تفاوت اقتصاد قرآنی با اقتصاد سکولار؛ وفاداری به عبودیت در رفتار مالی

مهری امیری ابیانه، کارشناس علوم قرآنی، در گفت‌وگو با خبرنگار فرهنگی خبرگزاری برگزیده های ایران، با بیان اینکه مفهوم عبادت در قرآن بسیار گسترده‌تر از نماز و مناسک است، اظهار کرد: قرآن فعالیت اقتصادی را هم در صورت التزام به اصول الهی، در شمار عبادت قرار می‌دهد. آیه «هُوَ الَّذِی جَعَلَ لَکُمُ الأَرضَ ذَلُولاً» نگاه ما را از کار صرفاً معیشتی به کار آمیخته با عبودیت تغییر می‌دهد.

امیری ضمن اشاره به اینکه کار اقتصادی فرمان‌برداری از سنت‌های الهی است، تصریح کرد: بهره‌گیری از طبیعت به شرط رعایت حدود الهی یک وظیفه است. همان طور که قرآن در آیه «کُلُوا مِن رِزقِ اللَّهِ وَاشکُرُوا لَهُ» هم استفاده را توصیه می‌کند و هم شکر آن را. این دوگانه استفاده و شکر، روح اقتصاد عبادی را تشکیل می‌دهد.

او با بیان اینکه غفلت، آفت اصلی فعالیت اقتصادی است، توضیح داد: قرآن در آیه «لا تُلهِکُم أَموالُکُم وَلا أَولادُکُم عَن ذِکرِ اللَّه» هشدار می‌دهد که معاش نباید انسان را از یاد خدا جدا کند. این نگاه میزان تلاش را محدود نمی‌کند، بلکه تلاش را از آلودگی به حرص و دنیاپرستی حفظ می‌کند.

این کارشناس ادامه داد: قرآن برای اینکه اقتصاد عبادت‌محور شکل گیرد، چارچوب‌های اخلاقی ویژه‌ای تعیین کرده است. کنترل بخل، عمل به انفاق، پرهیز از ربا، رعایت حق کارگران و توجه به انصاف در معاملات، همه از شرط‌های تحقق اقتصاد سالم هستند.

او تصریح کرد: آیات مرتبط با بخل مانند «وَمَن یُوقَ شُحَّ نَفسِهِ فَأولٰئِکَ هُمُ المُفلِحون» به‌روشنی رفتارهای اقتصادی را سامان می‌دهند.

امیری با اعتقاد به اینکه نگاه عبادی به اقتصاد زمینه عدالت اجتماعی را فراهم می‌کند، گفت: انسان مؤمن هنگامی که کار اقتصادی را عبادت می‌داند، نمی‌تواند دست به خیانت مالی، کم‌فروشی یا احتکار بزند. چون این امور ضد عبودیت هستند. این همان نقطه‌ای است که اقتصاد قرآنی با اقتصاد صرفاً سکولار تفاوت ماهوی پیدا می‌کند.

این پژوهشگر تصریح کرد: جامعه‌ای که کار را عبادت بداند، تولید را تکلیف الهی و فعالیت اقتصادی را میدان مسئولیت می‌بیند. همین نگرش ریشه بسیاری از انحرافات اقتصادی را می‌خشکاند و روحیه تعاون و تلاش جمعی را تقویت می‌کند.

کارشناس علوم قرآنی یادآور شد: قرآن، حرکت در زمین و استفاده از مواهب الهی را مقدمه رسیدن به نشور معرفی می‌کند.

او تصریح کرد: اقتصاد عبادی نه‌فقط رفاه مادی، بلکه رشد معنوی و نورانیت جامعه را تضمین خواهد کرد. اگر مردم آن را جدی بگیرند و در کنار تلاش، ارزش‌های الهی را نگه دارند.

/