بنزین سه‌نرخی یا تخصیص یارانه بنزین به کد ملی؛ کدام به‌نفع مردم است؟

به گزارش خبرگزاری برگزیده های ایران، مهدی هاشم‌زاده کارشناس انرژی در رابطه با طرح‌های بنزینی روی میز دولت گفت: یکی از گزینه‌های مطرح‌شده در زمینه اصلاح وضعیت بنزین، ایجاد بنزین سه‌نرخی با 60 لیتر بنزین 1500تومانی، 40 لیتر بنزین 3هزارتومانی و در نهایت مازاد مصرف نیز با نرخ سوم است که در نهایت اجرای این موضوع نیز دوباره تکذیب شد.

وی با انتقاد از طرح بنزین سه‌نرخی گفت: نکته بسیار مهم این است که بنزین سه‌نرخی کاربردی در زمینه اصلاح مصرف بنزین ندارد و کارآیی مناسبی از منظر اقتصادی و سیاستی نیز ندارد. بنزین سه‌نرخی اولاً مهم‌ترین مسئله بنزین کشور یعنی قاچاق بنزین را حذف نخواهد کرد و قیمت بنزین آزاد در مرزهای کشور بیش از 80 هزار تومان در هر لیتر است و اخذ نرخ سوم حتی معادل 10هزارتومانی نیز اثرگذاری نخواهد داشت.

هاشم‌زاده در ادامه افزود: همچنین عیب بعدی بنزین سه‌نرخی این است که بنزین به‌نرخ سوم شناخته می‌شود و همچنین مصرف بنزین نیز بعد از مدت کوتاهی کنترل نخواهد شد و از همه معایب بزرگ‌تر این است که تفاوتی بین مصرف صنعت حمل‌ونقل و مصرف شخصی افراد ایجاد نخواهد شد و کماکان تک‌سرنشینی صرفه خواهد داشت و شاهد تداوم سفرهای تک‌سرنشینی خواهیم بود، از طرف دیگر هیچ‌یک از دهک‌های مختلف جامعه ذی‌نفع اصلاح وضعیت بنزین با اجرای طرح بنزین سه‌نرخی نخواهد شد و در نهایت این طرح منجر به افزایش درآمد دولت بدون هیچ مزیتی برای دهک‌های مختلف جامعه خواهد شد.

وی با اشاره به طرح تخصیص یارانه بنزین به کد ملی در مقابل طرح پر از عیب بنزین سه‌نرخی خاطرنشان کرد: در مقابل طرح سه‌نرخی بنزین، موضوع تخصیص یارانه بنزین به کد ملی و تفکیک مصرف شخصی افراد از مصرف صنعت حمل‌ونقل قرار دارد. این طرح نه‌تنها معایب طرح سه‌نرخی کردن بنزین را ندارد بلکه با رویکردی جدید در اصلاح شیوه توزیع یارانه بنزین منجر به تقویت همراهی مردم با این طرح خواهد شد و مردم منتفع اصلی اجرای طرح تخصیص یارانه بنزین به کد ملی هستند.

این کارشناس انرژی در تشریح طرح تخصیص یارانه بنزین به کد ملی یا همان بنزین به نفر اضافه کرد: در طرح تخصیص یارانه بنزین به کد ملی اولاً ماهانه به هر کد ملی معادل 30 لیتر یارانه بنزینی به‌قیمت 1500 تومان پرداخت می‌شود و در مقابل اعطای یارانه بنزین صرفاً محدود به مصارف شخصی افراد خواهد شد و در مقابل مصارف صنعت حمل‌ونقل مبتنی بر سوخت جایگزین بنزین مبتنی بر سوخت‌های برق، CNG و LPG خواهد بود و به این ترتیب صنعت حمل‌ونقل متولی اصلی تنوع بخشیدن به سبد سوختی کشور خواهد شد و به افراد فعال در این بخش مبتنی بر پیمایش چه در صنعت حمل‌ونقل عمومی چه در بخش حمل‌ونقل خصوصی، سوخت جایگزین بنزین به‌شکل یارانه‌ای تعلق خواهد گرفت و قیمت سوخت جایگزین هرساله با تورم و معادل همین میزان افزایش خواهد داشت و تثبیت نخواهد شد، درضمن صرفاً مبتنی بر پیمایش، یارانه سوخت جایگزین بنزین به خودروهای فعال در صنعت حمل‌ونقل تعلق خواهد گرفت.

وی ادامه داد: هر فرد مستثنی از اینکه خودرو دارد یا خیر، از سهمیه بنزین روزانه یک لیتر بنزین بهره‌مند خواهد شد و هر ماه حساب هر کد ملی 30 لیتر بنزین شارژ خواهد شد.

وضعیت مصرف هر فرد در طرح تخصیص یارانه بنزین به کد ملی چگونه خواهد بود؟

هاشم‌زاده کارشناس انرژی در رابطه با بهره‌مندی مستقیم مالی به‌نفع کسانی که مصرف بهینه دارند و مازاد سهمیه بنزین در هر ماه دارند؛ گفت: اگر کسی مصرفی از این بنزین یارانه‌ای خود نداشته باشد؛ به‌قیمت تعادلی در بازار آزاد نزدیک به قیمت صادراتی بازار (به‌طور مثال 80 درصد قیمت فوب و صادراتی بنزین ایران) بنزین خود را به فروش خواهد رساند و از محل مصرف بهینه‌سازی‌شده خود و حذف استفاده از خودروی شخصی و استفاده از حمل‌ونقل عمومی، از این محل بهره مالی خواهد برد. این بهره مالی برای یک خانواده 6نفره در دهک‌های پایین جامعه که مصرفی از بنزین نداشته باشد بسیار چشم‌گیر است؛ به‌طور مثال همین خانواده 6نفره معادل 180 لیتر بنزین سهمیه خواهد گرفت و اگر تمام این بنزین را مصرف نکند؛ در آخر ماه معادل 11 میلیون تومان از محل فروش سهمیه بنزین خود درآمد کسب خواهد کرد. با اعطای روزانه یک لیتر بنزین به هر کد ملی هشت دهک جامعه از این اصلاح و طرح تخصیص یارانه بنزین به کد ملی نفع خواهند برد و ضریب جینی کاهش بسیار چشم‌گیری پیدا خواهد کرد و مزیت طرح تخصیص یارانه بنزین به کد ملی این است که قیمت صنعت حمل‌ونقل به‌دلیل تخصیص یارانه سوخت جایگزین بنزین هیچ تغییری نخواهد کرد.

وی افزود: در مقابل کسانی که بیشتر از سهمیه بنزین روزانه یک لیتر یا ماهانه 30 لیتر خود استفاده می‌کنند؛ باید به‌قیمت روز و نه از دولت و از مردم و در رقابت با صادرکننده بنزین، سهمیه مازاد خریداری کنند و به این ترتیب، مصارف خارج از الگوی بهینه مصرف که به‌نوعی مشترکان پرمصرف بنزینی نیز لحاظ می‌شوند، با قیمت نزدیک به قیمت صادراتی بنزین را دریافت خواهند کرد و هزینه مصرف خارج از عرف آنها از طریق قیمت نزدیک به قیمت صادرات بنزین، توسط خود آن‌ها پرداخت خواهد شد.

مزیت‌های کلیدی و راهبردی طرح تخصیص یارانه بنزین به کد ملی برای کشور و مردم

هاشم‌زاده در بیان دیگر مزیت‌های طرح بنزین به نفر خاطرنشان کرد: مزایای اجرای طرح تخصیص یارانه بنزین به کد ملی فقط در بهبود ضریب جینی و افزایش درآمد دهک‌های پایین و متوسط جامعه نیست؛ بلکه کشور نیز از این اصلاح وضعیت توزیع یارانه بنزین نفع خواهد برد. بزرگ‌ترین برد حاکمیت، ایجاد شفافیت در خروج بنزین از کشور و به صفر رسیدن قاچاق بنزین از کشور خواهد بود. دیگر مردم شهرهای مرزی نیازی به فروش سوخت خود به‌شکل غیررسمی به قاچاقچیان سوخت ندارند و به‌طور کاملاً رسمی، سهمیه مازاد بر مصرف هر کد ملی توسط خود مردم به صادرکنندگان شفاف و مشخص بنزین انتقال داده می‌شود و معادل قیمت روز تابلو بورس انرژی، از صادرکننده برای هر لیتر بنزین، دریافتی خواهند داشت.

وی اضافه کرد: درآمد مردم از طرح تخصیص یارانه بنزین به کد ملی به‌شکل روز و تورم‌دررفته است و هر میزان تورم افزایش یابد، قیمت نهایی فروش سهمیه مازاد مردم نیز افزایش خواهد یافت و دیگر مانند یارانه نقدی، سهمیه بنزین مردم آب نخواهد رفت و کاهش ارزش پیدا نخواهد کرد.

این کارشناس انرژی مهم‌ترین مزیت طرح تخصیص یارانه بنزین به کد ملی را اصلاح نظام بازتوزیع رفاهی در مصرف انرژی کشور دانست و خاطرنشان کرد: مهم‌تر از بهبود ضریب جینی، افزایش درآمد دهک‌های پایین و متوسط جامعه و همچنین شکل‌گیری صادرات رسمی بنزین و صفر شدن قاچاق سوخت، ساختار جدید بازتوزیع رفاه در مصرف انرژی در کشور است که به‌جای اینکه پرمصرف‌ها نفع بیشتری از یارانه ببرند یا صرفاً از محل افزایش مصرف انرژی، هر فرد رفاه بیشتری کسب کند؛ در طرح تخصیص یارانه بنزین به کد ملی، هر فرد خود به‌شکل اختیاری و برای کسب منافع بیشتر در نظام بازتوزیع جدید رفاهی حاصل از اجرای بنزین به نفر، به‌سمت بهینه‌سازی مصرف خواهد رفت. این مزیت کلیدی طرح تخصیص یارانه بنزین به کد ملی، مهم‌ترین اصلاح ساختاری در مصرف انرژی در کشور و نظامات بازتوزیع رفاه در کشور است.

آیا زیرساخت‌های حمل‌ونقل کشور برای اجرای طرح تخصیص یارانه بنزین به کد ملی آماده است؟

وی افزود: مهم‌ترین سؤالی که در مواجهه با این طرح مدنظر قرار می‌گیرد این است که نمی‌توان یک‌شبه زیرساخت موردنیاز برای نقل و انتقال افراد به محل کار خود را با این طرح ایجاد کرد، و همچنین افرادی که با خودروی سواری خود و به‌شکل تک‌سرنشینی به محل کار خود می‌رفتند؛ در زمان حاضر چه‌کاری باید انجام دهند؟

هاشم‌زاده در پاسخ به وضعیت حمل‌ونقل مردم در طرح طرح تخصیص یارانه بنزین به کد ملی اظهارنظر کرد: پاسخ به این سؤال نیز کاملا مشخص است؛ اولاً کمافی‌سابق، صنعت حمل‌ونقل عمومی و خصوصی از یارانه سوخت جایگزین بنزین بهره خواهد برد و از طرفی با واقعی شدن قیمت بنزین، مانند کلیه کشورهای مختلف در دنیا، ابداعات جدیدی مبتنی بر سفر اشتراکی و همچنین حمل‌ونقل اشتراکی شکل خواهد گرفت. همین حالا، در سرویس‌های حمل‌ونقل خصوصی، گزینه‌ای مبتنی بر سفر اشتراکی فعال شده است که مبتنی بر هوش مصنوعی، نزدیک‌ترین نقاط مبدأ سوار شدن دو فرد و همچنین نقاط مقصد پیاده شدن دو فرد را محاسبه می‌کند و به رانندگان پیشنهاد می‌دهد و سفر اشتراکی با هزینه بسیار کمتر از سفر شخصی و خصوصی فراهم شده است.

وی ادامه داد: از آن مهم‌تر، مدل جدیدی از حمل‌ونقل اشتراکی است که مبتنی بر یک مفهوم تحت عنوان هم‌پیمایی (carpooling) افراد با ماشین شخصی خود به‌جای سفر تک‌سرنشینی، با همراهانی که مقاصد و مبدأها نیز به‌صورت هوشمند تعریف می‌شود؛ سفر خواهند داشت و به این ترتیب، سفر تک‌سرنشینی افراد به مدل هم‌پیمایی تبدیل خواهد شد و به این ترتیب، افراد با استفاده از سوخت بنزین، به‌صورت سفر اشتراکی و مبتنی بر هم‌پیمایی به محل کار خود خواهند رفت.

این کارشناس انرژی در پایان گفت: همچنین همه منابع حاصل از اجرای این طرح نظیر صادرات مازاد تولید بنزین کشور از 90 میلیون لیتر در روز تا منابع حاصل از کارمزد و مالیات خریدوفروش سهمیه‌ها و همچنین عوارض اخذشده از صادرکنندگان بنزین، مبتنی بر محل اسکان فروشنده سهمیه، به زیرساخت‌های حمل‌ونقل افراد تعلق خواهد گرفت.

/+