به گزارش خبرگزاری برگزیده، عمان با طرحی نوین، ایران و جامعه جهانی را به سمت یک نظام دریانوردیِ مبتنی بر همکاری و خدمات داوطلبانه هدایت میکند
سفر هیئت عمانی به تهران؛ گامی تازه برای آینده هرمز
با سفر هیئت دیپلماتیک عمانی به تهران برای مذاکره درباره نحوه مدیریت آینده تنگه هرمز، بار دیگر طرحی که هفتههای پیش از سوی مسقط ارائه شده بود، در کانون توجه رسانهها قرار گرفته است؛ طرحی که بر اساس آن، تنگه هرمز با الگوبرداری از تنگههای مالاکا و سنگاپور، تحت یک نظام «مدیریت مشارکتی و دریافت داوطلبانه هزینه خدمات دریانوردی» اداره خواهد شد.
در حالی که تفاهمنامه اسلامآباد به جنگهای نظامی پایان داده، امنیت پایدار در جنوب تنگه هرمز همچنان در گرو دستیابی به یک چارچوب اجرایی مشخص است؛ چارچوبی که میتواند قفل مناقشات بر سر «پولیسازی» و امنیت ناوبری در هرمز را بگشاید.
تنگه مالاکا و سنگاپور؛ الگویی برای صلح و درآمد
تنگه مالاکا و تنگه سنگاپور، دو آبراه متصل در جنوب شرقی آسیا هستند که اقیانوس هند را به دریای چین جنوبی پیوند میدهند. با عبور بیش از یکپنجم تجارت دریایی جهان و روزانه ۲۳.۲ میلیون بشکه نفت، این شاهراه از آمار ترانزیت روزانه هرمز نیز فراتر رفته است.
بر اساس کنوانسیون حقوق دریاهای سازمان ملل (UNCLOS ۱۹۸۲)، این دو تنگه در زمره «آبراههای بینالمللی با حق عبور ترانزیتی رایگان» طبقهبندی میشوند؛ بنابراین سه کشور ساحلی منطقه (مالزی، اندونزی و سنگاپور) حق وضع عوارض راه برای عبور شناورها را ندارند.
اما درآمد میلیارد دلاری این کشورها از راهی دیگر تأمین میشود: ارائه خدمات تجاری داوطلبانه.
از سال ۱۹۷۱، سه کشور ساحلی با تشکیل چارچوب سهجانبه و اجرای «گشتهای مشترک تنگه مالاکا» (MSP)، امنیت منطقه را در برابر دزدان دریایی و قاچاق تأمین کردهاند. هزینههای نگهداری این سیستم از طریق کمکهای مالی و داوطلبانه کشورهای ذینفع بزرگ مانند چین و ژاپن تأمین میشود. سنگاپور در انتهای این مسیر، نمونه بارز تبدیل موقعیت جغرافیایی به ثروت بدون نقض حقوق بینالملل است؛ از طریق دریافت عوارض بندری، ثبت رکوردهای فوقالعاده در سوخترسانی و اعطای مشوقهای مالیاتی به شرکتهای کشتیرانی.
شباهتها و تفاوتهای هرمز با مالاکا
اگرچه عمان و کارشناسان بینالمللی بهدنبال پیادهسازی مدل مالاکا در هرمز هستند، اما ویژگیهای ژئوپلیتیک و فنی این دو منطقه تفاوتهای چشمگیری دارد. مالاکا آبراهی به طول ۸۰۰ کیلومتر است و خدمات راهنمایی کشتی و گشتهای امنیتی در آن حیاتیاند. در مقابل، تنگه هرمز آبراهی فشردهتر با عرض باریکتر است که گلوگاه اصلی آن در آبهای سرزمینی ایران و عمان قرار دارد.
مالاکا یک «اتوبان دوطرفه» میان دو اقیانوس است؛ اما هرمز ورودی یک «دریای بسته» به نام خلیج فارس است و اغلب شناورهایی که وارد آن میشوند، مقصد نهاییشان بنادر منطقه است.
در حال حاضر، سود حاصل از خدمات دریانوردی در خلیجفارس بهصورت نامتوازن توزیع شده است. امارات متحده عربی بیشترین منافع مالی را از عبور و مرور کشتیها به دست میآورد، در حالی که عمان و ایران بخش کوچکی از این درآمدها را به خود اختصاص دادهاند.
الگوی پیشنهادی عمان؛ قفل هرمز باز میشود؟
بر اساس بند ۵ تفاهمنامه اسلامآباد، ایران و عمان بهعنوان دو کشور ساحلی حاکم بر سواحل تنگه هرمز، مکلف شدهاند در گفتوگو با یکدیگر و مشورت با سایر کشورهای منطقه، سازوکار اداره آینده و خدمات دریایی این آبراه را تعیین کنند.
عمان طرحی را ارائه داده که بر تشکیل یک نهاد یا صندوق مشترک ایرانی-عمانی مبتنی است. در این طرح، هزینههای دریافتی از کشتیها نه بهعنوان «عوارض اجباری عبور»، بلکه در قبال خدمات مشخصی نظیر تامین ایمنی ناوبری، راهنمایی دریایی و حفاظت از محیطزیست، بهصورت داوطلبانه دریافت میشود.
وزیر امور خارجه عمان تصریح کرده که مسقط از پرداختهای اجباری برای عبور کشتیها حمایت نمیکند و فقط تأمین مالی داوطلبانه را میپذیرد.
تهران صراحتاً اعلام کرده است که وضعیت تنگه هرمز هرگز به دوران پیش از جنگ بازنخواهد گشت؛ هدف، جبران هزینههای سنگینی است که ایران برای تأمین امنیت، مقابله با آلودگی و کنترل ترافیک پرداخت میکند. با این حال، گزارشها حاکی است که ایران بر دریافت هزینههای اجباری اصرار دارد و کشتیهایی که تعهدات مالی خود را انجام ندهند، اجازه عبور نخواهند یافت.
در مقابل، واشنگتن صراحتاً اعلام کرده که تنگه هرمز یک آبراه بینالمللی است و ایران نمیتواند برای عبور از آن عوارض دریافت کند.
چشمانداز؛ همکاری یا تقابل؟
با وجود اختلافنظرها بر سر «اجباری» یا «داوطلبانه» بودن هزینهها، هر دو طرف بر سر اصل دریافت هزینه برای خدمات (نه برای عبور) به تفاهم نزدیک شدهاند. این چارچوب مبتنی بر الگوی مالاکا، میتواند هرمز را از یک «کانون بحران» به «مرکز همکاریهای سودآور منطقهای» تبدیل کند.
وزیر امور خارجه سنگاپور، پس از گفتوگو با وزیر خارجه ایران، از او دعوت کرده تا به منطقه جنوب شرقی آسیا سفر کند و از نزدیک ببیند چگونه سه کشور ساحلی تنگه مالاکا را با همکاری یکدیگر، به عنوان یک آبراه باز و امن حفظ میکنند.
57
