برگزیده – رسول سلیمی – در حالی مقامات ایرانی و آمریکایی دور دوم مذاکرات غیرمستقیم در ژنو را آغاز کردند که تمرکز بر برنامه هستهای ایران دارد. عباس عراقچی وزیر خارجه کشورمان، مذاکرات را «شروع خوب» خواند، در حالی که ترامپ هشدار داد شکست مذاکرات برای ایران «تروماتیک» خواهد بود. این رویدادها چشمانداز دیپلماتیک خاورمیانه را تحت تأثیر قرار میدهد.
چه آنکه طی هفته گذشته، تحولات دیپلماتیک میان ایران و ایالات متحده شتاب گرفت و مقامات دو کشور پس از مشاوره با پایتختهای خود، برای دور دوم مذاکرات غیرمستقیم در ژنو آماده شدند. این مذاکرات که با میانجیگری عمان برگزار میشود، ادامه دور اول گفتوگوها در مسقط است که در ۶ فوریه رخ داد. عباس عراقچی وزیر خارجه کشورمان، مذاکرات اولیه را «شروع خوب» توصیف کرد و تأکید داشت که تمرکز باید بر مسائل هستهای باقی بماند، در حالی که مقامات آمریکایی مانند استیو ویتکوف و جرد کوشنر، بر گنجاندن موضوعات گستردهتری مانند برنامه موشکی ایران و حمایت از گروههای مقاومت اصرار دارند. دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا نیز هشدار داد که شکست مذاکرات عواقب سنگینی برای ایران خواهد داشت.
در همین راستا لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان نیز در این هفته به عمان و قطر سفر کرد تا حمایتهای منطقهای را جلب کند. این تلاشها در حالی صورت میگیرد که ترامپ بر فشار نظامی تأکید دارد و ناو هواپیمابر آمریکایی دیگری به سوی خلیج فارس حرکت کرده است. ادامه مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو نیز با تمرکز بر برنامه هستهای، میتواند به عنوان اهرمی برای کاهش تحریمهای اقتصادی عمل کند که اقتصاد ایران را تحت فشار شدید قرار داده است، زیرا تحریمها صادرات نفت را از ۲.۵ میلیون بشکه در روز قبل از خروج آمریکا از برجام به کمتر از یک میلیون بشکه کاهش داده و منجر به تورم ۴۰ درصدی و کاهش ارزش ریال به بیش از ۵۰۰ هزار در برابر دلار شده است، بر اساس گزارش صندوق بینالمللی پول در فوریه ۲۰۲۶ که پیشبینی میکند رشد اقتصادی ایران بدون رفع تحریمها منفی باقی بماند، در حالی که ایران با افزایش صادرات به چین و استفاده از مسیرهای دورزدن تحریمها مانند شرکتهای عراقی، تلاش کرده مقاومت کند اما این اقدامات هزینههای بالایی داشته و اقتصاد داخلی را با رکود مواجه کرده است.
در مقابل، تقاضاهای گسترده آمریکا برای گنجاندن برنامه موشکی و حمایت از گروههای نیابتی در مذاکرات ژنو، حاکمیت سیاسی ایران را به چالش میکشد، زیرا این تقاضاها میتواند به عنوان ابزاری برای تغییر رفتار ایران استفاده شود اما ایران با اصرار بر محدود ماندن مذاکرات به مسائل هستهای، تلاش دارد تا بدون دادن امتیازهایی که حقوق مردم را زیر سوال می برد، به توافق برسد.
این در حالی است که نقش میانجیگری عمان در مذاکرات ژنو، توازن استراتژیک در خاورمیانه را حفظ میکند و از تشدید تنش نظامی جلوگیری مینماید، زیرا عمان با سابقه میانجیگری موفق مانند تسهیل مذاکرات ۲۰۱۵، اکنون تلاش دارد فرمت مذاکرات را محدود به هستهای نگه دارد در برابر تقاضاهای آمریکا برای مسائل گستردهتر، بر اساس گزارش مؤسسه بروکینگز که هشدار میدهد شکست مذاکرات میتواند به درگیری نظامی منجر شود. از سوی دیگر مذاکرات ژنو میتواند اثرات منطقهای گستردهای داشته باشد و آتشبس در غزه و سوریه را تقویت کند اما شکست آن منجر به افزایش درگیریها میشود، زیرا تقاضاهای آمریکا برای کاهش حمایت ایران از محور مقاومت، تنشهای منطقهای را افزایش میدهد، بر اساس گزارش الجزیره که به نقش عمان در میانجیگری اشاره دارد، موفقیت عمان در محدود نگه داشتن مذاکرات، ثبات منطقهای را افزایش میدهد.
اگرچه می توان مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو را میتوان به عنوان تلاش برای توازن قدرت در خاورمیانه تحلیل کرد که در آن ایران به عنوان بازیگری منطقی، تلاش دارد برنامه هستهای خود را به عنوان ابزاری برای بازدارندگی حفظ کند. این تحلیل نشان میدهد که چشمانداز ژنو بستگی به محاسبات هزینه-فایده دارد جایی که ایران با مذاکره حول غنیسازی، میتواند تحریمها را کاهش دهد . این در حالی است که توافق موقت میتواند نقطه تعادل باشد اما تقاضاهای گسترده آمریکا، محاسبات ایران را پیچیده میکند و چشمانداز ژنو را نامطمئن میسازد.
در مجموع، ادامه مذاکرات در ژنو اثرات اقتصادی، سیاسی، استراتژیک و منطقهای گستردهای دارد که میتواند تحریمها را کاهش دهد اما تقاضاهای آمریکا چالشبرانگیز است و شکست مذاکرات میتواند به درگیری نظامی منجر شود و ثبات خاورمیانه را تهدید کند.
۲۱۳/۴۲
