به گزارش خبرگزاری برگزیده، همت قلیزاده با اشاره به تجربه افزایش قیمت بنزین در سالهای ابتدایی جنگ ۸ساله، تأکید کرد که سیاستهای قیمتی میتوانند آثار تورمی و اجتماعی سنگینی داشته باشند و گفت قیمت ۸۷ هزار تومانی بنزین در هیچ چارچوب منطقی قابل دفاع نیست. او براساس صورتهای مالی پالایشگاهها، هزینه تولید هر لیتر بنزین در سال ۱۴۰۴ را ۳۵۰۰ تومان اعلام کرد.
همت قلیزاده، تحلیلگر اقتصاد انرژی، با اشاره به شرایط فعلی کشور، در گفتگو با برگزیده اظهار کرد که اقتصاد ایران در شرایط جنگی قرار دارد و تحلیل مسائل اقتصادی در چنین وضعیتی نمیتواند بر مبنای شرایط عادی انجام شود. به گفته او، شرایط جنگی مشکلات و اقتضائات خاص خود را دارد و سیاستگذار باید پیش از هر تصمیمی این شرایط را در نظر بگیرد.
او در عین حال مسئله قیمت بنزین را یکی از چالشهای اساسی اقتصاد ایران دانست و گفت افزایش قیمت بنزین در سالهای گذشته بهصورت مستمر دنبال شده و بهویژه در دورههای اخیر، پیامدهای نامطلوبی ایجاد کرده است.
قلیزاده افزود اگر بتوان با استفاده از سازوکار قیمت، کمبود بنزین را مدیریت کرد، اصل این سیاست قابل بحث است، اما تجربه گذشته نشان میدهد که افزایش قیمت بهتنهایی نتوانسته مسئله ناترازی انرژی را حل کند.
تجربه جنگ؛ افزایش قیمت بنزین و جهش تورم
این تحلیلگر اقتصاد انرژی با اشاره به تجربه سالهای ابتدایی جنگ تحمیلی گفت در سال ۱۳۵۹ دولت وقت قیمت بنزین را از یک تومان به سه تومان افزایش داد و این تصمیم با افزایش نرخ تورم از حدود ۱۰ درصد به ۲۳ درصد همراه شد.
به گفته قلیزاده، آثار این افزایش قیمت آنقدر سنگین بود که در ادامه جنگ، سیاستگذار از افزایش مجدد قیمت بنزین خودداری کرد و در سال ۱۳۶۴ نرخ تورم به ۶.۹ درصد کاهش یافت.
او با اشاره به تجربه سال ۱۳۸۶ نیز گفت اجرای طرح هدفمندی یارانهها بار دیگر مسئله انرژی را به یکی از چالشهای اصلی سیاستگذاری اقتصادی تبدیل کرد. به اعتقاد قلیزاده، مسئله امروز صرفاً بنزین نیست، بلکه ساختار انرژی و رابطه آن با ساختار اقتصادی کشور است که به پاشنه آشیل دولتها تبدیل شده است.
مسئله اصلی، ساختار انرژی کشور است
وی با اشاره به تجربه دولت سیزدهم اظهار کرد در آن دوره نیز موضوع افزایش قیمت گاز مطرح شد، اما رئیسجمهور وقت در نهایت از اجرای آن عقبنشینی کرد. به گفته او، از سال ۱۳۸۶ مسئله بنزین به چالشی برای همه دولتها تبدیل شده است.
او با اشاره به برخی تحلیلهای اقتصادی درباره وقایع سال ۱۳۸۶ افزود که برای درک وضعیت امروز باید به تصمیمهای آن دوره و تغییر رویکرد نسبت به منابع انرژی توجه کرد.
این کارشناس معتقد است در سال ۱۳۸۶ این تصور شکل گرفت که با افزایش قیمت انرژی و انتقال آن به داخل اقتصاد میتوان مشکل را حل کرد، در حالی که نتیجه این رویکرد تبدیل یک منبع ملی به کالایی استراتژیک برای دولت بود.
بنزین تنها بخشی از مسئله انرژی کشور است
این تحلیلگر اقتصاد انرژی تأکید کرد بنزین حدود ۱۰ درصد از سبد انرژی کشور را تشکیل میدهد و مسئله انرژی ایران بسیار گستردهتر از موضوع بنزین است.
او همچنین با اشاره به رابطه میان افزایش قیمت و تورم گفت بر اساس محاسبات او، هر یک واحد درصد افزایش قیمت در این حوزه میتواند آثار تورمی قابلتوجهی ایجاد کند.
قلیزاده با انتقاد از ساختار فعلی اقتصاد انرژی اظهار کرد حتی اگر دولت مالک منابع بود و قیمتگذاری بر مبنای مکانیسمهای جهانی انجام میشد، وضعیت میتوانست متفاوت باشد. او به سودآوری پالایشگاههای مختلف از جمله پالایشگاههای تبریز و اصفهان اشاره کرد و گفت این پالایشگاهها در سال جاری سود خالص قابلتوجهی داشتهاند، در حالی که میزان سود آنها در سالهای گذشته بسیار پایینتر بوده است.
به گفته او، بخشی از این وضعیت نتیجه تغییر ساختار اقتصادی و واگذاری منابع کشور به مجموعههایی است که به اعتقاد او عملاً کنترل بخشهایی از اقتصاد را در اختیار گرفتهاند. قلیزاده همچنین نظام بانکی را از دیگر حوزههایی دانست که تحت تأثیر این ساختار قرار گرفته است.
هزینه تولید بنزین بسیار پایینتر از قیمت فوب خلیج فارس است
قلیزاده با اشاره به قیمت ۸۷ هزار تومانی بنزین اظهار کرد این رقم تقریباً معادل قیمت فوب خلیج فارس است، در حالی که محاسبات انجامشده درباره هزینه تولید داخلی بنزین در سال ۱۴۰۴، رقم حدود ۳۵۰۰ تومان به ازای هر لیتر را نشان میدهد.
او تأکید کرد این محاسبات بر مبنای ارقام ثبتشده در صورتهای مالی حسابرسیشده شرکتهای نفتی انجام شده است.
این تحلیلگر اقتصاد انرژی معتقد است استفاده از قیمت بهعنوان ابزار اصلی مدیریت مصرف در شرایط فعلی میتواند زیانبار باشد، بهویژه آنکه کشور در شرایط جنگی قرار دارد.
در شرایط جنگی، سیاست قیمتی میتواند وحدت اجتماعی را تضعیف کند
وی با تأکید بر تفاوت سیاستگذاری اقتصادی در شرایط جنگی گفت استفاده از سازوکار قیمت در چنین شرایطی حتی میتواند کارآمدی کمتری داشته باشد. به اعتقاد او، کشور در شرایط فعلی بیش از هر چیز به وحدت اجتماعی نیاز دارد و سیاستهای قیمتی شدید میتواند این وحدت را تضعیف کند.
او افزود افزایش قیمت انرژی میتواند سهم اقشار فرودست از مصرف انرژی را کاهش دهد، زیرا این گروهها توان پرداخت هزینههای جدید را ندارند.
قلیزاده در عین حال گفت درباره میزان دقیق کمبود بنزین آمار قطعی در اختیار ندارد و نمیتواند با اطمینان درباره میزان ناترازی اظهارنظر کند. با این حال، اگر کمبود واقعی وجود داشته باشد، باید از ابزارهایی مانند سهمیهبندی که در شرایط جنگی سابقه داشته است استفاده کرد.
او تأکید کرد دولت باید واقعیتهای موجود را برای مردم توضیح دهد و پیش از رسیدن بحران به مرحلهای دشوار، برای آن چارهاندیشی کند.
کوتاهی در تنوعبخشی به سبد انرژی
این کارشناس یکی از ریشههای مشکلات فعلی را کاستیهای سالهای گذشته دانست و گفت کشور باید سبد انرژی متنوعتری ایجاد میکرد، اما در این زمینه کوتاهی شده است.
او همچنین به ضعف سرمایهگذاری در بخش انرژی اشاره کرد و گفت با برخی سیاستهای اقتصادی و شاخصهای نامناسب، زمینه رشد سرمایهگذاری از بین رفته است.
به اعتقاد این تحلیلگر، بخشی از مشکلات امروز نتیجه تصمیمهایی است که در واگذاریها گرفته شده و باعث شده حاکمیت دولت بر بخشهایی از انرژی کاهش پیدا کند.
قلیزاده در این زمینه به اختلافات مالی میان دولت و صنایع پتروشیمی نیز اشاره کرد و گفت اختلاف بر سر بدهی یا طلب این صنایع، به رقمهایی در حدود صدها هزار میلیارد تومان رسیده است. از نظر او، چنین اختلافاتی بیش از هر چیز ناشی از نبود شفافیت کافی در ساختار اقتصادی است.
او سود پتروشیمیها در سال جاری را حدود ۱۷۰ هزار میلیارد تومان پیشبینی کرد و افزود این سود خالص در شرایطی به دست میآید که کشور در بحران اقتصادی و جنگ قرار دارد. در سال ۸۶ پیش از اقدامات دولت وقت، سود خالص پتروشیمیها حدود ۲۰ میلیارد تومان بود که در غالب حقالعمل پرداخت می شد. در عمل با واگذاری پتروشیمیها و اقدامات آن زمان، حاکمیت دولت در حوزه انرژی از دست رفت.
مردم ایران مصرفکننده افراطی بنزین نیستند
قلیزاده با رد این ادعا که مردم ایران به دلیل ارزان بودن بنزین، مصرف افراطی دارند، گفت در جامعهای که بخش بزرگی از مردم با فقر مواجه هستند، نمیتوان مردم را مصرفگرا و اسرافکار دانست.
او تأکید کرد ارزان بودن یک کالا را نمیتوان صرفاً بر اساس قیمت اسمی آن سنجید و باید درآمد و قدرت خرید مردم نیز در نظر گرفته شود.
به گفته وی، ممکن است یک قیمت در شرایطی متعادل باشد، اما با افزایش قابلتوجه آن، تعادل اقتصادی خانوارها برهم بخورد. او یادآوری کرد که پیش از وقایع آبان ۱۳۹۸ نیز نسبت به پیامدهای افزایش شدید قیمت بنزین هشدار داده شده بود.
مفهوم «یارانه پنهان» گمراهکننده است
این تحلیلگر اقتصاد انرژی یکی دیگر از مسائل ریشهای اقتصاد ایران را نحوه استفاده از مفهوم یارانه پنهان دانست و گفت از نظر او، یارانه پنهان انرژی مفهومی نادرست و گمراهکننده است که در سالهای گذشته بر سیاستگذاری انرژی کشور اثر گذاشته است.
او معتقد است این ادبیات باعث شده سیاستگذاران مسئله انرژی را از زاویهای نادرست ببینند و تصمیمهایی اتخاذ کنند که پیامدهای آن به وضعیت فعلی منجر شده است.
وی با اشاره به سال ۱۳۸۶ گفت از آن مقطع کشور وارد مسیری شده که به اعتقاد او بسیاری از مشکلات کنونی ریشه در همان تغییر رویکرد دارد و تا زمانی که این معادله اصلاح نشود، حل مشکلات انرژی دشوار خواهد بود.
هشدار درباره پیامدهای اجتماعی بنزین ۸۷ هزار تومانی
قلیزاده در پایان با انتقاد شدید از قیمت ۸۷ هزار تومانی بنزین گفت چنین قیمتی میتواند جامعه را با یک بحران جدی مواجه کند و زمینهساز اعتراضات گسترده شود.
او تأکید کرد چنین قیمتی در هیچ چارچوب منطقی قابل دفاع نیست و حتی اجرای آزمایشی چنین سیاستی در یک استان نیز با دشواری مواجه شده است.
این تحلیلگر اقتصاد انرژی همچنین با اشاره به سیاست کشورهای مختلف از جمله کشورهای اروپایی، آمریکا و روسیه در زمینه کنترل هزینه انرژی گفت بسیاری از اقتصادهای بزرگ جهان تلاش میکنند قیمت انرژی برای مصرفکنندگان پایین باقی بماند.
به گفته وی، سیاستگذاری انرژی در ایران نیز باید با توجه به شرایط اقتصادی، قدرت خرید مردم، وضعیت جنگی و ضرورت حفظ انسجام اجتماعی انجام شود و نمیتوان صرفاً با افزایش قیمت، مشکلات ساختاری بخش انرژی را حل کرد.
۲۲۳۲۲۹
