به گزارش برگزیده، در شرایطی که حدود شش ماه از آغاز درگیریهای نظامی میان ایالات متحده و ایران میگذرد، ابعاد جنگ رسانهای و آماری طرفین بر سر کنترل تنگه هرمز، که در شرایط عادی گذرگاه عبور یکپنجم انرژی جهان است، به اوج خود رسیده است. مقامهای ارشد کاخ سفید در هفتههای اخیر با ارائه آمارهای خیرهکننده مدعی شدهاند که با ایجاد «مسیر امن جنوبی» در امتداد سواحل عمان و ارائه اسکورت نظامی توسط سنتکام، موفق به بازگشایی عملیاتی این آبراهه استراتژیک شدهاند. اما بررسیهای دقیق منطبق بر دادههای ماهوارهای، آمارهای بارگیری بنادر و تحلیلهای مؤسسات مستقل دریانوردی، پرده از تناقضهای فاحش این ادعاها برمیدارد.
آمارهای تخیلی
طی چند هفته گذشته، مقامات آمریکایی تصویر بسیار آرامی از اوضاع ترانزیت انرژی ارائه دادهاند. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا صریحاً اعلام کرد که نیروهای نظامی این کشور «کنترل کامل» منطقه و آبراهه هرمز را در دست دارند و اسکورتهای شبانه ناوگان دریایی آمریکا توانستهاند زمینه عبور روزانه حدود ۳۰ تا ۴۰ کشتی را فراهم کنند.
در همین راستا، کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا در اظهاراتی ادعا کرد که میانگین هفتروزه خروج نفت از تنگه هرمز به حدود ۹ میلیون بشکه در روز رسیده است. وی مدعی شد با احتساب ۵ تا ۷ میلیون بشکهای که از طریق خطوط لوله میانبر و پایانههای ارتقایافته منتقل میشود، مجموع صادرات انرژی از خلیج فارس به ۱۵ میلیون بشکه در روز (معادل ۷۵ درصد ظرفیت پیش از جنگ) رسیده است. حتی در برخی گزارشهای داخلی وزارت انرژی آمریکا ادعا شد که در ۸ اوت، حجم خروج سوخت از خلیج فارس از مرز ۲۰ میلیون بشکه در روز نیز عبور کرده است!
همزمان اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا و فرماندهان سنتکام با مانور بر «پاکسازی مینهای شناور» تأکید کردند که بهزودی توافق کامل برای تردد آزادانه کشتیها حاصل خواهد شد.
پاسخ صریح تهران
در طرف مقابل، مقامات جمهوری اسلامی ایران ضمن تایید عبور محدود برخی شناورها، ادعای تسلط آمریکا بر هرمز را بهشدت رد کردهاند. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی با اشاره به وضعیت آبراهه تاکید کرد که اگرچه دشمن توانسته تعداد معدودی کشتی را از خطوط متفرقه عبور دهد، اما نیروهای مسلح ایران کنترل کامل تنگه را حفظ کردهاند و اجازه بازگشایی رسمی آن را نخواهند داد. او با هشدار به شرکتهای کشتیرانی اعلام کرد که آمریکا با ارائه «تضمینهای دروغین» کشتیها را به مسیرهای خطرناک جنوبی سوق میدهد.
همزمان، محسن رضایی، از مقامات ارشد امنیت ملی ایران اعلام کرد تا زمانی که واشنگتن شروط تهران را نپذیرد، تنگه هرمز بهطور کامل بازگشایی نخواهد شد. گزارشهای میدانی روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز نشان میدهد که چندین نفتکش پس از بیتوجهی به هشدارهای امنیتی و ورود به مسیرهای غیرقانونی، دچار انفجار مین شده یا هدف حملات پهپادی و موشکی قرار گرفتهاند.
گاف بزرگ آمارهای کاخ سفید
بررسی دقیق و فنی ادعاهای مقامات آمریکایی در مقایسه با آمارهای تخصصی مؤسسات رهگیری نشاندهنده یک گاف بزرگ آماری و فاصله عمیق ادعا تا واقعیت است:
-
مؤسسه کپلر (Kpler): دادههای این مرکز نشان میدهد میانگین عبور روزانه شناورها از تنگه هرمز در ماه اوت بین ۵ تا ۱۳ فروند بوده است. میزان صادرات نفت خام از این تنگه در هفته منتهی به ۳ اوت، تنها ۱.۷۴ میلیون بشکه در روز بوده که فرسنگها با رقم ۹ میلیونی ادعایی وزیر انرژی آمریکا فاصله دارد.
-
مؤسسه لویدز لیست (Lloyd’s List Intelligence): بریجت دیاکون، مدیر تحقیقات دریانوردی این موسسه تأکید میکند که میانگین تردد شناورهای غیرمرتبط با ایران در اواخر اوت حدود ۱۲ تا ۱۴ فروند در روز بوده که بخش عمده آنها نیز نفتکشهای بزرگ باربری نبودهاند.
-
مؤسسه آلاسایجی (LSEG Oil Research): آمار خروج نفت از کل منطقه خلیج فارس در ۱۲ روز نخست اوت را حدود ۹.۳۳ میلیون بشکه در روز برآورد کرده که این رقم کل خطوط لوله میانبر پادشاهی عربستان و امارات را نیز در بر میگیرد، نه فقط عبور مستقیم از تنگه هرمز!
-
مؤسسه هلندی هوآکس (Huax) و مؤسسه کمودیتی کانتکست: حجم ترانزیت نفت را حداکثر بین ۲ تا ۴ میلیون بشکه در روز برآورد میکنند و ادعای کاخ سفید را عاری از حقیقت میدانند.
-
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO): ضمن تکذیب بازگشایی مسیر، اعلام کرد که میزان ترانزیت تجاری در تنگه هرمز همچنان در پایینترین سطح خود باقی مانده و ارقام تردد واقعی «تکرقمی» است.
| مرجع اعلام آمار | ادعای حجم صادرات از تنگه هرمز | آمار واقعی عبور روزانه شناورها |
| وزارت انرژی آمریکا (کریس رایت) |
۹ میلیون بشکه در روز |
ادعای عبور ۳۰ تا ۴۰ کشتی در روز |
| مؤسسه بینالمللی کپلر (Kpler) |
۱.۷ تا ۲.۷ میلیون بشکه در روز |
۵ تا ۱۳ فروند شناور در روز |
| مؤسسه لویدز لیست (Lloyd’s List) |
۲ تا ۳ میلیون بشکه در روز |
۱۲ تا ۱۴ فروند شناور در روز |
| مؤسسه تحقیقاتی LSEG |
مجموعاً ۴.۴ میلیون بشکه از کل خلیج فارس |
کاهش شدید بارگیری در بنادر عراق و کویت |
چرا آمارهای کاخ سفید دستکاری شده و غیرواقعی است؟
تحلیلگران بازار انرژی و کارشناسان ارشد موسسات مشاوره مانند کلاید راسل، تحلیلگر رویترز و روری جانستون، بنیانگذار کمودیتی کانتکست سه فرض اصلی را برای تبیین این آمارسازی بزرگ آمریکا مطرح میکنند:
۱. شمارش مضاعف و آمارسازی ناشی از قایقهای کوچک: پنتاگون و سنتکام در آمار رسمی خود، تمامی شناورهای کوچک پشتیبانی، یدککشها، قایقهای صیادی و شناورهای سوخترسانی عاری از محموله اصلی را به عنوان «کشتی عبوری» محاسبه میکنند تا عدد نهایی را بزرگ جلوه دهند.
۲. محاسبه جابهجاییهای کشتیبهکشتی (STS): ارتش آمریکا احتمالا نفتکشهایی را که محموله خود را در خلیج عمان مجدداً بارگیری میکنند، دو بار در آمار صادراتی ثبت میکند.
۳. دستکاری آگاهانه جهت کنترل قیمت سوخت: دولت ترامپ در آستانه انتخابات میاندورهای کنگره و تعطیلات روز کارگر، نیازمند ارائه روایتی رو به جلو از وضعیت جنگ است تا از جهش نرخ بنزین در بازار داخلی آمریکا و سقوط بیشتر محبوبیت خود جلوگیری کند.
پتراس کاتیناس، پژوهشگر ارشد اندیشکده RUSI و مونا یاکوبیان، مدیر بخش خاورمیانه مرکز مطالعات استراتژیک (CSIS) متذکر میشوند که عملیات نظامی ناوگان آمریکا جهت گسیل داراییهای سنگین برای عبور تعداد معدودی نفتکش، ریسک بسیار بالایی دارد. ورود ناوشکنها و ناوهای هواپیمابر به حوزه عملیاتی تنگه هرمز، خطر مواجهه مستقیم با حملات موشکی و پهپادی ایران را به شدت افزایش داده و هزینهای سنگین را بر پنتاگون تحمیل کرده است.
واقعیت عینی بازار سوخت نشان میدهد که ذخایر جهانی نفت بین ۱.۵ تا ۱.۹ میلیارد بشکه نسبت به پیش از جنگ کاهش یافته است. حتی اگر ناوگان سایه با خاموش کردن فرستندهها (AIS) موفق به عبور پنهانی شوند، تخلیه نهایی محمولهها در بنادر آسیایی در هفتههای آینده عیار واقعی ادعاهای کاخ سفید را کاملاً افشا خواهد کرد.
منابع: خبرگزاری رویترز / سیانبیسی / سیانان / د هیل / وال استریت ژورنال / الجزیره
