به گزارش برگزیده، بازار ارز در روزهای اخیر بار دیگر شاهد جهش قابل توجه قیمت دلار بوده است؛ به‌طوری که نرخ دلار از حدود ۲۳۳ هزار تومان در پنجم مهرماه به بیش از ۲۶۸ هزار تومان رسیده است. این افزایش در شرایطی رخ داده که بانک مرکزی از تخصیص ارز به متقاضیان بالای ۱۸ سال با کارت ملی خبر داده و تلاش کرده است با افزایش عرضه، بخشی از تقاضای بازار را پاسخ دهد.
با این حال، آلبرت بغزیان، تحلیلگر اقتصادی و عضو هیات علمی دانشگاه تهران، معتقد است پیش از هر چیز باید درباره علت این افزایش قیمت توضیح داده شود. او می‌گوید بانک مرکزی به عنوان سیاستگذار پولی و ارزی، باید از وضعیت منابع ارزی، میزان عرضه صادرکنندگان و حجم تقاضای بازار اطلاع داشته باشد و نمی‌تواند نسبت به جهش ۳۵ هزار تومانی نرخ دلار در مدت کوتاهی، با عنوان غافلگیری برخورد کند.
بغزیان با اشاره به افزایش نرخ دلار از پنجم مهرماه تاکنون، تأکید می‌کند که بانک مرکزی باید توضیح دهد چه اتفاقی افتاده که قیمت ارز در فاصله‌ای کوتاه حدود ۳۵ هزار تومان افزایش یافته است. به گفته او، سیاستگذار ارزی باید تصویر دقیقی از میزان منابع ارزی، عرضه صادرکنندگان و حجم تقاضا داشته باشد و مشخص کند آیا صادرکنندگان ارز خود را عرضه نمی‌کنند یا مانعی در مسیر عرضه وجود دارد.
او با اشاره به حجم معاملات صرافی‌ها معتقد است بخش اصلی بازار ارز در خرده‌فروشی شکل نمی‌گیرد و بنابراین بانک مرکزی باید به جای تمرکز بر معاملات کوچک، جریان‌های اصلی عرضه و تقاضا را رصد کند.
این اقتصاددان با بیان اینکه افزایش تنش‌ها و تشدید تحریم‌ها می‌تواند انتظارات تورمی و ارزی ایجاد کند، تأکید دارد که مسئله اصلی، مسئولیت سیاستگذار در قبال ارزش پول ملی است. به اعتقاد او، باید مشخص شود در شرایطی که گفته می‌شود بانک مرکزی منابع ارزی قابل توجهی در اختیار دارد و بازارهایی مانند تتر نیز قابل مدیریت هستند، نقش بانک مرکزی در مدیریت ارزش پول ملی چیست.
بغزیان همچنین نسبت به نحوه عرضه ارز با نرخ حدود ۲۵۸ تا ۲۵۹ هزار تومان انتقاد دارد. او معتقد است این اقدام الزاماً باعث نمی‌شود افرادی که برای حفظ قدرت خرید خود به بازار ارز مراجعه می‌کنند، به سمت بازار رسمی بیایند. از نگاه او، این نرخ می‌تواند پیام دیگری نیز به بازار منتقل کند؛ اینکه سیاستگذار قیمت دلار در این محدوده را پذیرفته و انتظار کاهش قابل توجه نرخ ارز را ندارد.
او در همین زمینه بر مسئله اعتماد نیز تأکید می‌کند و می‌گوید متقاضیان ارز ممکن است خرید از بازار غیررسمی را به خرید از مسیر رسمی ترجیح دهند، چرا که معاملات رسمی می‌تواند اطلاعات مالی بیشتری در اختیار نهادهای نظارتی و مالیاتی قرار دهد. به همین دلیل، صرف عرضه ارز با نرخ بالا را نمی‌توان به معنای مدیریت تقاضا دانست.
بغزیان می‌گوید ارزپاشی با چنین نرخی فایده چندانی ندارد و اگر هدف، تأمین تقاضای ناشی از تلاش مردم برای حفظ قدرت خرید است، باید شرایطی فراهم شود که متقاضیان واقعاً به سمت بازار رسمی حرکت کنند. او نرخ ۲۵۸ تا ۲۵۹ هزار تومان را «اشتباه و زیان‌بار» توصیف کرده و خواستار توضیح شفاف رئیس کل بانک مرکزی درباره هدف این سیاست شده است.
این استاد اقتصاد دانشگاه تهران در ادامه هشدار می‌دهد که افزایش نرخ ارز به‌طور مستقیم و غیرمستقیم بر تورم اثر می‌گذارد و ادامه این روند می‌تواند فشار بیشتری بر خانوارها وارد کند. او همچنین تأکید می‌کند که قیمت ارز را معاملات خرد تعیین نمی‌کنند، بلکه بازیگران بزرگ بازار و جریان‌های اصلی عرضه و تقاضا جهت نرخ را مشخص می‌کنند.
بغزیان در بخش دیگری از اظهارات خود به سیاست‌های ارزی و وارداتی در شرایط جنگی اشاره می‌کند و معتقد است سیاستگذار باید میان کالاهای ضروری و غیرضروری تمایز قائل شود. به اعتقاد او، می‌توان به جای ممنوعیت کامل برخی کالاها، از ابزار تعرفه برای کنترل واردات کالاهای لوکس استفاده کرد تا منابع ارزی محدود کشور صرف نیازهای ضروری شود.
او با مقایسه شرایط ایران با کشورهای درگیر جنگ مانند روسیه و اوکراین، معتقد است سیاست‌های ارزی این کشورها به شکلی تنظیم شده که ارز برای کالاهای غیرضروری و لوکس به آسانی اختصاص پیدا نمی‌کند. از نگاه بغزیان، ادامه سیاست فعلی در ایران می‌تواند فشار اقتصادی بر خانوارها و نابرابری را افزایش دهد.
این اقتصاددان در نهایت تأکید می‌کند که باید مشخص شود افزایش نرخ ارز نتیجه عوامل اقتصادی و محدودیت‌های واقعی بازار است یا اینکه سیاستگذار آن را برای جبران کسری بودجه پذیرفته است؛ چرا که در صورت پذیرش افزایش نرخ ارز از سوی سیاستگذار، پیامدهای تورمی آن می‌تواند نگرانی‌های بیشتری ایجاد کند.
متن کامل این گفتگو را از این‌جا بخوانید.
۲۲۳۲۲۹
