به گزارش برگزیده، جمهوری اسلامی ایران در واکنش به حمله روز یکشنبه ۱۷ خرداد اسرائیل به ضاحیه بیروت، تصمیم گرفت اقدام نظامی تنبیهی علیه این رژیم انجام دهد. بر اساس بیانیه روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی «عملیات … یک اعلام اخطار بود و در صورت تکرار تجاوزات پاسخها گسترده تر خواهد بود.»
به روایت ایرنا؛ تهران از هفته گذشته به وضوح اعلام کردهبود که حمله به بیروت یک خط قرمز واضح است که در صورت عبور از آن اقدام نظامی صورت میگیرد. این موضوع در بیانیههای وزیر امور خارجه، رئیس مجلس شورای اسلامی و فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا که در روز ۱۱ خرداد منتشر شد، به صراحت بیان شدهبود.
با این حال، سران رژیم اسرائیل یک هفته بعد از اینکه با مداخله دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا و گفتوگوی پرتنش او با بنیامین نتاناهو، نخستوزیر اسرائیل، از برنامه خود برای حمله به ضاحیه بیروت عقبنشینی کردهبودند، نهایتا تصمیم گرفتند برای سنجش میزان جدیت تهران حملهای محدود به ضاحیه جنوبی بیروت انجام دهند.
این حمله بلافاصله با واکنش تهران مواجه شد و فاصله اقدام نظامی تهران با حمله اسرائیل به ضاحیه بیروت چند ساعت بیشتر نبود. این اقدام نظامی نشان داد که تهران نه تنها صرفاً به تهدیدهای لفظی بسنده نمیکند بلکه آمادگی نظامی کافی برای واکنش فوری به عبور از خطوط قرمز خود دارد.
شمول لبنان در آتشبس و تفاهمنامه پایان جنگ یکی از آزمونهای مهم تهران برای ارزیابی عزم و جدیت طرف مقابل در راستای رسیدن به یک توافق پایدار است. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم اسرائیل از زمان اعلام آتشبس ۱۹ فروردین به صورت مستمر بر ضرورت آزادی عمل اسرائیل علیه لبنان اصرار داشتهاست. حمله هوایی گسترده اسرائیل به بیروت بلافاصله پس از اعلام آتشبس، نشان از این داشت که اسرائیل تمایلی برای اجرای مفاد آتشبس، آنگونه که مورد توافق قرار گرفتهاست، ندارد.
در طول دو ماه گذشته لبنان به صورت پیوسته یکی از گرههای اصلی در رسیدن به تفاهمنامه پایان جنگ میان ایران و آمریکا بودهاست. حملات اسرائیل به جنوب لبنان عملاً حتی یک روز هم متوقف نشدهاست. حتی پس از آنکه همزمان با سفر نخست ارتشبد عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان به تهران، دونالد ترامپ آتشبسی ۱۰ روزه را در لبنان اعلام کرد، باز هم اسرائیل دست از حمله به لبنان نکشید.
نقطه عطف تنش در جبهه لبنان، دوشنبه هفته گذشته، زمانی بود که بنیامین نتانیاهو و یسرائیل کاتس، وزیر جنگ اسرائیل در بیانیهای مشترک از برنامه برای حمله به پایتخت لبنان خبر دادند.
این بیانیه بلافاصله با واکنش جمهوری اسلامی ایران مواجه شد. سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: « آتشبس میان ایران و ایالات متحده، بدون هیچ ابهامی، آتشبسی در تمامی جبههها، از جمله لبنان، محسوب میشود. نقض این آتشبس در هر یک از جبههها، به منزله نقض آن در تمامی جبههها است.» محمد باقر قالیباف، رئیس هیئت مذاکرهکننده ایرانی نیز در پیامی نوشت: « هر انتخابی، هزینهای دارد و صورتحساب آن هم از راه میرسد.»
در تحولات روز ۱۱ خرداد، تهران به وضوح حمله به بیروت را خط قرمز توصیف کردهبود. سردار علی عبداللهی، فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا در واکنش به تهدید نتانیاهو برای حمله به ضاحیه بیروت نوشتهبود: «با توجه به نقض مکرر آتشبس توسط رژیم، در صورت عملی شدن این تهدید به ساکنان بخشهای شمالی و شهرکهای نظامی در سرزمینهای اشغالی هشدار میدهیم اگر نمیخواهند آسیب ببینند منطقه را ترک نمایند.»
تهدید معتبر استفاده از زور
تهران با اقدام نظامی روز یکشنبه خود نشان داد که تهدیدهایش صرفاً بیانیههای لفظی نیستند، بلکه هر خط قرمزی که ترسیم میکند با پشتوانه نظامی روشن و قابل اتکا است.
دنی سیترینوویچ، پژوهشگر اندیشکده مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل هم در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «رهبران ایران بیش از پیش به این باور رسیده است که هر آنچه از طریق دیپلماسی قابل دستیابی نباشد، در نهایت میتواند از طریق بهکارگیری قدرت نظامی به دست آید. از این منظر، جمهوری اسلامی وارد مرحلهای شده که در آن خویشتنداری و احتیاط جای خود را به تلاش برای تحمیل واقعیتهای جدید از طریق موشکها و پهپادها داده است.»
در رویکرد جدید تهران، تمایل و اراده برای استفاده از زور به عنوان ضمانتی برای اعمال خطوط قرمز به شمار میرود و اگر تهران در عملی کردن تهدید خود کوتاهی کند، آنگاه اعتبار تهدیدهایش زیر سؤال خواهد رفت. طرفهای مقابل ایران باید به این درک برسند که بر اساس ادبیات رئیس هیئت مذاکرهکننده ایرانی «معادلهٔ آتشبس روی کاغذ و نقض مکرر آن در میدان را بر هم زدیم.»
آزمون ترامپ
دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا در طول هفتههای گذشته مرتبا از نزدیک شدن به یک توافق با ایران، سخن میگفت. بنا به ادعای ترامپ بخش اعظم متن تفاهمنامه پایان جنگ با ایران مورد پذیرش دو طرف قرار گرفتهاست و صرفاً مسائل کوچکی در آن باقی ماندهاست.
اما آنچه برای تهران بیش از متن و امضای تفاهمنامه پایان جنگ اهمیت دارد، پایداری و اجرای دقیق آن است. رئیس جمهور آمریکا سابقه روشنی در نقض عهد، خروج از توافقها و اقدام نظامی در میانه مذاکرات دارد. همین سابقه است که باعث میشود تهران به هرگونه توافق و تفاهمی با واشنگتن با دیده تردید و سوءظن نگاه کند.
دولت ترامپ در صورت رسیدن به توافق با ایران چه در مقابل تعهدات خودش و چه در مقابل تعهدات متحدانش در منطقه مسئول است. تهران باید اطمینان داشتهباشد که این تعهدات معتبر هستند و اجرا خواهد شد.
اسفندیار باتمانقلیچ، تحلیلگر مسائل بینالملل در شبکه اجتماعی ایکس مینویسد: «ایرانیها با پافشاری بر اینکه تفاهمنامه باید شامل آتشبس در لبنان نیز باشد، در حال سنجش میزان اعتبار تعهدات امنیتی آمریکا هستند. آنها … میخواهند ببینند آیا ترامپ توانایی مهار اسرائیل در حیاط خلوت خودش را دارد یا خیر. اگر ترامپ قادر به انجام این کار باشد، آنوقت ممکن است بتواند از توافق خود با ایران در برابر کارشکنیهای بعدی اسرائیل نیز محافظت کند.»
دونالد ترامپ تلاش زیادی کردهاست که نشان بدهد اسرائیل به هر آنچه او میگوید عمل میکند. او یکشنبه شب در گفتوگویی با فایننشیال تایمز گفتهبود: «همه تصمیمها را من میگیرم. نتانیاهو تصمیمگیرنده نیست.» هر ایدهای که درست باشد، چه ترامپ تصمیمگیرنده همه اتفاقات باشد و چه نتانیاهو مستقلاً تصمیم بگیرد، آزمون لبنان یک آزمون مهم برای تضمین پایدار تفاهم احتمالی پایان جنگ است. اگر ترامپ تصمیمگیر نهایی باشد، در نتیجه حمله به بیروت بدون چراغ سبز او میسر نیست و اگر نتانیاهو تصمیمگیر مستقل باشد، باز هم این ترامپ است که باید به جای او برای حفظ آتشبس در لبنان تعهد بدهد.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران روز دوشنبه ۱۸ خرداد در نشست هفتگی خود با خبرنگاران در این خصوص توضیح داد: «آمریکا در هر اقدامی که رژیم صهیونیستی در رابطه با نقض صلح و امنیت منطقهای در قبال ایران انجام میدهد، مسئولیت مستقیم دارد.»
دنی سیترینوویچ مینویسد: «اگر واشنگتن تمایلی به اعمال فشار بر نزدیکترین متحد منطقهای خود نداشته باشد، چشمانداز کاهش تنشها محدود باقی خواهد ماند.»
بازدارندگی فراگیر
پس از نزدیک به ۳ سال جنگ در سراسر منطقه و جنایات گسترده اسرائیل در غزه و لبنان، شروع دو جنگ با ایران و حمله به کشورهایی مانند یمن، سوریه، عراق و قطر، تهران راسا وارد عمل شدهاست تا با اقدام نظامی این به این راهبرد تجاوزکارانه پایان دهد.
تریتا پارسی، معاون اجرایی اندیشکده کوئینسی در آمریکا در مصاحبهای با رادیو دموکراسی ناو میگوید: «برای اولین بار پس از مدتهای طولانی بود که یک کشور قدرتمند، پشتوانه نظامی و قدرت سخت واقعی را برای هشدار یا بازدارندگی در برابر حمله اسرائیل به یک کشور ثالث قرار میدهد.»
بسیاری از تحلیلگران معتقدند که بعد از اقدام نظامی روز یکشنبه، راهبرد تهران از بازدارندگی صرف، به بازدارندگی فراگیر و گستردهتر تغییر کردهاست، به این معنا که قدرت نظامی ایران دیگر صرفاً ابزاری برای جلوگیری از حمله به خاک خودش نیست، بلکه ابزاری برای جلوگیری از تشدید تنش در همه منطقه است.
دنی سیترینوویچ مینویسد: « ایران آمادگی بیشتری برای استفاده مستقیم از قدرت نظامی به منظور تثبیت بازدارندگی و تحمیل واقعیتهای جدید منطقهای از خود نشان میدهد.»
بازدارندگی فراگیر میتواند ابزاری باشد که به جنگهای دهها ساله اسرائیل در منطقه خاورمیانه پایان بدهد.
315
