به گزارش برگزیده، الجزیره نوشت: عربستان سعودی به همراه ۱۳ کشور دیگر، شکلگیری یک ائتلاف نظامی دریایی را برای حفاظت از مسیرهای کشتیرانی در بابالمندب، دریای سرخ و خلیج عدن رسماً اعلام کرده است. قرار است کشورهای بیشتری نیز در آینده به این ائتلاف بپیوندند.
بحرین، بنگلادش، کومور، جیبوتی، مصر، اردن، کویت، پاکستان، قطر، عربستان سعودی، سومالی، سودان، ترکیه و یمن، نخستین کشورهایی هستند که عضویت خود را در این ائتلاف اعلام کردهاند.
اما این ائتلاف در شرایط فعلی منطقه چه اهمیتی دارد و قرار است دقیقاً چه کاری انجام دهد؟
عربستان ائتلاف دریایی را چگونه راهاندازی کرد؟
وزارت دفاع عربستان روز پنجشنبه اعلام کرد که ۱۵ کشور بیانیه تشکیل ائتلاف را امضا کردهاند و ۱۳ کشور نیز مراحل داخلی لازم برای عضویت را به پایان رساندهاند و رسماً به ائتلاف پیوستهاند.
ریاض پیش از این، در ۳۰ ژوئیه، از تشکیل «ائتلاف چندملیتی دفاع دریایی» خبر داده بود؛ چارچوبی که قرار است همکاری کشورهای عضو در زمینه دفاع و امنیت دریایی را تقویت کند.
وزارت دفاع عربستان این ائتلاف را یک سازوکار «بینالمللی و باز» معرفی کرده که کشورهای دیگری نیز میتوانند در صورت همسویی با اهداف و اصول آن به عضویت آن درآیند. به گفته این وزارتخانه، روند دریافت درخواستهای جدید برای پیوستن به ائتلاف همچنان ادامه دارد.
وزارت دفاع عربستان روز ۱۳ اوت در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که تعداد کشورهایی که بیانیه مشترک را امضا کردهاند به ۱۵ کشور رسیده است. در همین حال، ۱۳ کشور مراحل قانونی و داخلی عضویت خود را تکمیل کرده، منشور ائتلاف را امضا کرده و عضویت رسمی خود را اعلام کردهاند.
این اعلامیه پس از سومین نشست ائتلاف منتشر شد؛ نشستی که روز ۱۳ اوت در شهر جده برگزار شد.
وزارت دفاع عربستان این مرحله را آغاز حرکت ائتلاف به سمت فعال شدن واقعی توصیف کرده است؛ به این معنا که ائتلاف از مرحله توافقهای اولیه عبور کرده و وارد روند شکلگیری ساختارهای سازمانی و عملیاتی خود میشود. سایر کشورهایی که قصد پیوستن دارند نیز همچنان در حال تکمیل مراحل داخلی عضویت هستند.
با این حال، سازوکار دقیق فعالیت ائتلاف هنوز در حال تدوین است.
بر اساس آنچه وزارت دفاع عربستان اعلام کرده، کشورهای عضو قرار است اطلاعات و دادههای امنیتی و اطلاعاتی خود را با یکدیگر به اشتراک بگذارند، برای عملیات احتمالی برنامهریزی مشترک داشته باشند و رزمایشها و تمرینهای دریایی مشترک برگزار کنند.
تقویت توانمندیهای نظامی اعضا و انجام عملیات مشترک دریایی نیز بخشی از وظایف پیشبینیشده برای این ائتلاف است.
عربستان پیشتر دریادار عبدالله بن سالم الشهری را نیز به عنوان فرمانده ائتلاف منصوب کرده بود. او مسئولیت هماهنگی عملیات دفاعی مشترک دریایی، ارتباط با کشورهای عضو و سایر ائتلافهای دریایی و همچنین اجرای مأموریتهایی را بر عهده خواهد داشت که در منشور ائتلاف تعریف شدهاند.
چرا تشکیل این ائتلاف در این مقطع اهمیت دارد؟
راهاندازی ائتلاف دریایی عربستان در شرایطی اتفاق افتاده که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، معادلات امنیتی و زیرساختهای انرژی و غیرنظامی منطقه خلیج فارس را بهشدت تحت تأثیر قرار داده است.
در همین حال، تنگه هرمز نیز بیش از گذشته به یکی از کانونهای اصلی بحران تبدیل شده است. پیش از تشدید درگیریها، حدود ۲۰ درصد صادرات جهانی نفت و گاز از این مسیر عبور میکرد و اختلال تقریباً کامل در تردد کشتیها از این آبراه، پیامدهای سنگینی برای اقتصاد جهان به همراه داشته است.
اما در سوی دیگر منطقه، دریای سرخ و بابالمندب نیز با تهدیدهای فزایندهای روبهرو هستند.
در تازهترین دور تشدید تنشها، کشتیهای با پرچم عربستان در مسیر دریایی بابالمندب، دریای سرخ و خلیج عدن بارها هدف حملات نیروهای حوثی در یمن قرار گرفتهاند.
احمد ناجی، تحلیلگر ارشد گروه بحران بینالمللی در امور یمن، به الجزیره گفته است که ائتلاف جدید عربستان میتواند از نظر منطقهای اهمیت زیادی پیدا کند، اما اینکه واقعاً تا چه اندازه مؤثر باشد، به عملکرد آن در میدان بستگی دارد.
او یادآوری میکند که این نخستین بار نیست که کشورهای منطقه برای تأمین امنیت مسیرهای دریایی دست به ایجاد سازوکارهای مشترک میزنند. در جریان بحران دزدی دریایی در خلیج عدن نیز ابتکارهای مختلفی برای تأمین امنیت کشتیرانی شکل گرفت؛ ابتکارهایی که برخی از آنها از نظر سیاسی مهم بودند، اما بسیاری در تبدیل اهداف و تعهدات سیاسی به نتیجه عملی با مشکل روبهرو شدند.
به گفته ناجی، همین مسئله درباره ائتلاف جدید عربستان نیز صدق میکند. این ائتلاف تنها زمانی میتواند به یک سازوکار مهم امنیتی تبدیل شود که بتواند توافقها و تعهدات سیاسی را به اقدام عملی برای مقابله با تهدیدهای علیه امنیت دریایی و آزادی کشتیرانی تبدیل کند.
عربستان دقیقاً به دنبال چیست؟
با این حال، هدف ریاض از تشکیل این ائتلاف فقط بازدارندگی حوثیها نیست.
از نگاه احمد ناجی، عربستان تلاش دارد با ایجاد این ائتلاف، حملات حوثیها به کشتیها در دریای سرخ را از یک مسئله صرفاً سعودی خارج کند و آن را به عنوان یک تهدید علیه امنیت کشتیرانی و تجارت جهانی مطرح کند.
حوثیهای مورد حمایت ایران در سال ۲۰۱۴ کنترل صنعا، پایتخت یمن، را به دست گرفتند. از آن زمان تاکنون، آنها با دولت یمن که مورد حمایت عربستان است و از سوی جامعه بینالمللی به رسمیت شناخته میشود، درگیر جنگ هستند. این دولت در شهر بندری عدن مستقر است.
تنش میان دو طرف پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه و حملات به تهران شدت بیشتری گرفت. در ادامه، حوثیهای مورد حمایت تهران حملات خود را به کشتیهای دارای پرچم عربستان و همچنین تأسیسات نفتی این کشور در منطقه دریای سرخ افزایش دادند.
ادامه این حملات نگرانیها را درباره احتمال مسدود شدن کامل بابالمندب بیشتر کرده است؛ تنگهای راهبردی که دریای سرخ را به خلیج عدن متصل میکند و یکی از مسیرهای مهم انتقال کالا و انرژی در جهان است.
در چنین شرایطی، ریاض معتقد است مقابله با این تهدید نمیتواند فقط بر دوش عربستان باشد.
ناجی میگوید از نگاه عربستان، واکنش به حملات حوثیها نباید صرفاً به این کشور محدود شود و باید یک تلاش گستردهتر بینالمللی برای مقابله با حوثیها و اختلالی که آنها در مسیرهای کشتیرانی دریای سرخ ایجاد کردهاند شکل بگیرد.
او در عین حال تأکید میکند که ائتلاف جدید، دستکم در شرایط فعلی، ماهیتی عمدتاً دفاعی دارد.
به گفته ناجی، تاکنون هیچ نشانهای وجود ندارد که این ائتلاف قرار است عملیات تهاجمی علیه حوثیها انجام دهد. اما این به آن معنا نیست که عربستان در صورت ادامه حملات، برای همیشه دست روی دست خواهد گذاشت.
او احتمال میدهد اگر حملات ادامه پیدا کند، ریاض در مقطعی به این نتیجه برسد که باید واکنشی مستقیمتر نشان دهد. در چنین شرایطی، ائتلاف جدید میتواند چارچوبی برای اقدام عربستان با پشتوانه گستردهتر بینالمللی فراهم کند.
هدف نهایی؛ افزایش هزینه حملات حوثیها
در نهایت، هدف عربستان از راهاندازی این ائتلاف، افزایش هزینه حملات حوثیها و ایجاد یک بازدارندگی قویتر است.
ناجی میگوید پیام اصلی که ریاض میخواهد منتقل کند این است که حملات حوثیها فقط منافع عربستان را هدف نگرفتهاند. این حملات امنیت کشتیرانی بینالمللی و تجارت جهانی را نیز تحت تأثیر قرار میدهند و به همین دلیل، مسئلهای نیستند که تنها عربستان باید با آن مقابله کند.
از این منظر، ائتلاف جدید برای ریاض فقط یک سازوکار نظامی نیست؛ بلکه تلاشی است برای تغییر نحوه تعریف بحران دریای سرخ.
عربستان میخواهد حملات حوثیها دیگر صرفاً بخشی از مناقشه میان ریاض و حوثیها تلقی نشود، بلکه به عنوان تهدیدی علیه یکی از مسیرهای مهم تجارت جهانی شناخته شود؛ تهدیدی که مقابله با آن به همکاری کشورهای بیشتری نیاز دارد.
با این حال، اینکه این ائتلاف واقعاً بتواند چنین نقشی ایفا کند، هنوز مشخص نیست. تجربه ائتلافهای دریایی گذشته نشان داده است که ایجاد یک چارچوب سیاسی و نظامی، به تنهایی برای تأمین امنیت دریا کافی نیست.
آزمون واقعی ائتلاف جدید زمانی آغاز میشود که کشورهای عضو مجبور شوند تعهدات خود را در عمل اجرا کنند؛ از تبادل اطلاعات و برگزاری رزمایشهای مشترک گرفته تا واکنش هماهنگ در برابر حملات.
در نهایت، موفقیت این ائتلاف نه با تعداد کشورهایی که منشور آن را امضا کردهاند، بلکه با توانایی آنها برای ایجاد یک بازدارندگی واقعی و حفظ امنیت کشتیرانی در بابالمندب، دریای سرخ و خلیج عدن سنجیده خواهد شد.
315
