به گزارش برگزیده از تسنیم، دو سال پیش بود که تسنیم در گزارشی از عرضه محصولی با عنوان «قلیان اکسیژن» در برخی کافهها پرده برداشت؛ محصولی که با نام «پاکدم» معرفی میشد و از سوی طراحان آن به عنوان جایگزینی برای قلیان دخانی مطرح شده بود. پس از انتشار آن گزارش، وزارت بهداشت به صورت رسمی اعلام کرد که قلیان اکسیژن در قالب یک طرح مطالعاتی در ۱۰ استان کشور در حال به کارگیری و مصرف است تا مشخص شود آیا میتواند به عنوان جایگزینی برای قلیانهای دخانی مورد استفاده قرار گیرد یا خیر.
در آن زمان، بهزاد ولیزاده، رئیس وقت دبیرخانه ستاد کشوری کنترل دخانیات وزارت بهداشت، با دفاع صریح از این طرح اعلام کرد که این وسیله به ثبت اختراع رسیده و پس از دریافت تأییدیه از سازمان غذا و دارو، به عنوان یک وسیله تجهیزات پزشکی ثبت شده است.
او همچنین توضیح داده بود که در این دستگاه از ترکیبی از گاز اکسیژن و N۲O در محدودههای تعیینشده از سوی سازمان غذا و دارو استفاده میشود و استانداردهای لازم برای آن در نظر گرفته شده تا اطمینان حاصل شود که برای مصرفکنندگان خطری به همراه ندارد.
همزمان، حسین فرشیدی، معاون وقت بهداشت وزارت بهداشت نیز از طرح قلیان اکسیژن به عنوان یکی از راهکارهای جایگزین برای کاهش مصرف دخانیات یاد کرده بود.
وی در آن زمان گفته بود: «در کشور ما با وجود قوانین موجود، همچنان سیگار و قلیان مصرف میشود. در همین راستا مرکز تحقیقات دخانیات دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی طرح قلیان اکسیژن را مطرح کرد و آن را به عنوان جایگزینی معرفی کرد که بتواند مصرف دخانیات را کاهش دهد. این طرح به صورت پایلوت در ۱۰ استان کشور آغاز شده است.»
فرشیدی همچنین مدعی شده بود که «بر اساس استانداردهای موجود، قلیان اکسیژن ضرر جسمی و فیزیکی ندارد و گزارشهای اولیه نیز مورد تأیید وزارت بهداشت قرار گرفته است. این محصول وابستگی ایجاد نمیکند و هرچند نمیتوان آن را راهحلی قطعی برای مقابله با مصرف دخانیات دانست، اما میتواند به عنوان جایگزینی با خطر کمتر مورد بررسی قرار گیرد.»
با این حال، از همان ابتدا برخی کارشناسان حوزه کنترل دخانیات و همچنین رئیس انجمن ریه ایران در گفتوگو با تسنیم نسبت به مبانی علمی این طرح و ادعای بیضرر بودن آن تردیدها و انتقادهای صریحی مطرح میکردند. منتقدان معتقد بودند که حتی در صورت حذف تنباکو، ترکیبات موجود در داخل قلیان اکسیژن عوارضی برای سلامتی افراد دارد و در عین حال، حفظ شکل و الگوی مصرف قلیان میتواند به عادیسازی این رفتار در جامعه و تداوم گرایش به مصرف دخانیات منجر شود.
اکنون و پس از گذشت دو سال، این موضوع بار دیگر با انتشار گزارش تازه تسنیم در کانون توجه قرار گرفته است. تسنیم اخیراً در گزارشی به بررسی ابعاد مختلف این طرح پرداخت.
در این گزارش، مشاور علمی جمعیت مبارزه با دخانیات با انتقاد از مطالعه انجامشده از سوی وزارت بهداشت، اعلام کرد که این پژوهش از نظر علمی دارای ضعفهای جدی بوده و نمیتوان بر اساس نتایج آن، قلیان اکسیژن را جایگزین مناسبی برای قلیان دخانی دانست. وی همچنین تأکید کرد که ادامه چنین طرحی نباید در دستور کار قرار گیرد.
اما مهمترین تحول پس از انتشار این گزارش، پاسخ رسمی سازمان غذا و دارو به پرسشهای مطرحشده درباره وضعیت قانونی این محصول است؛ پاسخی که ابهامات تازهای را ایجاد کرده و ضرورت پاسخگویی رسمی وزارت بهداشت درباره این طرح پرابهام را میطلبد.
سازمان غذا و دارو: قلیان اکسیژن مجوز ما را ندارد
دکتر محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو با واکنش به تبلیغات اخیر پیرامون دستگاههای موسوم به قلیان اکسیژنساز، تأکید کرد که این محصولات فاقد هرگونه مجوز قانونی از اداره کل تجهیزات پزشکی بوده و ادعاهای مطرح شده درباره بیخطر بودن یا تولید اکسیژن فاقد پشتوانه قانونی است.
وی با اشاره به بررسی مستندات خاطرنشان کرد که هیچ گونه پروانه ساخت یا مجوز وارداتی اختصاصی برای عملکرد «اکسیژنسازی» یا «تصفیه دود تنباکو» صادر نشده است.
هاشمی افزود: ممکن است برخی فروشندگان به مجوزهای عمومی قطعات الکترونیکی یا استانداردهای ایمنی بدنه استناد کنند که صرفاً ناظر بر مشخصات فنی اجزا است و هیچگونه اعتبار سنجی بالینی یا تاییدیهای برای کارکرد ادعایی دستگاه در تعامل با سیستم تنفسی انسان ندارد.
وی تصریح کرد: چنین استناداتی ناشی از خلط مبحث میان «مجوز قطعه» و «مجوز محصول پزشکی» است و شهروندان باید توجه داشته باشند که تنها مرجع رسمی صدور مجوز برای کالاهای سلامتمحور، سازمان غذا و دارو است که تا کنون هیچ تاییدیهای برای تبدیل دود دخانیات به اکسیژن یا بیخطر کردن آن ارائه نکرده است.
سخنگوی سازمان غذا و دارو بیان کرد: ترویج و استفاده از این دستگاهها با ایجاد تصور غلط از بیخطری، منجر به افزایش مصرف دخانیات در میان جوانان و مراجعهکنندگان به کافهها میشود.
وی تأکید کرد که القای حس امنیت کاذب توسط این محصولات، نه تنها کمکی به سلامت افراد نمیکند، بلکه با عادیسازی مصرف دخانیات، زمینهساز بروز بیماریهای جدی ریوی و قلبی خواهد شد.
هاشمی از مردم خواست ضمن بی اعتنایی به مستندات غیرمعتبر، نسبت به سلامتی خود و اطرافیانشان حساس باشند.
٤٧٢٣٦
