به گپزارش خبرگزاری برگزیده، تسنیم نوشت: نام زندهیاد فریدون شهبازیان در تاریخ موسیقی معاصر ایران با آثارd ماندگار، همکاری با برجستهترین خوانندگان و توجه ویژه به موسیقی اصیل ایرانی گره خورده است. آهنگساز و رهبر ارکستری که فعالیتهای او از برنامههای ماندگار «گلها» تا پژوهش در موسیقی نواحی ایران را دربر میگیرد و بخشی مهم از حافظه موسیقایی چند نسل از ایرانیان را شکل داده است.
شهبازیان در کنار فعالیتهای هنری خود، در مقاطع حساس تاریخ معاصر نیز حضوری فعال داشت. از جمله در تیرماه 1368، نام او در کنار جمعی از برجستهترین هنرمندان موسیقی ایران و استاد محمدرضا شجریان در پیام تسلیت ارتحال امام خمینی(ره) و بیعت با رهبری حضرت آیتالله خامنهای دیده میشود؛ رویدادی که از آن به عنوان یکی از مهمترین موضعگیریهای جامعه موسیقی کشور در آن مقطع تاریخی یاد میشود.
در این گزارش به مناسبتِ زادروز فریدون شهبازیان(21 خرداد) نگاهی اجمالی به بخشی از فعالیتهای زندهیاد فریدون شهبازیان خواهیم داشت.
«آوای تنهایی»؛ اثری که بارها بازخوانی شد
یکی از آثار شناختهشده شهبازیان، ترانه «آوای تنهایی» است که با شعر تورج نگهبان ساخته شد. این اثر در دورههای مختلف توسط خوانندگان متعددی اجرا شد و توانست جایگاهی ویژه در میان مخاطبان موسیقی پیدا کند.
«آوای تنهایی» با صدای شورانگیز طباطبایی اجرا شد و بعدها الهه نیز این اثر را با آهنگ و تنظیم فریدون شهبازیان و ترانه تورج نگهبان در برنامه «گلهای رنگارنگ» خواند.
سالها بعد نیز این قطعه بار دیگر مورد توجه قرار گرفت و در شهریور 1396 توسط گروه «خنیا» به سرپرستی پری ملکی در تالار وحدت اجرا شد. در این اجرا هنرمندانی چون پری ملکی، سامان احتشامی، بامداد ملکی، خشایار فکی، مینا فرخنیا و مهسا گلمحمدی حضور داشتند.
مراسم بزرگداشت فریدون شهبازیان – هوشنگ کامکار درباره او سخنرانی میکند
حضور در مجموعه ماندگار «گلها»
فعالیتهای شهبازیان در برنامههای رادیویی «گلها» از دیگر بخشهای مهم کارنامه هنری او به شمار میرود. از جمله در برنامه شماره 28 «گلهای تازه» با عنوان «در گلستان ارم»، او آهنگسازی اثری در دستگاه ماهور را برعهده داشت.
در این برنامه، پرویز یاحقی نوازندگی ویولن، منصور صارمی نوازندگی سنتور و جهانگیر ملک نوازندگی تنبک را برعهده داشتند و ارکستر گلها نیز این هنرمندان را همراهی میکرد. آواز این برنامه را ایرج بر اشعاری از حافظ اجرا کرد و فخری نیکزاد و فریدون توفیقی نیز به ترتیب گویندگی متن و اجرای برنامه را برعهده داشتند.
مراسم بزرگداشت فریدون شهبازیان – محمد اصفهانی درباره او سخن میگوید
همکاری با عارف و خلق یک ترانه خاطرهانگیز
در میان آثار شهبازیان، قطعهای از آلبوم «قصه شهر سکوت» نیز جایگاه ویژهای دارد. این اثر که در سال 1351 به صورت صفحه موسیقی منتشر شد، با صدای عارف و ترانهای از اردلان سرافراز اجرا شد و از آن به عنوان یکی از خاطرهانگیزترین آثار ساختهشده توسط فریدون شهبازیان یاد میشود.
بزرگداشت فریدون شهبازیان در زمان حیاتش – او در کنار حسین علیزاده، صدیق تعریف، محمد اصفهانی و دیگران شمع تولدش را فوت میکند.
«سمفونی ایران»؛ روایت موسیقی اقوام و نواحی
علاقه شهبازیان به موسیقی ایرانی تنها به آهنگسازی و رهبری ارکستر محدود نمیشد. او سالها از عمر خود را صرف پژوهش درباره موسیقی نواحی و اقوام مختلف ایران کرد؛ تلاشی که بخشی از آن در مستند «سمفونی ایران» بازتاب یافت.
این مستند به کارگردانی وحید موسائیان و با روایت فریدون شهبازیان ساخته شد و تولید آن حدود 9 سال به طول انجامید. «سمفونی ایران» برای نخستینبار در یازدهمین جشنواره بینالمللی سینماحقیقت به نمایش درآمد و به معرفی موسیقی نواحی مختلف کشور پرداخت.
در این پروژه، شهبازیان به عنوان پژوهشگر حضور داشت و مسعود رایگان گویندگی متن را برعهده داشت. محمد پورراد نیز به عنوان مجری طرح و مدیر تولید و ماهور موسائیان به عنوان عکاس با این اثر همکاری کردند.
تصویری مربوط به سال 1333، زمانی که فریدون شهبازیان تنها دوازده سال داشت و در هنرستان موسیقی تحصیل میکرد.
این عکس نوازندگیِ فریدون شهبازیان در یک تئاتر را نشان میدهد.
روی این عکس امضای چهرههایی مانند؛ محمدرضا شجریان، حسین علیزاده، شهرام ناظری، هوشنگ ظریف و مرتضی احمدی دیده میشود.
از شجریان تا اصفهانی؛ گستره همکاری با خوانندگان نسلهای مختلف
فریدون شهبازیان در طول بیش از پنج دهه فعالیت هنری، با طیف گستردهای از خوانندگان موسیقی ایران همکاری کرد؛ هنرمندانی از نسلها و سبکهای مختلف که هر کدام بخشی از آثار ماندگار خود را با آهنگسازی یا تنظیم او به اجرا رساندند. محمدرضا شجریان، عهدیه، علیاصغر شاهزیدی، عارف، سیمین غانم، الهه، علیرضا افتخاری، نادر گلچین، اکبر گلپایگانی، عبدالحسین مختاباد، حسامالدین سراج و محمد اصفهانی از جمله خوانندگانی هستند که آثار باکلام شهبازیان را اجرا کردهاند.
مراسم بزرگداشت فریدون شهبازیان – حسین علیزاده تندیسی را به فریدون شهبازیان تقدیم میکند
درخشش در «گلها» و خلق نخستین آواز بر شعر نو
بخش مهمی از کارنامه شهبازیان به سالهای پایانی دهه 40 و دهه 50 بازمیگردد؛ دورانی که او در برنامه ماندگار «گلها» به ساخت و تنظیم آثار موسیقایی پرداخت. در میان آثار این دوره، قطعات «پر کن پیاله را» با صدای محمدرضا شجریان و «گریز» با صدای نادر گلچین بیش از دیگر آثار مورد توجه قرار گرفتند.
«پر کن پیاله را» از جایگاه ویژهای در تاریخ موسیقی ایران برخوردار است؛ اثری که از آن به عنوان نخستین آواز ایرانی ساختهشده بر پایه شعر نو یاد میشود. این اثر در دستگاه ماهور ساخته شد و محمدرضا شجریان اجرای آن را برعهده داشت.
فریدون شهبازیان در حال رهبری ارکستر ملی ایران – خواننده پوریا اخواص
همراهی با احمد شاملو در آثار دکلمه و موسیقی
یکی دیگر از عرصههای فعالیت شهبازیان، ساخت موسیقی برای اشعار دکلمهشده بود. در این حوزه، مجموعه «کاشفان فروتن شوکران» جایگاه ویژهای دارد؛ اثری که احمد شاملو در آن اشعار سیاسی و اجتماعی خود را دکلمه کرده است.
نکته قابل توجه آنکه شاملو، با وجود فاصلهای که در آن سالها با موسیقی سنتی داشت، در مقدمه این اثر از موسیقی فریدون شهبازیان تمجید کرد و مجموعه را به او تقدیم کرد؛ اتفاقی که نشاندهنده جایگاه هنری شهبازیان در میان چهرههای برجسته فرهنگ و ادب معاصر است.
شهبازیان در حال رهبری ارکستر ملی ایران
آهنگساز پرکار موسیقی پاپ و تیتراژهای تلویزیونی
شهبازیان در کنار فعالیتهای خود در موسیقی سنتی و ارکسترال، در عرصه موسیقی پاپ و ساخت تیتراژهای تلویزیونی نیز حضوری پررنگ داشت. بخش قابل توجهی از این فعالیتها به همکاری او با محمد اصفهانی اختصاص دارد.
ثمره این همکاری، تولید بیش از 20 قطعه موسیقایی بود که با صدای محمد اصفهانی اجرا شد و برخی از آنها به آثار خاطرهانگیز موسیقی پس از انقلاب تبدیل شدند.
فریدون شهبازیان در حال رهبری ارکستر ملی ایران – خواننده حسین علیشاپور
«صدای شاعر»؛ پیوند موسیقی با شعر فارسی
از دیگر فعالیتهای ماندگار فریدون شهبازیان میتوان به حضور او در مجموعه «صدای شاعر» اشاره کرد. از اوایل دهه 1350 تا سال 1357، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با مدیریت و همکاری شهبازیان مجموعهای ارزشمند از صدای شاعران معاصر، قصههای کودکانه و آوازهای محلی و فولکلور ایران را تولید و منتشر کرد.
شهبازیان در این مجموعه برای اشعار شاعران بزرگ کلاسیک و معاصر موسیقی ساخت و آثار متعددی را بر روی نوار کاست و صفحههای 33 دور منتشر کرد.
از جمله مهمترین آثار این مجموعه میتوان به «شعرهای حافظ» با دکلمه احمد شاملو، «غزلیات مولوی» با دکلمه شاملو، «شعرهای مهدی اخوان ثالث» با صدای خود شاعر، «شعرهای رودکی» با صدای پری زنگنه و دکلمه منوچهر انور و همچنین «شعرهای سعدی» با دکلمه هوشنگ ابتهاج اشاره کرد.
فریدون شهبازیان
هنرمندی میان موسیقی، شعر و پژوهش
مرور کارنامه فریدون شهبازیان نشان میدهد که او تنها یک آهنگساز موفق نبود، بلکه هنرمندی بود که توانست میان موسیقی، ادبیات و پژوهش فرهنگی پیوندی عمیق برقرار کند. همکاری با برجستهترین خوانندگان و شاعران معاصر، حضور در برنامههای ماندگار رادیویی، تولید آثار پژوهشی و توجه به موسیقی اقوام و نواحی ایران، بخشی از میراثی است که نام او را در تاریخ موسیقی معاصر ایران ماندگار کرده است.
مرور بخشی از فعالیتهای فریدون شهبازیان نشان میدهد که او تنها یک آهنگساز یا رهبر ارکستر نبود؛ بلکه هنرمندی بود که از تولید آثار ماندگار در رادیو و موسیقی پاپ و سنتی تا پژوهش در موسیقی اقوام ایرانی را در کارنامه خود ثبت کرد. همین گستره فعالیتها باعث شده است نام او در کنار چهرههای تأثیرگذار موسیقی معاصر ایران ماندگار بماند و آثارش همچنان برای علاقهمندان موسیقی ایرانی شنیدنی و الهامبخش باشد.
243
