برگزیده: کوه کلنگگازلا در رشتهکوه زاگرس مرکزی واقع شده و فاصله آن تا تأسیسات اصلی نطنز حدود ۱.۵ تا ۲ کیلومتر برآورد میشود. ارتفاع قله کوه نزدیک ۱۶۰۰ تا ۱۶۰۸ متر از سطح دریا اعلام شده است. برآوردهای موجود همچنین اختلاف ارتفاعهایی میان ورودیهای گزارششده و خطالرأس کوه را نشان میدهد که میتواند بیانگر شکلگیری تأسیسات در ترازها یا طبقات مختلف باشد.
ادعای وجود مجموعه زیرزمینی
بر اساس ارزیابیهای منتشرشده توسط برخی نهادهای پژوهشی و امنیتی، مجموعه مورد نظر دستکم در عمقی در حدود ۸۰ تا ۱۰۰ متر زیر سنگهای کوه ساخته شده است و در برخی گزارشها عمقهای بیشتری نیز مطرح میشود. همچنین در توضیحات مرتبط با ساختار ورودیها آمده است که مجموعه ممکن است دارای دو جفت ورودی تونل در دو سوی یال کوه باشد؛ هرچند درباره اینکه این چهار ورودی دقیقاً به یک مجموعه واحد متصل میشوند یا خیر، قطعیت کامل اعلام نشده است.
مؤسسه آمریکایی علوم و امنیت جهانی در گزارشی مدعی شده «در ماههای اخیر، تصاویر ماهوارهای از ادامه حفاری، تقویت ورودی تونلها و ایجاد استحکامات جدید در اطراف کوه حکایت داشته است. برخی گزارشها از خاکریز، بتنریزی و موانع جدید در دهانه تونلها خبر دادهاند؛ اقداماتی که به اعتقاد کارشناسان با هدف افزایش حفاظت در برابر حملات احتمالی انجام شده است.»
در ادامه گزارشی این موسسه آمریکایی آمده است: «عملیات ساخت این مجموعه در پاییز سال ۲۰۲۰ آغاز شد. ایران در آن زمان اعلام کرد که سالنهای زیرزمینی جدید قرار است جایگزین مرکز مونتاژ سانتریفیوژهای پیشرفتهای شوند که در سایت اصلی نطنز بر اثر خرابکاری منهدم شده بود. مرکز تخریبشده برای مونتاژ سالانه حدود ۶ هزار سانتریفیوژ پیشرفته طراحی شده بود؛ ظرفیتی که امکان تولید دهها هزار سانتریفیوژ را همزمان با کاهش تدریجی محدودیتهای برجام در فاصله سالهای ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۰ فراهم میکرد.»
مؤسسه علوم و امنیت جهانی درباره ورودیهای این مجموعه جدیدالتاسیس هم نوشته است: «مجموعه کوه کلنگ دارای دو جفت ورودی تونل در دو سوی یال کوه است. فرض بر این است که هر چهار ورودی به یک مجموعه واحد منتهی میشوند، اما این موضوع هنوز قطعی نیست. برآورد میشود که این تأسیسات دستکم ۱۰۰ متر زیر توده سنگی کوه قرار گرفته باشد. ارتفاع قله کوه ۱۶۰۸ متر از سطح دریا است. اختلاف ارتفاع میان ورودی شرقی و خطالرأس کوه حدود ۱۴۵ متر و اختلاف ارتفاع میان ورودی غربی و خطالرأس حدود ۱۰۰ متر است. همچنین اختلاف ارتفاع حدود ۵۰ متری میان دو مجموعه ورودی میتواند نشاندهنده آن باشد که این تأسیسات در چند طبقه یا تراز مختلف ساخته شده است. تدابیر دفاعی این مجموعه عمدتاً شامل یک حریم امنیتی گسترده و استحکامبخشی گسترده به ورودی تونلها است. ایران در سال ۲۰۲۵ ساخت یک حصار امنیتی دوگانه (شامل دیوار و فنس) همراه با مسیر گشتزنی را آغاز کرد که سراسر کوه را در بر گرفته و به محدوده حفاظتی مجتمع هستهای نطنز متصل میشود.»
روند توسعه و کارهای عمرانی
بر پایه تحلیلهای مبتنی بر تصاویر ماهوارهای که از حدود سال ۲۰۲۱ به بعد منتشر شده، در پیرامون کوه کلنگگازلا نشانههایی از ایجاد تونلهای بزرگ، جادههای دسترسی، محوطههای عمرانی و دیوارهای امنیتی دیده شده است. گزارشها همچنین از تقویت ورودی تونلها، ایجاد استحکامات و توسعه حصار امنیتی گسترده اطراف کوه حکایت دارد.
در برخی ارزیابیها، عملیات ساخت این مجموعه به پاییز ۲۰۲۰ نسبت داده شده است. گفته میشود ایران در آن دوره اعلام کرده سالنهای زیرزمینی جدید قرار است در چارچوب برنامه جایگزینی، به احیای ظرفیتهای از دسترفته مربوط به مونتاژ سانتریفیوژها کمک کند.
اهمیت راهبردی از نگاه تحلیلگران
از دید بسیاری از کارشناسان امنیتی، نقطه قوت احتمالی این مجموعه، ترکیب عمق زیاد با استحکام طبیعی کوه است؛ به همین دلیل، هدفگیری آن صرفاً با حملات هوایی میتواند با محدودیتهای جدی مواجه شود. حتی در سناریوهای حمله، برخی تحلیلگران معتقدند آسیبپذیری ممکن است بیشتر متوجه اجزای سطحی یا نیمهسطحی باشد؛ مانند ورودیهای تونل، خطوط انتقال برق، سامانههای تهویه و تأسیسات پشتیبانی سطحی.
بر همین اساس، در گزارشهای تحلیلی آمده است که ایران برای کاهش ریسکهای احتمالی، حفاظت پیرامونی را افزایش داده و ساخت استحکامات جدید در اطراف ورودیها و گسترش حریمهای امنیتی در دستور کار بوده است.
تدابیر حفاظتی و ساختار امنیتی
در گزارشها از شکلگیری حریم امنیتی گسترده و تمرکز بر استحکامبخشی ورودی تونلها یاد شده است. همچنین اشاره شده که در سال ۲۰۲۵ (طبق برخی گزارشها) ساخت یا توسعه یک حصار امنیتی دوگانه شامل دیوار و فنس، همراه با مسیرهای گشتزنی در محدوده پیرامونی کوه آغاز شده و به محدوده حفاظتی مجتمع نطنز متصل میشود.
گاردین در گزارشی نوشته است: در سالهای اخیر ایران تدابیر حفاظتی این مجموعه را بهطور قابل توجهی افزایش داده است. تصاویر ماهوارهای نشان میدهد ورودی تونلها تقویت شده، خاکریزها و استحکامات جدید ایجاد شده و یک حصار امنیتی گسترده اطراف کوه احداث شده است. با وجود این اقدامات، عملیات عمرانی همچنان ادامه دارد و بر اساس ارزیابیهای موجود، مجموعه هنوز به بهرهبرداری کامل نرسیده است.
این نشریه انگلیسی در ادامه گزارش خود نوشته است: در بخش دیگری از گزارش آمده است که هرچند خود تأسیسات در عمق زیادی قرار دارد، اما نقاطی مانند ورودی تونلها، خطوط انتقال برق، سامانههای تهویه و تأسیسات پشتیبانی سطحی میتوانند در برابر حملات هوایی آسیبپذیر باشند. به همین دلیل برخی کارشناسان معتقدند هدف قرار دادن این زیرساختها میتواند فعالیت مجموعه را مختل کند، حتی اگر بخش اصلی آن سالم باقی بماند.
جایگاه در روایتهای رسانهای و ارزیابیهای اطلاعاتی
کوه کلنگگازلا به دلیل ترکیب ویژگیهای جغرافیایی، عمق تأسیسات و گزارشهای متعدد درباره روند توسعه زیرساختها، در کنار دیگر نقاط مرتبط با برنامه هستهای ایران، در کانون توجه تحلیلگران غربی قرار گرفته است. به همین دلیل این مجموعه بهعنوان یکی از نقاط مهم اما همچنان «نامطمئن/مرموز» در ارزیابیهای اطلاعاتی مطرح میشود؛ زیرا بخش زیادی از جزئیات ساختاری و عملیاتی آن از طریق اطلاعات غیرقطعی یا تصاویر غیرمستقیم قابل استنتاج است.
292957
