیم تابع کامل ژانرهای آمریکایی باشیم؛ باید بومیسازی صورت گیرد. امسال آثار ژانری متنوعی داریم و منتقدان جوان میتوانند با بهرهگیری از مطالعات میانرشتهای، تحلیل دقیقتری ارائه دهند.
او در ادامه میافزاید: مطالعات میانرشتهای به هیچ دورهای محدود نمیشود و میتوان از فیلمهای پیش از انقلاب تا امروز از آن استفاده کرد. برخلاف برخی تصورها، این مطالعات ارزش هنری فیلم را کاهش نمیدهد، بلکه اثر را زنده و قابل تحلیل نگه میدارد. منتقدان جوان با چارچوب نظری مشخص میتوانند تحلیلهایی سازمانمند و حرفهای ارائه کنند.
رسانههای نوین و جایگاه نقد
در مورد تأثیر شبکههای اجتماعی، پلتفرمها و ویدئوپادکستها، شهبازی توضیح میدهد: این فضاها سرعت انتشار نقد را افزایش میدهند، اما فضای نقد عمیق و تحلیلی معمولاً در ژورنالها و نشریات تخصصی شکل میگیرد.
او در ادامه میگوید: نسل جدید میتواند از هوش مصنوعی بهعنوان دستیار استفاده کند، اما نحوه استفاده از آن اهمیت ویژهای دارد. این نسل در حال بازتعریف جایگاه اقتدار تحلیلی است، اما هنوز مسیر طولانی برای رسیدن به جایگاه منتقدان کلاسیک در پیش دارد.
زیباییشناسی نسل جدید فیلمسازان و نقش منتقدان جوان
شهبازی درباره شکلگیری زیباییشناسی نسل جدید فیلمسازان اظهار میکند: فیلمهای امسال، بهویژه فیلمهای اولی، قابل بحث هستند، اما تحول بنیادینی در زیباییشناسی نسلی مشاهده نمیشود. آنچه اهمیت دارد استمرار کار فیلمسازان است و اینکه چه کسانی بتوانند به حرفهای شدن برسند.
او درباره نقش منتقدان جوان میافزاید: منتقدان جوان میتوانند با استفاده از ابزارهای مفهومی و تحلیل ساختاری، زیباییشناسی را از سطح توصیفهای سلیقهای به تحلیل عمیق ارتقا دهند. دسترسی به منابع روز و بهروز بودن، کلید تحلیل درست است.
شهبازی همچنین بر اهمیت گفتوگو تأکید میکند: گفتوگو و تعامل میان منتقدان و فیلمسازان اهمیت زیادی دارد. هر جایی که امکان گفتوگو وجود دارد باید از آن استفاده کرد و از خشونت دوری نمود.
توصیه به نسل جدید
رامتین شهبازی در پایان، خطاب به نسل جدید منتقدان و دانشجویان سینما توصیه میکند: از مطالعات روز و منابع علمی غافل نشوند، حضور در جشنوارهها و فضاهای نقد را جدی بگیرند و از فرصت گفتوگو بهره ببرند.بهروز بودن، مطالعه میانرشتهای و تحلیل دقیق، میتواند نسل جدید را به سطح بالاتری از نقد و تحلیل فیلم برساند.
۵۹۲۴۳
