به گزارش برگزیده، احمد زیدآبادی، فعال سیاسی و تحلیلگر مسائل بینالملل نوشت: هیچ کشوری در جهان به کشور دیگر “اعتماد” کامل ندارد. اعتماد بین کشورها از بیاعتمادی شروع میشود و در بهترین حالت به اعتماد نسبی و شکننده میرسد.
حتی سران دولتهای متحد هم نسبت به نیات هم چندان مطمئن نیستند و از یکدیگر نگرانند.
در سالهای اخیر دوستی و اتحاد بین ترامپ و نتانیاهو مثالزدنی بوده است، اما آیا این دو نسبت به هم واقعاً اعتماد دارند و جای نگرانی از سیاست دیگری نمیبینند؟
واضح است که حتی این دو نیز به یکدیگر ظنین هستند و از اینکه یکی دست به حرکتی بزند که مغایر منافع یا خواست دیگری باشد، بیم و هراس دارند.
ریشهٔ این داستان به عدم انطباق کامل منافع دو کشور مجزا از هم برمیگردد. مادامی که اصل تعقیب منافع ملی محور سیاست خارجی کشورها باشد، سخن از اعتماد کامل بین دو رهبرِ حتی متحد نیز از جنس افسانه است.
برغم این، دولتها معمولاً با هم بر اساس قراردادهای مکتوب یا نانوشته به نحوی همکاری میکنند و اگر این نباشد نظام بینالملل به آنی فرومیپاشد!
چه چیزی اما سبب توافق بین کشورها به رغم عدم اعتماد کامل بین آنها میشود؟
پاسخ روشن است:
اشتراک منافع در یک مورد یا موارد تعریفشده و یا ضرورت دفع خطر و بلا و شری که به دو طرف آسیب میرساند.
اگر یکی از این دو حالت در روابط بین دو کشور به وجود نیاید، توافق بین آنها اصولاً فاقد معناست، اما اگر به وجود آید، توافق شرط عقل است و عنصر اعتماد و بیاعتمادی متقابل هم در این بین فقط به موضوعی احتیاطی و عمدتاً ذهنی تبدیل میشود.
آنچه اکنون توافق بین ایران و آمریکا را به ضرورتی عقلانی تبدیل کرده است، در درجهٔ اول نیاز دو کشور به دفع بلای جنگ است. از روز هم روشنتر است که ادامه و گسترش جنگ به هر دو طرف آسیبی غیرقابل تحمل میزند. اگر جز این بود هیچ دلیلی برای پذیرش آتشبس از طرف هر یک از آنها وجود نداشت.
بنابراین، دو کشور فعلاً راهی جز تثبیت آتشبس از طریق توافق با یکدیگر ندارند و این مسئله به سطح اعتماد و بیاعتمادی بین آنها ربط چندانی پیدا نمیکند!
مادامی که جنگ گسترده به دو طرف آسیب برساند میتوان به طور نسبی مطمئن بود که هر دو به توافق آتشبس احترام خواهند گذاشت و اگر از رهگذر توافق اولیه، منافع مشترکی هم در برخی زمینهها تعریف و دیده شود، آنگاه بسط و تحکیم توافق و توافقات بیشتر نیز ضرورت خود را تحمیل خواهد کرد.
در هر حال، نظام جهان با این قاعده کار میکند و کشورها برای بقای خود ناگزیر به تطبیق خود با آن هستند.
۴۲/۴۲
