به گزارش خبرگزاری برگزیده به نقل از گاردین، ساموئل بکت، نویسنده ایرلندی، در یادداشتهای سفرش به آلمان پیش از جنگ جهانی دوم، تصویری دقیق و گاه تکاندهنده از مواجهه خود با ظهور نازیسم ارائه کرده است؛ یادداشتهایی که برای نخستینبار این ماه منتشر میشوند و نگاه تازهای به رابطه بکت با سیاست و تجربه زیسته او از توتالیتاریسم دارند.
وقتی ساموئل بکت در اکتبر ۱۹۳۶ از هامبورگ دیدن کرد، هنوز جنگ در افق نزدیک دیده نمیشد؛ اما تماشای واکنشهای جنونآمیز و خشمآلودی که سخنرانیهای آدولف هیتلر در میان مردم عادی آلمان ایجاد میکرد، این نمایشنامهنویس ایرلندی را متقاعد کرده بود که صلح نمیتواند دوام بیاورد. او در یادداشت روزانهاش در ۶ اکتبر نوشت: «آنها بهزودی مجبورند بجنگند (یا منفجر شوند).»
شش دفترچهای که بکت در جریان سفر ششماهه خود در آلمان، از اواخر سپتامبر ۱۹۳۶ تا آوریل ۱۹۳۷، نوشته بود، روز ۲۰ اوت امسال برای نخستینبار توسط انتشارات آلمانی زوهرکامپ (Suhrkamp) منتشر میشود. این مجموعه، تصور رایجی را که بکت را شاعری صرفاً بدبین و گرفتار ناامیدی و سکون میدانست، به چالش میکشد؛ نویسندهای که ظاهراً نسبت به سیاست واقعی و تحولات سیاسی زمانه بیاعتنا بود.
منتقدان گذشته، بر اساس نامهها و بخشهایی از خاطرات او، به این نتیجه رسیده بودند که برنده نوبل ادبیات ۱۹۶۹ در جریان سفرش به آلمان بیشتر درگیر دنیای شخصی خود بوده و توجه چندانی به ظهور حکومت تمامیتخواه نداشته است. اما انتشار کامل این دفترچهها نشان میدهد که بکت با دقت، نارضایتی و خشم ملیگرایانهای را که پایه ایدئولوژی ناسیونالسوسیالیسم بود، زیر نظر داشته است.
او حتی تغییرات مد و پوشش مردم را ثبت کرده بود؛ از جمله رواج آنچه «کت هیتلری» مینامید. بکت همچنین مجموعهای از «عبارتهای مقدس» جنبش نازی را یادداشت کرده بود: Führer (رهبر)، Bewegung (جنبش)، Blut und Boden (خون و خاک) و Freiheit und Ehre (آزادی و افتخار). عباراتی که با وجود ثبت دقیقشان، او را منزجر میکردند. او در اول نوامبر ۱۹۳۶ به آلمانی نوشته بود: «گفتوگوی او درباره “قدرت از طریق شادی” مرا میکشد.»
بکت که بعدها در سال ۱۹۴۰ به مقاومت فرانسه پیوست، در آن زمان بیشتر انزجار خود را پنهان میکرد و تنها گاهی با رفتارهای ظریف، هنجارهای حکومت تمامیتخواه را به سخره میگرفت؛ برای مثال وقتی از او میخواستند سلام نازی بدهد، «دست اشتباه را بالا میبرد».
مارک نیکسون، استاد ادبیات مدرن و مطالعات بکت در دانشگاه ریدینگ و یکی از ویراستاران این دفترچهها، میگوید: «او میدانست که ممکن است دفترهای خاطراتش ضبط شوند. بنابراین باید مراقب میبود تا بتواند آنها را از آلمان خارج کند. شاید اگر این خطر بالای سرش نبود، صریحتر مینوشت. اما این دفترها آشکارا نوعی شورش علیه گفتمان عقلانیسازی نازیها هستند.»
بکت در جریان این سفر از حدود ۳۰ شهر و منطقه آلمان، از جمله هامبورگ، برلین، درسدن و مونیخ دیدن کرد. هدف اصلی او دیدن آثار هنری و تقویت مهارتهای زبانیاش بود. علاقه او به زبان آلمانی، که سومین زبانش پس از انگلیسی و فرانسوی بود، احتمالاً تحت تأثیر دیدارهای طولانیمدتش در فاصله سالهای ۱۹۲۸ تا ۱۹۳۲ از دخترخاله و معشوقهاش پگی سینکلر و خانواده او در کاسل شکل گرفته بود.
کنجکاوی بکت درباره زبان و فرهنگ آلمان یادآور تجربه نویسنده آمریکایی ـ انگلیسی کریستوفر ایشروود است؛ کسی که در پاسخ به این پرسش که چگونه آلمان را در فاصله سالهای ۱۹۲۹ تا ۱۹۳۳ ثبت کرده است، گفته بود: «من یک دوربینم؛ با شاتر باز، کاملاً منفعل، ثبت میکنم و فکر نمیکنم.»
اما بکت در شرایط روحی دشواری شاهد سقوط آلمان به سوی تمامیتخواهی بود. پگی در ماه مه ۱۹۳۳ بر اثر سل در آلمان درگذشته بود و پدر بکت نیز یک ماه بعد بر اثر حمله قلبی فوت کرده بود. اعضای باقیمانده خانواده سینکلر که تبار یهودی داشتند، در سال ۱۹۳۶ مجبور به ترک آلمان شدند.
تا زمانی که بکت سفر خود را به سمت کوکسهافن آغاز کرد، دو سال تحت روانکاوی قرار گرفته بود و دفترهایش سرشار از اضطراب عمیق، شکایتهای روانتنی، بیماریهای جسمی، نگرانی درباره عملکردهای بدن، مشکلات مالی و اضطراب ناشی از ناتوانی در نوشتن بود. گاهی تشخیص اینکه کدام بخش از اضطراب او شخصی و کدام بخش ناشی از فضای سیاسی تاریک اطرافش است، دشوار میشود.
او در ۱۵ ژانویه ۱۹۳۷ نوشت: «بهزودی واقعاً بالا میآورم. یا به خانه برمیگردم.»
نیکسون میگوید: «بکت همان چیزی را که میبیند مینویسد و ارزش کارش همین است. در عین حال، این دفترها بخش مهمی از مسیر تبدیل شدن بکت به همان بکتی هستند که میشناسیم. او در دفترهایش مرتب به خودش میگوید باید مینیمالتر بنویسد؛ همان بکتی که بعداً میشناسیم، نویسندهای که هر چیزی را که ضروری نیست کنار میگذارد.»
از نگاه نیکسون، مهاجرت بعدی بکت به فرانسه و مشارکت او در مقاومت فرانسه را میتوان واکنشی به تجربهای دانست که در آلمان نازی پشت سر گذاشت.
او میگوید: «بکت شاهد عینی تمامیتخواهی بود. ادبیات او بهوضوح بر این تجربه استوار است.»
این دفترهای آلمانی که ۵۴۵ صفحه دارند و با دستخط بسیار ریز و دشوارخوان بکت نوشته شدهاند، پس از مرگ او در سال ۱۹۸۹ در زیرزمین آپارتمانش در پاریس پیدا شدند. ادوارد بکت، برادرزاده او، این دفترها را کشف کرد و سپس همراه نیکسون و اولیور لوبریش، دیگر ویراستار مجموعه، برای انتشار حدود ۱۲۰ هزار کلمه از این نوشتهها همکاری کرد.
نیکسون این دفترها را نوعی شهادت شخصی بکت میداند؛ نوشتههایی که اساساً برای انتشار عمومی نوشته نشده بودند. برخی از مدخلها حتی جنبههایی ناخوشایند از شخصیت این استاد بزرگ ادبیات مدرن را آشکار میکنند؛ از جمله اظهارنظرهای زنستیزانه و شرح دیدارهای او از روسپیخانهها.
با این حال، نیکسون معتقد است ارزش این دفترها به عنوان سندی تاریخی تا حد زیادی از این واقعیت ناشی میشود که بکت هرگز آنها را ویرایش نکرد. به گفته او، «دلیل اخلاقی موجه بودن انتشارشان این است که بکت آنها را از بین نبرد؛ همانطور که برخی نوشتههای دیگرش را نابود کرد.»
نسخه دوزبانه آلمانی ـ انگلیسی این مجموعه که توسط گابی هارتل ترجمه شده، در درجه نخست با هدف پاسخ به علاقهمندان تاریخ سیاسی منتشر میشود. نسخه انگلیسیزبان این کتاب که انتظار میرود آوریل آینده منتشر شود، بیشتر بر جایگاه این دفترها در تحول ادبی بکت تمرکز خواهد داشت. حق انتشار کتاب در کشورهای دیگری از جمله چین، فرانسه و ایتالیا نیز خریداری شده است.
«ساموئل بکت: دفترهای آلمانی» روز ۲۰ اوت توسط انتشارات زوهرکامپ منتشر میشود.
۵۹۵۹
