به گزارش برگزیده، عبدالعزیز بن سلمان، وزیر انرژی عربستان سعودی روز دوشنبه در کنفرانس عمومی آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین از کشف ۱۱۴ میلیون تن سنگمعدن حاوی عناصر نادر خاکی و اورانیوم خبر داد. این اکتشاف در پروژه جبل صاید واقع در منطقه مدینه انجام شده است، جایی که اکنون یک معدن مس فعال است و توسط شرکت معادن عربستان (معادن) اداره میشود.
آیا تمامی این منابع قابل استفاده است؟
به گفته وزیر انرژی عربستان، این سنگمعدن حاوی غلظتهای بالایی از عناصر نادر خاکی بهویژه عناصر نادر خاکی سنگین به همراه غلظتهای امیدوارکنندهای از اورانیوم است. عناصر نادر خاکی شامل ۱۷ فلز حیاتی برای ساخت قطعات الکترونیکی، خودروهای برقی، توربینهای بادی و تجهیزات نظامی از جمله سامانههای هدایت موشک و رادار هستند.
با وجود مانور رسانهای بر روی حجم ۱۱۴ میلیون تنی سنگمعدن، تحلیلگران فنی و رسانههای بینالمللی تاکید میکنند که وزیر انرژی عربستان هنوز عیار و درصد دقیق اورانیوم موجود در این سنگها را اعلام نکرده است. از این رو، ارزیابی دقیق میزان اورانیوم قابل استحصال و توجیه اقتصادی پالایش آن نیازمند مطالعات زمینشناسی تکمیلی است.
عربستان سعودی رقیب کدام کشور میشود؟
این کشف در شرایطی صورت میگیرد که چین بخش اعظم زنجیره تامین این فلزات را در اختیار دارد. گزارش آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد چین در سال ۲۰۲۴ حدود ۶۰ درصد از استخراج و ۹۱ درصد از پالایش جهانی عناصر نادر خاکی را کنترل کرده است. محدودیتهای صادراتی صادرشده از سوی پکن در آوریل ۲۰۲۵، واشنگتن را به سمت ایجاد زنجیرههای تامین جایگزین سوق داد.
در همین راستا، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در سال ۲۰۲۵ توافقنامههای معدنی متعددی با کشورها به امضا رساند. بندر الخریف، وزیر صنعت و ثروتهای معدنی عربستان سعودی نیز پیشتر تاکید کرده بود که ریاض خواهان جذب سرمایهگذاریهای معدنی هم از سوی چین و هم از سوی آمریکا است. عربستان ثروتهای معدنی دستنخورده خود را حدود ۲ هزار و ۵۰۰ میلیارد دلار برآورد کرده و در نظر دارد سهم این بخش در تولید ناخالص داخلی را تا پایان دهه به سالانه ۷۵ میلیارد دلار برساند.
نقش آمریکا در توسعه منابع معدنی عربستان
پروژه جبل صاید در مدینه همزمان با تقویت همکاریهای معدنی واشنگتن و ریاض شتاب گرفته است. دو کشور در ۱۹ نوامبر ۲۰۲۵ چارچوب استراتژیکی برای همکاری در تامین زنجیره اورانیوم، فلزات و آهنرباهای دائمی امضا کردند.
در همان روز، شرکت معادن قراردادی با شرکت آمریکایی امپیمتریالز (MP Materials) برای احداث تاسیسات پالایش و جداسازی عناصر نادر خاکی در عربستان به امضا رساند. بر اساس این طرح، شرکت معادن حداقل ۵۱ درصد از سهام را در اختیار خواهد داشت و مدیریت تاسیسات را بر عهده میگیرد، در حالی که طرف آمریکایی دانش فنی را تامین میکند.
نقش منابع جدید در برنامه غنیسازی اورانیوم عربستان
این اکتشاف همزمان با تلاش عربستان برای توسعه صنعت انرژی هستهای غیرنظامی رخ میدهد. دو کشور در ژوئیه توافقنامه ۳۰ ساله همکاری هستهای غیرنظامی را امضا کردند که چارچوب قانونی را برای تامین فناوری هستهای توسط شرکتهای آمریکایی فراهم میکند.
این توافق شامل یک مطالعه ۲ ساله برای ارزیابی توجیه اقتصادی غنیسازی خانگی است و در صورت تایید، آمریکا میتواند تاسیسات ایمن موسوم به «جعبه سیاه» را برای جلوگیری از دسترسی به فناوریهای حساس در عربستان احداث کند. اورانیوم کشفشده در جبل صاید میتواند در آینده به عنوان سوخت این تاسیسات مورد استفاده قرار گیرد.
با این حال، توافق هستهای با یک مانع سیاسی مواجه است. ترامپ یک روز پس از امضای توافق اعلام کرد که اجرای آن کاملاً مشروط به پیوستن عربستان به توافقات ابراهیم و عادیسازی روابط با اسرائیل است؛ امری که ریاض تحقق آن را منوط به ایجاد مسیر مشخص برای تشکیل کشور مستقل فلسطین کرده است.
کنایه ریاض به تهران
پیام شفافیت و کنایه صریح به برنامه هستهای ایرانوزیر انرژی عربستان در بخش دیگری از سخنان خود با تاکید بر پایبندی کشورش به انپیتی (NPT) و نظارتهای آژانس، پیام دیپلماتیک معناداری فرستاد:«عربستان برنامه هستهای صلحآمیز خود را در انزوا از جامعه بینالمللی پیش نمیبرد و فعالیتهایش را در خفا یا در تاسیساتی پنهانشده در عمق کوهها دنبال نمیکند. شفافیت و همکاری با آژانس مبنای حرکت ماست.»
عربستان سعودی صرفاً به استخراج خام متکی نیست. به گفته عبدالعزیز بن سلمان، پروژه اتمی ملی عربستان چند مسیر موازی را دنبال میکند:
- استخراج اورانیوم از اسید فسفریک: عربستان به عنوان دومین صادرکننده بزرگ کودهای فسفاته در جهان، پایلوت استخراج اورانیوم از فرآیندهای فسفاتی را با همکاری شرکت فرانسوی اورانو (Orano) با موفقیت اجرا کرده و یادداشت تفاهمی در این زمینه به امضا رسانده است.
- تکمیل زنجیره ارزش: برنامهریزی ریاض شامل استخراج، جداسازی، خالصسازی و در نهایت تولید کیک زرد است.
- پیشینه همکاری با چین: عربستان از سال ۲۰۱۷ با همکاری موسسه تحقیقات زمینشناسی پکن و شرکت ملی هستهای چین (CNNC)، بیش از ۹۰ هزار تن ذخایر احتمالی اورانیوم را در مناطق مرکزی و شمالغربی کشف کرده بود.
۴۲/۴۲
