برگزیده-مهسا مژدهی: حکم جنجالی دادگاه ترکیه مبنی بر برکناری اوزگور اوزل از رهبری حزب جمهوریخواه خلق و بازگرداندن کمال قلیچداراوغلو به رأس قدیمیترین حزب سیاسی این کشور، موج تازهای از تنش را در صحنه سیاست ترکیه رقم زده است. این تصمیم در حالی صادر شده که حزب جمهوریخواه خلق پس از پیروزی چشمگیر در انتخابات شهرداریها و شکست حزب عدالت و توسعه در بسیاری از شهرهای مهم، به مهمترین رقیب رجب طیب اردوغان تبدیل شده است.
منتقدان دولت این حکم را بخشی از فشارهای سیاسی برای تضعیف اپوزیسیون و جلوگیری از تکرار موفقیتهای انتخاباتی آن میدانند، اما حامیان اردوغان بر ضرورت رسیدگی به اتهامات مطرحشده درباره روند انتخاب رهبری حزب تاکید دارند. در چنین شرایطی، بازگشت قلیچداراوغلو نه تنها شکافهای داخلی حزب جمهوریخواه خلق را آشکارتر کرده، بلکه بحثها درباره آینده دموکراسی، رقابت حزبی و انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۸ را نیز به صدر دستور کار سیاسی ترکیه بازگردانده است؛ انتخاباتی که میتواند سرنوشت اردوغان و مهمترین رقیب سیاسی او را تعیین کند.
در برگزیده با سید علی قائم مقامی کارشناس مسائل ترکیه در مورد وقایع اخیر در این کشور به گفتوگو نشستهایم:
*** حکم بیسابقه دادگاه ترکیه در برکناری اوزگور اوزل از رهبری حزب جمهوریخواه خلق این کشور و بازگشت کمال قلیچدار اوغلو به رهبری حزب را چطور ارزیابی میکنید؟
اردوغان تلاش کرده و تلاش میکند تا حزب جمهوری خلق را از حیز انتفاع بیاندازد و خودش در انتخابت ۲۰۲۸میلادی به عنوان حزب اول و رئیس جمهور به حکومت خود ادامه دهدرجب طیب اردوغان رئیسجمهور ترکیه بعد از اینکه حزبش در انتخابات استانی شکست خورد و حزب جمهوریخواه خلق به حزب اول در این کشور تبدیل شد، تلاش کرد تا با با تول به شایعات مختلف آنها را ناکار کند و در نتیجه اکرم امام اوغلو شهردار استانبول را به این بهانه که مدرک دانشگاهی او جعلی است به زندان انداخت.
دولت اردوغان اتهاماتی را به تعداد زیادی از شهردارها و معاونان شهرداری و پرسنل شهرداریهای شهرهای بزرگ را که به حزب جمهوریخواه خلق وابسته بودند را هم با اتهاماتی چون رانت و… بازداشت کرد و به زندان انداخت. این روند اتهامزنی ادامه پیدا کرد. از قبل از چنین اتفاقاتی رجب طیب اردوغان کمال قلیچدار اوغلو را به شدت تحقیر میکرد و میگفت که او با باندهای اروپایی و انگلیسی در ارتباط است. بعد رئیسجمهور ترکیه موضوع مذهب را پیش کشید و بحث علوی بودن قلیچدار اوغلو مطرح شد.
نقش حزب عدالت و توسعه در بحران حزب جمهوریخواه خلق
اردوغان به نوعی تلاش کرد تا قلیچدار اوغلو را از کار برکنار کرده و علیهاش کودتایی را اجرا کرد و به همین دلیل پس از انتخابات درون حزبی اوزگور اوزل بهعنوان رهبر حزب جمهوری خلق انتخاب شد. اما باز هم حزب عدالت و توسعه اعلام کرد که در انتخابات درون حزبی تقلب رخ داده است. بعد از این ماجرا، ازوگور اوزل دوباره انتخابات برگزار کرد و باز هم به ریاست حزب انتخاب شد. اینبار بطلان مطلق علیه اوزل و انتخاباتی که او در آن برنده شد از سوی دادگاه اعلام شد و کمال قلیچدار اوغلو را به عنوان رئیس حزب انتخاب کرد.
***علت این رفتار اردوغان علیه حزب جمهوریخواه خلق چیست؟ آیا او میخواهد حزب را از رسمیت بیندازد تا آینده سیاسی خود را تامین کند و دست به نوعی یکدست سازی سیاسی زده است؟
پایگاه سیاسی اردوغان کاهش پیدا کرده است. گفته میشود آرای او بین ۳۰ تا ۳۴ درصد است. تمام احزاب و گروهها را سرکوب میکند تا حزب عدالت و توسعه بتواند در انتخابات ۲۰۲۸ هم مجلس و هم ریاستجمهوری را ببرد و یکه تاز میدان باشداردوغان تلاش کرده و تلاش میکند تا حزب جمهوری خلق را از حیز انتفاع بیاندازد و خودش در انتخابت ۲۰۲۸میلادی به عنوان حزب اول و رئیس جمهور به حکومت خود ادامه دهد. او در همه شهرهایی که حزب جمهوریخواه خلق در انتخابات به عنوان حزب اول در انتخابت شهرداریها پیروز شد، علیه شهرداران با اتهام دزدی و رانتخواری و… اقامه دعوا کردند و تعداد زیادی از شهرداران از کار برکنار شدند. با همه اینها هنوز اردوغان نتوانسته شهردار آنکارا را از کار برکنار کند.
رویکرد قلیچدار اوغلو در حزب جمهوریخواه خلق
در ترکیه دو دستگی وجود دارد. برخی موضوع رانتخوار بودن را پذیرفتهاند و برخی دیگر معتقدند که این رخدادها سو استفاده سیاسی اردوغان از حزب جمهوریخواه خلق است. کمال قلیچدار اوغلو میگوید از رانتخواری و بدهبستانهای مرتبط با خرید آرا حمایت نمیکند و اگر چنین چیزی واقعیت داشته باشد، حزب نیاز به پاکسازی دارد.
یک نوع دوگانگی درون حزب جمهوریخلق وجود دارد
***برداشت جامعه ترکیه از این دوگانگی سیاسی چیست؟ حزب جمهوریخواه خلق پیشینه دیرینهای دارد؛ مطالبات آنها چیست؟
گروهی میگویند کمال قلیچدار اوغلو میتواند حزب را به آرمانهای آتاتورک باز گرداند . همچنین اوزگور اوزل میگوید ما ادامه دهنده راه آتاتورک هستیمآنها خود را میراثدار آتاتورک میدانند. حزب عدالت و توسعه که رهبری آن با اردوغان است میگویند حزب جمهوریخواه خلق از اصول آتاتورک منحرف شده است. گروهی میگویند کمال قلیچدار اوغلو میتواند حزب را به آرمانهای آتاتورک باز گرداند . همچنین اوزگور اوزل میگوید ما ادامه دهنده راه آتاتورک هستیم. نوعی دو دستگی در درون جمهوریخواه خلق به وجود آمده که مسببش فشار رجب طیب اردوغان بر آن بوده است.
گسترش رقابتهای حزبی در ترکیه
در ترکیه رقابتهای حزبی جریان دارد. مثلا اوزگور اوزل میگوید ما طرفدار اتحادیه اروپا هستیم و از ناتو حمایت میکنیم. عدهای میگویند آنها مزدور غرب و ناتو هستند و از طریق کمکهای ناتو و اتحادیه اروپا میخواهند به قدرت برسند. از آن سو خود اردوغان هم مایل است وارد اتحادیه اروپا شود و ماه آینده هم احلاس سران ناتو در آنکارا برگزار میشود و اردوغان هم مایل است تا ناتو به شدت به عنوان نیرویی که عامل حفظ امنیت است در این کشور فعل شود. از طرفی آنها اوزگور اوزل را به غربگرایی متهم میکنند و از سوی دیگر مشخص میشود که خود اردوغان هم با همان سیاست ناتویی و آمریکاگرایی به حکومت ادامه میدهد.
***پایگاه سیاسی اردوغان با توجه به مشکلات اقتصادی و سیاسی کاهش پیدا کرده است؟
حتما پایگاه سیاسی او کاهش پیدا کرده است. گفته میشود آرای او بین ۳۰ تا ۳۴ درصد است. تمام احزاب و گروهها را سرکوب میکند تا حزب عدالت و توسعه بتواند در انتخابات ۲۰۲۸ هم مجلس و هم ریاستجمهوری را ببرد و یکه تاز میدان باشد.
۳۱۲/۴۲
