به گزارش خبرگزاری برگزیده، عبدالحسین زرینکوب، استاد دانشگاه، پژوهشگر و مورخ، متولد ۲۷ اسفند ۱۳۰۱ است؛ خودش میگفت: «من هر سال، یکی-دو روزی از نوروز پیرترم، چرا که درست یکی-دو روز قبل از سال ۱۳۰۲ بود که من در بروجرد چشم به دنیا گشودم.» او در سن ۷۷ سالگی بعد از یک دوره بیماری روز ۲۴ شهریور ۱۳۷۸ از دنیا رفت و امروز بیش از یک قرن از تولد او میگذرد.
به گزارش ایسنا،زرینکوب را استاد برجسته تاریخ میشناسند. او تقریبا از ۲۰ سالگی نوشتن را شروع کرد و بعد از قبولی در دانشگاه تهران، رشته ادبیات را همانجا تا دکترا ادامه داد اما میگفت همه چیز را از عینک تاریخ میبینم. میگفت تاریخ تکرار نمیشود و اساسا تکرار آنچه سپری و تمام شده دیگر ممکن نیست اما چون «انسان به تعبیر قرآن، ظلوم و جهول است» تجربیات شکستخورده گذشتگان را با این توهم و خیرهسری که «چون از او صادر میشود دیگر خطا نیست» دوباره تجربه میکند و این تکرار خطا را با تکرار تاریخ اشتباه میگیرد.
معتقد بود که تاریخ یک سلسله از رویدادهای به هم پیوسته و در هم پیچیده است که حکومت و آنچه قدرت سیاسی نام دارد فقط نیمه ظاهری آن را دربرمیگیرد و سایهای سنگین هم بر آن نیمه پنهان دیگر، یعنی حیات فرهنگی و زندگی مردم میاندازد و فهم گذشته جز عبور از آن بخش اول و شناخت این بخش دوم ممکن نیست. هر قدر هم که صدای مردان قدرت و ثروت بلند باشد باز این واقعیت به جای خود باقی میماند که زیربنای تاریخ را همانهایی ساختهاند و میسازند که سر به زیر و بیهیاهو، برای توسعه علم و رشد ادب و ارتقای فرهنگ کوشیدهاند و میکوشند؛ «تاریخ مرئی، سنجر و چنگیز و هولاگو و تیمور را عرضه میکند و تاریخ مخفی ابوحامد غزالی و فخر رازی و سعدی و حافظ را میپرورد.»
فهرست آثار اصلی زرینکوب طولانی است و از کتابهایی مثل بامداد اسلام و کارنامه اسلام تا با کاروان حُله را در خود جای میدهد. زندگینامههای معتبری هم درباره مفاخر ادبی تاریخ ما نوشت که «پلهپله تا ملاقات خدا» (درباره مولوی)، «فرار از مدرسه» (درباره غزالی) و «از کوچه رندان» (درباره حافظ) هنوز هم آثار پرفروشیاند و همچنان تجدید چاپ میشوند.
او چند کتاب درباره تاریخ کشورمان تالیف کرد که در میان آنها «دو قرن سکوت» که روایتی از سقوط شاهنشاهی ساسانی و اوایل حکومت اعراب بر ایران است، مشهورترینشان شناخته میشود و روزگاران که تاریخ عمومی کشور ماست بهترین و جامعترین این آثار به شمار میرود.» این کتاب نخست به صورت پاورقی در نشریه مهرگان و سپس در دی ۱۳۳۰ برای نخستین بار به صورت کتاب توسط انتشارات جامعهٔ لیسانسیههای دانشسرای عالی منتشر شد. حالا چاپ چهلم این کتاب در انتشارات سخن در دسترس است.
او در مقدمهای در سال ۱۳۳۶ بر چاپ هفتم این کتاب درباره نامگذاری «دو قرن سکوت» نوشته است: «اما برای چه نام این کتاب را که سرگذشت دو قرن از پرماجراترین تاریخ ایران است، «دو قرن سکوت» گذاشتهام و نه دو قرن آشوب و غوغا؟ این موضوع را یکی از منتقدان بعد از چاپ نخست کتاب پرسیده بود. اگر کتاب مرا از سر تا آخر با دقت و حوصله کافی خوانده بود، جواب خود را در طی کتاب مییافت. نه آخر در طی این دو قرن، زبان ایرانی خاموشی گزیده بود و سخن خویش جز به زبان شمشیر نمیگفت؟»
یکی از معروفترین واکنشها به کتاب دو قرن سکوت، نقد شهید مطهری است. آیتالله مرتضی مطهری در قسمتی از کتاب «خدمات متقابل ایران و اسلام» به نقد آنچه در این کتاب مطرح شده میپردازد که در بخش ابتدایی کتاب به صورت کامل منتشر شده است. مهمترین نقدی که از طرف او مطرح میشود به نحوه ورود دین اسلام به ایران و تاثیرگذاری آن بر ایرانیان میپردازد. مطهری در بخشی از کتاب خود اینطور مینویسد: «عکسالعمل ایرانیان در برابر اسلام فوقالعاده نجیبانه و سپاسگزارانه بوده و از یک نوع توافق طبیعی میان روح اسلامی و کالبد ایرانی حکایت میکند. اسلام برای ایران و ایرانی در حکم غذای مطبوعی بوده که به حلق گرسنهای فرو رود.»
از سوی دیگر، غلامحسین ابراهیمی دینانی میگوید: زرینکوب در عین این که تاریخنگاری دقیق و مطلع است، نگاهش در «دو قرن سکوت» به اسلام و حمله اعراب با شفافیت انجام شده است، و تقدس اسلام را پذیرفته و به آن پرداخته است و از اسلام به عنوان دین آسمانی پذیرفتهشده نام برده اما در ادامه اعراب را به دلیل حمله به ایران به باد نقد گرفته است.
«شعر بی دروغ، شعر بی نقاب»، «سیری در شعر فارسی»، «سر نی»، «بحر در کوزه»، «پیر گنجه در جستوجوی ناکجاآباد»، «از نینامه» (برگزیده مثنوی معنوی)، «دو قرن سکوت»، «فتح عرب در ایران» (به زبان انگلیسی در تاریخ ایران کمبریج)، «روزگاران ایران»، «دنباله روزگاران ایران»، «روزگاران دیگر»، «ارزش میراث صوفیه»، «جستوجو در تصوف ایران»، «دنباله جستوجو در تصوف ایران»، «در قلمرو وجدان»، «شعله طور» (درباره زندگی حلاج)، «بنیاد شعر فارسی»، «ادبیات فرانسه در قرون وسطی»، «ادبیات فرانسه در دوره رنسانس»، «شرح قصیده ترسائیه خاقانی»، «فن شعر ارسطو»، «ارسطو و فن شعر»، «نقد ادبی» و «نقش بر آب» از دیگر آثار منتشرشده زرینکوب هستند.
۲۴۴۵۷
