به گزارش خبرگزاری برگزیده اروپا سالها با آبوهوای معتدل شناخته میشد، اما حالا شرایط عوض شده است. گرما در این قاره فقط به معنی چند روز آفتاب تند نیست؛ مسئلهای است که از سلامت عمومی تا کشاورزی، از آب و برق تا حملونقل و محیط زیست را به هم میریزد. همین است که گرمای اروپا حالا یک سوژه همیشه سبز است؛ بحرانی که هر سال برمیگردد و هر بار سؤالهای بزرگتری پیش میکشد.
فرانسه؛ کشوری که گرما را با مرگ جمعی تجربه کرد
وقتی صحبت از تلفات موج گرما در اروپا میشود، نام فرانسه خیلی زود به میان میآید. دلیلش روشن است: تابستان ۲۰۰۳. در آن سال، موجی از گرمای کمسابقه بخش بزرگی از اروپا را دربرگرفت، اما در فرانسه ابعاد فاجعه تکاندهنده بود. برآوردها نشان میدهد در آن تابستان، حدود ۱۵ هزار نفر در فرانسه جان خود را از دست دادند.
این عدد فقط یک آمار خشک نیست؛ نشانهای از ناتوانی یک کشور پیشرفته در مواجهه با گرمایی بود که برای آن آماده نبود. بسیاری از قربانیان سالمندانی بودند که در خانههای گرم، بدون تهویه مناسب یا بدون مراقبت کافی، در تنهایی با موج گرما روبهرو شدند. فرانسه بعد از آن فاجعه، سیستم هشدار و مراقبت خود را تقویت کرد، اما واقعیت این است که حتی امروز هم هر تابستان با نگرانی از تکرار تلفات سنگین زندگی میکند.
چرا گرما در اروپا اینهمه قربانی میگیرد؟
گرمای اروپا مرگبار است، چون این قاره در بخش بزرگی از خود برای چنین تابستانهایی ساخته نشده است. ساختمانهای زیادی برای حفظ گرما در زمستان طراحی شدهاند، نه برای بیرون راندن حرارت در تابستان. همین باعث میشود وقتی موج گرما از راه میرسد، خانهها و آپارتمانها به دامهای حرارتی تبدیل شوند.
عامل مهم دیگر، جمعیت سالمند اروپاست. اروپا یکی از پیرترین قارههای جهان است و سالمندان در برابر گرما بسیار脆弱ترند. آنها دیرتر متوجه تشنگی میشوند، توان بدنشان برای تنظیم دما کمتر است و اغلب بیماریهای زمینهای دارند. در نتیجه، موجهای گرما در اروپا بیش از همه از میان همین گروه قربانی میگیرند.
در کنار اینها، باید به رواج کمتر کولر و تهویه مطبوع در بخشی از اروپا هم اشاره کرد. در بسیاری از کشورها و شهرهای اروپایی، سرمایش خانگی به اندازه کشورهای گرمسیر عادی نیست. همین موضوع در روزهای داغ، به یک ضعف جدی تبدیل میشود.
گرما چه بلایی سر بدن انسان میآورد؟
بدن انسان برای حفظ حیات، باید دمای داخلی خود را در محدوده مشخصی نگه دارد. وقتی هوا خیلی گرم میشود، بدن از طریق تعریق و افزایش جریان خون در سطح پوست تلاش میکند گرما را دفع کند. اما اگر گرما شدید، مداوم و همراه با کمآبی باشد، این سازوکارها دیگر جواب نمیدهند.
در این شرایط، فرد ممکن است دچار سردرد، سرگیجه، ضعف، افت فشار خون، تپش قلب، گرفتگی عضلات و کمآبی شود. اگر وضعیت ادامه پیدا کند، خطر گرمازدگی به وجود میآید؛ حالتی که میتواند به مغز، قلب، کلیهها و دیگر اندامها آسیب بزند و در موارد شدید، به مرگ منجر شود.
بسیاری از قربانیان گرما در اروپا هم مستقیم با عنوان «گرمازدگی» ثبت نمیشوند. گرما معمولاً بیماریهای قلبی، تنفسی و کلیوی را تشدید میکند و همین باعث میشود مرگ ناشی از گرما، اغلب پنهانتر از چیزی باشد که در ظاهر دیده میشود.
شهرهای اروپا چرا اینقدر داغ میشوند؟
یکی از مشکلات جدی اروپا، ساختار شهرهای آن است. شهرهای متراکم، خیابانهای آسفالتی، ساختمانهای فشرده و کمبود فضای سبز، باعث میشود پدیده جزیره گرمایی شهری شکل بگیرد. در این وضعیت، دمای شهر از مناطق اطراف بالاتر میرود و شبها هم بهخوبی خنک نمیشود.
این یعنی گرما فقط در روز آزاردهنده نیست؛ در طول شب هم در شهر باقی میماند. همین شبهای گرم، یکی از دلایل مهم افزایش مرگومیر در موجهای گرماست، چون بدن فرصت استراحت و بازگشت به حالت طبیعی پیدا نمیکند. شهرهایی مثل پاریس، مادرید، رم و آتن از جمله نقاطی هستند که در سالهای اخیر بارها با این مشکل روبهرو شدهاند.
تغییرات اقلیمی، متهم اصلی تابستانهای تازه اروپا
تقریباً دیگر تردیدی وجود ندارد که تغییرات اقلیمی یکی از ریشههای اصلی بحران گرما در اروپا است. دانشمندان بارها هشدار دادهاند که با گرمتر شدن زمین، موجهای گرما هم شدیدتر، طولانیتر و پرتکرارتر میشوند. اروپا هم یکی از مناطقی است که این تغییر را با سرعت زیادی تجربه میکند.
این فقط به معنی بالا رفتن دما نیست. کاهش بارش، خشکسالی، افت منابع آب، افزایش خطر آتشسوزی و فشار بر شبکه برق و انرژی، همگی بخشی از همین بحران بزرگتر هستند. به زبان ساده، تابستانهای داغ اروپا دیگر یک ناهنجاری نیستند؛ به وضعیت جدید این قاره تبدیل شدهاند.
گرما فقط سلامت را تهدید نمیکند
بحران گرما در اروپا فقط بیمارستانها و مراکز درمانی را درگیر نمیکند. این پدیده روی کشاورزی، منابع آبی، انرژی، حملونقل و محیط زیست هم فشار میآورد. خشکسالی و کاهش بارش میتواند تولید محصولات کشاورزی را پایین بیاورد و سطح آب رودخانهها را کاهش دهد. این موضوع حتی بر جابهجایی کالا و تولید برق هم اثر میگذارد.
در کنار آن، افزایش نیاز به سرمایش مصرف برق را بالا میبرد و شبکههای انرژی را تحت فشار قرار میدهد. از آن مهمتر، خطر آتشسوزی جنگلها در جنوب اروپا سال به سال جدیتر میشود؛ مشکلی که کشورهایی مثل اسپانیا، پرتغال، یونان و ایتالیا بارها با آن دستبهگریبان بودهاند.
چرا اروپا هنوز کاملاً آماده نیست؟
بعد از فاجعه ۲۰۰۳، اروپا و بهویژه فرانسه تلاش کردند سامانههای هشدار و برنامههای مراقبت در روزهای گرم را تقویت کنند. اما مشکل اینجاست که سرعت تغییرات اقلیمی از سرعت تطبیق زیرساختها و سیاستها بیشتر بوده است. یعنی هرچند آمادگیها نسبت به گذشته بهتر شده، اما شدت موجهای گرما هم بیشتر شده و همین تعادل را به هم زده است.
اروپا هنوز در بسیاری از شهرها نیاز به بازطراحی جدی دارد؛ از افزایش فضای سبز گرفته تا اصلاح معماری ساختمانها، بهبود تهویه، مراقبت بیشتر از سالمندان و برنامهریزی دقیقتر برای مصرف آب و انرژی. بدون این اصلاحات، هر تابستان میتواند دوباره به بحرانی شبیه سالهای گذشته تبدیل شود.گرما در اروپا دیگر فقط یک خبر تابستانی نیست؛ یک بحران ماندگار است که هر سال با شکل و شدت تازهای بازمیگردد. فرانسه با تجربه مرگبار حدود ۱۵ هزار قربانی در تابستان ۲۰۰۳، به نماد این بحران تبدیل شد، اما مسئله امروز کل قاره را دربر گرفته است.
علت اصلی این وضعیت را باید در کنار هم دیدن چند عامل دانست: تغییرات اقلیمی، جمعیت سالمند، شهرهای متراکم، معماری نامتناسب با گرمای شدید و فشار همزمان بر منابع آب و انرژی. همین ترکیب است که اروپا را در برابر تابستانهای جدید، بیش از گذشته آسیبپذیر کرده است.
