به گزارش برگزیده روزنامه ایران نوشت: او در نامهای خطاب به رئیس سازمان نظام پزشکی ایران نوشت، بیان چنین ادعاهای غیرعلمی سلامت عمومی را تهدید میکند. سؤالی که مطرح میشود این است که تاریخ انقضای دارو چه اهمیتی دارد و آیا داروها بعد از تاریخ انقضا همچنان اثرگذاری خود را حفظ میکنند.
طبق گفته سرپرست بازرسی فنی و نظارت اداره کل داروی سازمان غذا و دارو، تاریخ انقضای دارو یک شاخص علمی است که بر پایه مطالعات مدون پایداری و مطابق با دستورالعملهای معتبر بینالمللی تعیین شده و الزام قانونی برای تضمین ایمنی، کیفیت و اثربخشی دارو به شمار میرود و پس از بررسی مستندات علمی، توسط سازمان غذا و دارو تأیید میشود.
دکتر امیرحسین حاجیمیری، سرپرست بازرسی فنی و نظارت اداره کل داروی سازمان غذا و دارو با بیان اینکه بعضی از داروها ممکن است بعد از تاریخ انقضا پایداری نسبی داشته باشند به «ایران» میگوید: « مطالعات محدود و خاص نشان دادهاند که برخی داروها ممکن است در شرایط کاملاً کنترلشده، پس از تاریخ انقضا پایداری نسبی داشته باشند، اما این نتایج قابل تعمیم به مصرف عمومی و شرایط معمول نگهداری دارو در جامعه نیست.»
او تأکید میکند: « بر این اساس، سازمان غذا و دارو با توجه به ملاحظات علمی و ایمنی، توصیه میکند از مصرف دارو پس از تاریخ انقضای آن پرهیز شود و با هرگونه تردید یا نیاز به راهنمایی، داروسازان و منابع رسمی وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو تنها مراجع معتبر مشاوره در این زمینه هستند.»
تاریخ انقضا چگونه تعیین میشود
حاجیمیری در مورد اینکه تاریخ انقضای دارو براساس چه مبنایی تعیین میشود؟ میگوید: «تاریخ انقضای دارو حاصل استخراج نتایج مطالعات پایداری است که مطابق با الزامات سازمان جهانی بهداشت و فارماکوپههای بینالمللی انجام میشود. این مطالعات بررسی میکنند که دارو تا چه زمانی در شرایط مشخص قابل نگهداری بوده، میزان مقدار ماده مؤثره خود را در محدوده قابل قبول حفظ میکند، از نظر شیمیایی و میکروبی پایدار میماند و ایمنی، کیفیت و اثربخشی آن تضمینشده است. بنابراین تاریخ انقضا نه یک تاریخ دلخواه یا موضوعی با انگیزه تجاری بلکه حد علمی اطمینان است که پس از تأیید سازمان غذا و دارو تعیین میشود.»
سرپرست بازرسی فنی و نظارت اداره کل داروی سازمان غذا و دارو درباره استدلالهای مطرح شده در مورد اثرگذاری داروها بعد از تاریخ انقضا میگوید: «مطالعات محدودی نشان دادهاند که برخی داروهای بررسیشده در شرایط نگهداری کاملاً کنترلشده و فقط برای سری ساختهای مشخص توانستهاند پس از تاریخ انقضا همچنان در محدوده قابل قبول پایداری باقی بمانند. اما نکته کلیدی این است که این نتایج محدود، انتخابشده و غیرقابل تعمیم هستند و نباید مبنای توصیه برای مصرف عمومی، خانگی یا بازار دارویی کشور به حساب بیایند. استفاده از این دادهها برای نتیجهگیری کلی، تحریف شواهد علمی و خطای محرز استنتاج محسوب میشود.»
مصرف داروی تاریخ گذشته خطرناک است
به اعتقاد حاجیمیری بر اساس شواهد علمی معتبر، گروههای دارویی متعددی پس از تاریخ انقضا بهطور جدی غیرقابل اعتماد یا بالقوه خطرناک هستند. در این داروها، حتی کاهش نسبی اثربخشی یا از دست رفتن پایداری میتواند منجر به شکست درمان یا بروز عوارض جدی یا تهدید مستقیم حیات بیمار شود.
او با بیان اینکه برخلاف تصور ســــادهانگارانـــه مطـــــرحشـــــــده، مخاطــــــرات داروی منقضیشده فقط به سمی شدن محدود نمیشود، توضیح میدهد: «خطرات اصلی شامل کاهش یا نوسان دوز مؤثر، تخریب شیمیایی و تشکیل فرآوردههای جانبی، از دست رفتن پایداری، درمان ناکامل و ایجاد مقاومت دارویی (در آنتیبیوتیکها) میشود. در بسیاری از موارد، داروی منقضیشده ممکن است بهظاهر بیخطر باشد، اما بهطور پنهان، درمان را بیاثر یا پرریسک میکند.»
سرپرست بازرسی فنی و نظارت اداره کل داروی سازمان غذا و دارو با تأکید بر اینکه توصیه عمومی به بیتوجهی به تاریخ انقضا، خلاف اصول حفاظت از سلامت عمومی است، میگوید: «هیچ مرجع معتبر علمی، دارویی یا نظارتی در جهان مصرف روتین دارو پس از تاریخ انقضا یا بیاهمیت جلوهدادن تاریخ انقضا برای عموم مردم را توصیه نمیکند. چنین توصیهای مغایر با اصول پزشکی مبتنی بر شواهد و ناقض استانداردهای بینالمللی دارویی و برخلاف مسئولیت حرفهای در قبال سلامت جامعه است.»
او میگوید: «سازمان غذا و دارو تأکید میکند، داروسازان، مرجع تخصصی و قابل اعتماد جامعه برای مشاوره درباره مصرف، نگهداری و ایمنی دارو هستند. در هرگونه تردید درباره امکان مصرف دارو، تاریخ انقضا، شرایط نگهداری یا ایمنی دارو، نه اظهارنظرهای غیرتخصصی در رسانهها بلکه مرجع قابل اتکا، داروسازان و منابع رسمی وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو هستند.»
۱۷۳۰۲
بــــرش
توصیه رسمی سازمان غذا و دارو به عموم مردم
سرپرست بازرسی فنی و نظارت اداره کل داروی سازمان غذا و دارو، بهطور شفاف اعلام میکند مصرف دارو پس از تاریخ انقضا توصیه نمیشود. همچنین داروهای منقضیشده باید از چرخه مصرف خارج و مطابق دستورالعملها امحا شوند. در صورت مصرف اتفاقی داروی منقضیشده، باید با داروساز یا پزشک مشورت انجام شود.
