برگزیده – فاطمه غریبی: ربودن رئیسجمهور ونزوئلا و فشار به دولت مادورو توسط دونالد ترامپ، بار دیگر نگاهها را به آمریکای لاتین و نفوذ واشنگتن در منطقه جلب کرده است. الهه نوری غلامیزاده در گفتوگو با برگزیده میگوید که این اتفاق نمونهای از سیاستهای مداخلهجویانه و افراطی ایالات متحده است که میتواند ژئوپلیتیک منطقه و جهان را به طور گسترده تحت تأثیر قرار دهند.
او تأکید میکند: اقدامات یکجانبه آمریکا در ونزوئلا و تهدید به کنترل کوبا نشان میدهد که واشنگتن در حال پیادهسازی یک برداشت جدید و افراطی از دکترین مونرو است.
به گفتۀ این کارشناس مسائل آمریکای لاتین، در ونزوئلا که هماکنون عرصه جنگهای اطلاعاتی هیبریدی است، مطالبه مردم، بازگشت مادورو است و اگر ترامپ بتواند کنترل کامل ونزوئلا را در دست بگیرد، احتمال دارد به سراغ بقیه کشورهای آمریکای لاتین و حتی اروپا و خاورمیانه نیز برود.
در ادامه متن کامل گفت و گوی «برگزیده» را با الهه نوری غلامیزاده، کارشناس مسائل آمریکا لاتین و استاد مطالعات منطقهای دانشگاه تهران، مطالعه میکنید.
*** به نظر شما آینده تحولات ونزوئلا به کدام سمت میرود و به چه عواملی بستگی دارد؟
در حال حاضر نمیتوان پیشبینی دقیقی داشت. این مسئله بستگی به میزان مقاومت مردم ونزوئلا دارد، بستگی دارد به اینکه سرنوشت مادورو به چه سمتی میرود و همچنین به اینکه آیا در حزب حاکم شکاف ایجاد میشود یا نه.
دستبردن در ساختارهای حکومتی یک کشور و ایجاد هرجومرج و آشوب، همان سیاستهایی است که پیشتر نیز اتخاذ شده و هیچکدام نتیجهبخش نبودهاند؛ از جمله تقویت اپوزیسیون با هدف برهمزدن ساختار داخلی ونزوئلا که هرگز به نتیجه نرسید.
*** چرا آمریکا به نهادهای حکومتی ونزوئلا دست نزد و اجازه داد حکومت فعلی پابرجا بماند؟
واقعیت این است که حکومتی که اکنون در ونزوئلا وجود دارد، حکومت منتخب مردم این کشور است و مداخله در ساختارهای حکومتی ونزوئلا کار کسی نیست جز خود ونزوئلاییها. حتی اقدامی که آمریکاییها اکنون دست به آن زدهاند و رئیسجمهور این کشور را ربودهاند، در ساختارهای داخلی ایالات متحده نیز عملی غیرقانونی و نامشروع محسوب میشود.
اقدام ترامپ مداخله در ونزوئلاست
یعنی اگر منظور این باشد که ترامپ در امور داخلی ونزوئلا مداخله کند، این اقدام عین مداخله مستقیم است. او دست به ربودن یک فرد زده است که بهخودیخود همین عمل نیز نامشروع است؛ زیرا هیچگونه مجوزی از سوی هیچیک از نهادهای داخلی ایالات متحده، حتی برای چنین نوعی از مداخله، وجود نداشته است.
دستبردن در ساختارهای حکومتی یک کشور و ایجاد هرجومرج و آشوب، همان سیاستهایی است که پیشتر نیز اتخاذ شده و هیچکدام نتیجهبخش نبودهاند؛ از جمله تقویت اپوزیسیون با هدف برهمزدن ساختار داخلی ونزوئلا که هرگز به نتیجه نرسید. بنابراین، اینبار به نوع جدیدی از مداخلهگرایی روی آوردهاند و رئیسجمهور یک کشور را ربودهاند.
*** آیا معاون مادورو، دلسی رودریگز، امتیازهایی را که آمریکا میخواهد به این کشور میدهد و شرایط عادی میشود؟
در حال حاضر مشخص نیست، اما چیزی که وجود دارد این است که صداهایی که از داخل ونزوئلا شنیده میشود، مبنی بر این است که همچنان مادورو را رئیسجمهور خودشان میدانند و خانم رودریگز موقتا اداره امور را بر عهده گرفته است.
وقتی از بندهای قانون اساسی هم صحبت میکنیم، بندهای ۲۳۳ و ۲۳۴ قانون اساسی جمهوری بولیواری، مربوط به زمانی است که رئیسجمهور دچار غیبت از قدرت شده باشد، نه اینکه ربوده شده باشد. او ربوده شده و به همین دلیل است که همه بهصورت یکصدا این مطالبه را مطرح میکنند که مادورو برگردانده شود.
اما فعلاً چیزی که وجود دارد این است که ترامپ هم بهطور یکجانبه کار خودش را میکند؛ قاضی دادگاهی را که انتخاب میکند در راستای سیاستهای خودش و همپیمانان اسرائیلیاش است. حالا همه منتظریم ببینیم در این کشوقوس تاریخی، در نهایت نتیجه به کجا میانجامد.
با تغییر شرایط سیاسی ونزوئلا، ژئوپلیتیک قاره آمریکا، ژئوپلیتیک خاورمیانه و همچنین خاور دور، چین و سایر دولتها نیز تحتالشعاع قرار خواهند گرفت.
*** اثر مداخله آمریکا در ونزوئلا بر سایر کشورهای آمریکای جنوبی و مرکزی به چه شکل خواهد بود؟ آیا این مداخله باعث میشود نظامهای چپگرا در این مناطق تضعیف شوند؟
بله مسلماً ترامپ از ابتدا یک جو امنیتی و نوعی جنگ سردِ سلطهجویانه را دنبال کرده است. از همان آغاز این روند، سیگنالهایی را به کشورها ارسال میکرد و همین حالا هم اگر اخبار را دنبال کنید، میبینید که به گفتۀ او، گزینه بعدی کوباست و بنابراین همه کشورهای منطقه تحتالشعاع قرار میگیرد.
ونزوئلا در واقع در حال دادن مجوز به ترامپ است تا بیپروا همه سیاستهایش را، یکییکی، در همه جای دنیا به کار بگیرد؛ نه فقط در کشورهای منطقه آمریکای لاتین، بلکه در سایر کشورهای جهان. طبیعتاً در این شرایط ژئوپلیتیک منطقه تغییر خواهد کرد. یعنی با تغییر شرایط سیاسی ونزوئلا، ژئوپلیتیک قاره آمریکا، ژئوپلیتیک خاورمیانه و همچنین خاور دور، چین و سایر دولتها نیز تحتالشعاع قرار خواهند گرفت.
ترامپ و احتمال به دست گرفتن کنترل کوبا
*** از نظر شما سرنوشت کوبا چه میشود؟
ببینید، ما الان نمیتوانیم واقعا بهطور قطعی بگوییم که ترامپ چه نقشهای برای کوبا دارد یا این بار میخواهد چه سناریویی را پیاده کند. اما چیزی که وجود دارد این است که اگر ونزوئلا به هر علتی بهطور کامل تحت کنترل ترامپ قرار بگیرد، او سعی میکند به هر نحوی که شده کنترل کوبا را هم به دست بگیرد.
اگر ونزوئلا را آخرین انقلابِ دوران جنگ سرد در منطقه قاره آمریکا بدانیم، نباید فراموش کنیم که کوبا اولین انقلاب در جریان تحولات آمریکای لاتین در سال ۱۹۵۹ بوده است. از همان زمان هم ایالات متحده همواره تلاش کرده است که این کشور را تحت کنترل خود درآورد و طبیعتاً به هر صورتی که باشد، سعی میکند کوبا را نیز تحت کنترل خودش قرار دهد.
*** آیا این رویکرد ترامپ با سند جدید استراتژی امنیت ملی آمریکا که منتشر شده، منطبق است؟ و آیا میتوان گفت ترامپ در حال ارائه یک برداشت جدید از دکترین مونرو است؟
واقعیت این است که ترامپ در حال ارائه یک برداشت جدید از دکترین مونرو است؛ برداشتی کاملاً افراطی و مداخلهجویانه که اکنون در منطقه آمریکای لاتین اعمال میکند. این گزاره درست است، اما چیزی که وجود دارد این است که ترامپ در واقع سیاستهای مداخلهجویانهای را دنبال میکند که ریشه آن به دکترین ۱۸۲۳ بازمیگردد؛ همان گزاره «آمریکا برای آمریکاییها».
آمریکای لاتین آزمایشگاه سیاست خارجی آمریکا
ایالات متحده در نیمه اول قرن نوزدهم، زمانی که کشورهای منطقه آمریکای لاتین در حال شکلگیری و بهدستآوردن استقلال بودند، عملاً این کشورها را بهعنوان آزمایشگاه سیاست خارجی خود استفاده میکرد. در نیمه اول قرن بیستم نیز شاهد حملات نظامی مستقیم، بهویژه در آمریکای مرکزی و کارائیب بودیم و در نیمه دوم قرن بیست، انواع و اقسام کودتاها، حکومتهای دستنشانده و سناریوهای مشابه شکل گرفت.
ونزوئلا در حال حاضر عرصه جنگهای اطلاعاتی هیبریدی است، اگر آمریکا بتواند سیاستهای خود را در این کشور پیش ببرد، میتواند دست برتر را نه فقط در آمریکای لاتین، بلکه در سایر نقاط جهان داشته باشد.
انقلاب بولیواری در سال ۱۹۹۹ نیز آخرین بازمانده انقلابهای دوران جنگ سرد بود. بنابراین، ترامپ در حال اجرای یک برداشت «ترامپگونه» از دکترین مونرو در آمریکای لاتین است؛ برداشتی بسیار افراطی و مداخلهگرایانه.
نمیتوان گفت که ترامپ سیاست یا گرایش کاملاً جدیدی را اجرا میکند، اما این سیاستها با شدت و چهرهای کاملاً آشکار اعمال میشوند، بهگونهای که برای همگان قابل پیشبینی است که ایالات متحده در حال مداخله است. خود او هم به این رویکرد عنوان «دکترین دانرو» داده است؛ یعنی بهجای مونرو، از این تعبیر استفاده میکند.
***به نظر شما آمریکا صرفاً بر محیط پیرامونی خودش متمرکز میشود یا باید بهزودی منتظر مداخلاتی از این دست در سایر نقاط جهان، بهویژه خاورمیانه، هم باشیم؟
ونزوئلا در حال حاضر عرصه جنگهای اطلاعاتی هیبریدی است، اگر آمریکا بتواند سیاستهای خود را در این کشور پیش ببرد، میتواند دست برتر را نه فقط در آمریکای لاتین، بلکه در سایر نقاط جهان داشته باشد. بنابراین آمریکا تلاش میکند که بتواند همان الگویی را که در آمریکای لاتین دنبال میکند، در اروپا و خاورمیانه هم پیش ببرد. در این صورت، ژئوپلیتیک جهان بهطور کامل تحتالشعاع قرار خواهد گرفت.
۳۱۲/۴۲
