در آخرین سالهای حکومت قاجاریان بود که سعید نفیسی کتاب تاریخ ادبیات اروپا را به فارسی منتشر کرد و در دهه سی بود که به واسطه سه جلد دریای گوهر مرحوم حمیدی شیرازی و همینطور کتب نظری مرحومان لطفعلی صورتگر و استاد ما رضا سیدحسینی تصویری نسبتا جامع از تنوع و ابعاد و پیشینه آثار ادبی جهان به فارسیزبانان ارائه شد.
در حوزه ادبیات کودک این مرحوم توران میرهادی بود که در سال ۱۳۳۶ در مجله سپیده فردا چندین مقاله درباره ادبیات کودک و نوجوان در کشورهای مختلف جهان منتشر کرد. سال ۱۳۳۸ مجموعه مقالات ترجمه مرحوم علیمحمد کاردان درباره نظریهپردازان ادبیات کودک در جهان بسیار ارزشمند بود. در سال ۱۳۷۱ اولین کتاب مستقل به زبان فارسی درباره تاریخ ادبیات کودک و نوجوان در جهان به قلم دنیز رایت و با ترجمه ابوالحسن سروقد مقدم در مشهد منتشر شد.مجموعه مقالات شقایق قندهاری در «کتاب ماه کودک و نوجوان» درباره ادبیات کودک و نوجوان در کشورهای مختلف که در دهههای هفتاد و هشتاد منتشر میشد منظر تازهای از ادبیات کودک در کشورهای مختلف پیش چشم ما گذاشت.
اما کار برجستهای که هنوز درخشان است کتاب «از روزن چشم کودک» با ترجمه مرحومه منصوره راعی بود که سال ۱۳۸۲ انتشار یافت. پس از آن کتابهایی با پژوهش و گردآوری افرادی چون آسیه ذبیحنیا، مریم جلالی و پوپک نیکطلب منتشر شد. مریم جلالی همچنین کتاب مجموعه مقالات تاریخی ماریا نیکولایوا را به فارسی برگرداند که تصویری تحلیلی از تحولات ادبیات کودک در فرهنگ غرب را ارائه داد. با این حال کتابی که اخیرا منتشر و رونمایی شد از جهات مختلف برای پژوهشگران ادبیات کودک ایران تازه و راهگشاست.
کتاب «جنگل اشباح» نوشته سام ریث که با ترجمه مترجم نام آشنا سعید کلاتی و به همت انتشارات کتابسرای تندیس به بازار کتاب راه یافته به تاریخ خواندنیهای دوره کودکی در بریتانیا میپردازد. نویسنده کتاب، مولف، روزنامه نگار، و منتقد پنجاه و چند ساله و نامداری است که در نشریات معتبر انگلیس به بررسی و معرفی کتاب میپردازد و البته این اولین کتاب مستقل او درباره ادبیات کودک است. کتاب در سال ۲۰۲۴ منتشر شده و ترجمه آن با این فاصله اندک در ایران ستودنی و مغتنم است. نویسنده در کتاب تاریخ کتابهای مورد استفاده و مورد علاقه کودکان را از دوران باستان تا پایان قرن بیستم میلادی مرور کرده است و از نویسندگان موفق هر دوره و آثار ایشان یاد کرده است. جا داشت ناشر و مترجم از مولف میخواستند که برای ترجمه فارسی کتاب یادداشتی بنگارد.
کتاب فارسی با دو مقدمه از دکتر حسین شیخرضایی و پوریا عالمی همراه است که گرچه خواندنی هستند، چندان به بررسی محتوا و رویکرد کتاب ورود نکرده و جای مقدمه تحلیلی مترجم در ابتدای کتاب همچنان خالی مانده است. مترجم کوشیده تا حد ممکن با افزودن پانوشتهایی کتبی که نویسنده یاد کرده را معرفی و ارجاعات او را مفهوم کند؛ با این حال چقدر خوب بود به اینکه کدام کتابها با چه نام و با کدام مترجم به فارسی برگردانده شده هم اشاره میشد. همچنین افزودن نمایه میتوانست کاربرد آن را برای مخاطبان و دانشجویان ایرانی دو چندان نماید. رویکرد نویسنده در مقدمه به خوبی رویکرد سهگانه خود را در پژوهش و تالیف مشخص کرده است.
ریث میگوید در این کتاب گاهی در جایگاه مورخ ادبی، گاهی در نقش منتقد و گاهی در نقش نویسنده تاریخ اجتماعی عمل کرده است.همین بررسی تاریخ با زبانی روایی و داستانوار است که کتاب را از متنی خشک و پژوهشی به اثری شیرین و خواندنی بدل کرده است. نویسنده با لحنی روان و شبهروایی نشان میدهد که کودکان در طول تاریخ چرا و چگونه هر کتاب را دوست داشتهاند و از آن لذت میبردهاند.
۲۴۲۲۴۲
