به گزارش خبرگزاری برگزیده، در تحلیلهای رسانههای منطقهای و بینالمللی در مورد سناریوها بعد از پایان مهلت ۶۰ روزه که در توافق اسلام آباد میان ایران و آمریکا تعیین شده بود، شبکه الجزیره در گزارشی تحت عنوان «مهلت ۶۰ روزه به پایان رسید… گزینههای سیاسی و نظامی ایران چیست؟»، نوشت: مهلت ۶۰ روزه تعیین شده توسط تفاهمنامه اسلامآباد برای دستیابی به توافق نهایی بین ایران و ایالات متحده، امروز، دوشنبه، ۱۷ آگوست، به پایان میرسد. با این حال، این دوره با آرامش پایدار همراه نبوده است.
بنابر روایت تسنیم، بعد از امضای توافق اسلام آباد و توقف موقت درگیریها، تنش میان ایران و آمریکا به شکل موقت از سر گرفته شد و شدت رویارویی دوباره فروکش کرد. در همین حال تلاشهای دیپلماتیک به مذاکرات جدید بین ایران و عمان در مورد ترتیبات ناوبری در تنگه هرمز معطوف شد.
موضع شفاف ایران درباره «پایان مهلت ۶۰ روزه»
در طول چند هفته گذشته، تهران و واشنگتن اتهاماتی را مبنی بر نقض تفاهمنامه رد و بدل کردهاند. واشنگتن محاصره دریایی خود را طبق جدول زمانی مندرج در توافقنامه لغو نکرده است، در حالی که ایران همچنان تنگه هرمز را بسته نگه داشته و بازگشایی آن را به لغو محاصره و آزادسازی داراییهای مسدود شده خود مرتبط کرده است.
در این مدت تماسهای غیرمستقیم از طریق واسطهها ادامه داشته است، بدون اینکه مذاکرات ایران و آمریکا از سر گرفته شود یا توافقی برای تمدید مهلت صورت گیرد. ساعاتی قبل از پایان این مهلت ۶۰ روزه، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز یکشنبه اظهار داشت که تفاهمنامه اسلامآباد «پایان جنگ» را تصریح کرده است، نه یک آتشبس موقت ۶۰ روزه.
وزیر خارجه ایران تاکید کرد که ایالات متحده این تفاهمنامه را نقض کرده و منجر به از سرگیری تنشها شد و بنابراین هیچ آتشبس ۶۰ روزهای وجود ندارد که نیاز به تمدید داشته باشد. تهران هنوز در مورد از سرگیری مذاکرات با واشنگتن تصمیمی نگرفته است.
اظهارات عراقچی نشان میدهد که تهران ۱۷ آگوست را به عنوان تاریخ خودکار برای گذار از آتشبس به جنگ نمیبیند، بلکه آن را پایان مهلت تعیین شده برای دستیابی به توافق نهایی میداند، مذاکراتی که هرگز در واقع آغاز نشده است.
ایران چیزی به نام آتشبس موقت را قبول ندارد
در حالی که ایران درهای دیپلماسی را نمیبندد، رویکرد آن به مرحله بعدی مبتنی بر حفظ اهرم فشار، در درجه اول از طریق تنگه هرمز، و در عین حال افزایش آمادگی نظامی و آمادگی برای یک درگیری بالقوه طولانی مدت است.
ایران و ایالات متحده در ۱۸ ژوئن تفاهمنامه ۱۴ مادهای اسلامآباد را امضا کردند. در این تفاهمنامه تصریح شده بود که ظرف ۶۰ روز به توافق نهایی که با رضایت طرفین قابل تمدید است، دست یابند و جنگ در تمام جبههها پایان یابد، محاصره دریایی ایالات متحده علیه ایران به تدریج برداشته شود، ایران عبور ایمن کشتیهای تجاری را از تنگه هرمز تضمین کند و معافیتهایی برای صادرات نفت ایران و آزادسازی داراییهای مسدود شده اعطا شود.
رویکرد ایران ناشی از رد توصیف دوره گذشته به عنوان یک آتشبس ۶۰ روزه مداوم است. تهران معتقد است که عدم لغو محاصره دریایی، عدم آزادسازی داراییهای مسدود شده، از سرگیری عملیات نظامی و ادامه حملات اسرائیل به لبنان، این تفاهمنامه را بیمعنی کرده و انتقال به مذاکرات برای توافق نهایی را متوقف کرده است.
ماده ۱۳ همچنین آغاز مذاکرات برای توافق نهایی را به اجرای بندهای مربوط به پایان جنگ، لغو محاصره، تضمین عبور ایمن کشتیهای تجاری از تنگه هرمز و اعطای معافیتهای نفتی و آزادسازی داراییهای مسدود شده مرتبط میکرد.
واشنگتن از زمان امضای تفاهمنامه هیچ تمایل مثبتی برای انجام تعهدات خود نشان نداده است. دیدگاه غالب در تهران این است که «در حال حاضر هیچ آتشبسی وجود ندارد؛ جنگ ادامه دارد، حتی اگر شدت و روشهای آن تغییر کرده باشد.» بنابراین، انقضای مهلت ۶۰ روزه به معنای تغییر ناگهانی از صلح به جنگ نیست.
بر اساس این دیدگاه، ایران به دنبال تمدید آتشبس موجود نیست، بلکه خواستار فعالسازی مجدد تفاهمنامهای است که آمریکا مانع اجرای آن شده است. از این رو، تهران گزارشهای مربوط به توافق برای تمدید آتشبس را تکذیب میکند و اصرار دارد که بازگشت واشنگتن به تعهدات قبلی خود، پیشنیاز هر دور جدیدی از مذاکرات است.
پس از توقف اجرای تفاهمنامه اسلامآباد و تشدید مجدد تنشها، تلاشهای دیپلماتیک به مذاکرات ایران و عمان در مورد ترتیبات موقت ناوبری در تنگه هرمز معطوف شده است. هدف این مذاکرات ایجاد گذرگاههای امن برای کشتیهایی است که وارد و خارج از تنگه میشوند و همچنین بحث در مورد ساختار مدیریتی آینده و خدمات دریایی است.
وزارت خارجه ایران تاکید کرد که این مذاکرات با هدف ایجاد مسیرهای ناوبری امن که به حقوق حاکمیتی و ملاحظات امنیتی ایران و عمان احترام میگذارد، انجام میشود.
همچنین بیانیه مشترکی که توسط دو کشور صادر شد، بر لزوم احترام به حاکمیت و حقوق آنها به عنوان دو کشور ساحلی تنگه هرمز تأکید کرد.
ایران در موضع قدرت قرار دارد
بر اساس این ارزیابی، تاکید ایران بر لزوم پایان جنگ در همه جبههها، نشان دهنده این باور است که ایران از موضع قدرت مذاکره میکند و اگر آمریکا بخواهد همچنان توافق را نقض کند، ایران خواستههای خود را گسترش خواهد داد.
کارشناسان معتقدند که ایران از دو دور قبلی درگیری، درسهایی آموخته است و تغییراتی در ساختار نظامی و امنیتی خود ایجاد کرده است تا برای یک درگیری طولانی که فراتر از تبادل آتش صرف است و اقتصاد، ناوبری دریایی، سیاست داخلی و جنگ روانی را در بر میگیرد، آماده شود.
تحلیلگران همچنین اتفاق نظر دارند که ایران درهای مذاکره را نخواهد بست، اما تحت شرایط قبلی یا بر اساس تعهدات سیاسی صرف به آنها باز نخواهد گشت. مقامات ایرانی دائماً تأکید میکنند که درهای مذاکره را نمیبندند، اما آنها را به عنوان شکل دیگری از درگیری میبینند.
بنابراین، به نظر نمیرسد که انقضای مهلت ۶۰ روزه، در محاسبات ایران، تاریخی برای تصمیمگیری یکجانبه بین جنگ و صلح باشد، بلکه مرحلهای از یک رویارویی طولانی است که در آن تهران از دیپلماسی، آمادگی نظامی و کنترل ناوبری دریایی به عنوان ابزارهای موازی استفاده میکند.
به عبارت دیگر گذار به یک توافق جدید همچنان منوط به این است که آیا واشنگتن – از دیدگاه ایران – گامهای قابل قبول در مورد تحریمها و داراییهای مسدود شده ارائه خواهد داد یا خیر، نه صرفاً تمدید مهلتی که تهران معتقد است از ابتدا شرایط آن برآورده نشده است.
۲۱۹
