به گزارش برگزیده، ماهر اسد (متولد ۱۹۶۷ در دمشق)، کوچکترین فرزند حافظ اسد و برادر بشار اسد، تا زمان سقوط حکومت بشار در اواخر سال ۲۰۲۴، قدرتمندترین چهره نظامی و مجری اصلی سیاستهای امنیتی حکومت سوریه بود. او پس از تحصیل در رشته مهندسی مکانیک در دانشگاه دمشق، وارد آکادمی نظامی حمص شد و مسیر رشد سریع خود را در نیروهای مسلح طی کرد. پس از مرگ باسل الأسد در سال ۱۹۹۴، ماهر بهتدریج به فرماندهٔ سایه و رکن غیرقابلجایگزین ساختار سرکوب و جانشین عملیاتی رژیم تبدیل شد.
فرماندهی لشکر چهارم زرهی و نقش در بحران داخلی
پایگاه اصلی قدرت ماهر اسد، فرماندهی «لشکر چهارم زرهی» (الفرقة الرابعة) بود؛ یگانی زبده و مجهز که وظیفهٔ مستقیم حفاظت از دمشق و حفظ امنیت ساختاری حکومت را بر عهده داشت. با آغاز اعتراضات سال ۲۰۱۱، این لشکر زیر نظر مستقیم او به عنوان بازوی اصلی سرکوب در درعا، حمص، غوطه و دمشق وارد عمل شد. نهادهای بینالمللی و سازمان ملل متحد بارها لشکر چهارم و شخص ماهر اسد را به جنایات جنگی، نقض گسترده حقوق بشر و استفاده از سلاحهای سنگین علیه مناطق مسکونی متهم کردند.
شبکههای اقتصادی، گذرگاهها و امپراتوری کاپتاگون
با فروپاشی اقتصاد رسمی سوریه در طول سالهای جنگ، ماهر اسد نقش کلیدی در شکلگیری «اقتصاد جنگی» ایفا کرد. لشکر چهارم کنترل گذرگاههای مرزی، ایستهای بازرسی و مبادی ورودی بنادر را به دست گرفت. بر اساس گزارشهای معتبر بینالمللی و نهادهای اطلاعاتی، ماهر اسد هدایتکننده اصلی شبکه چند میلیارد دلاری تولید و قاچاق قرصهای «کاپتاگون» در سطح منطقه بود. این تجارت غیرقانونی نه تنها هزینههای عملیاتی نیروهای تحت امر او را تامین میکرد، بلکه ابزار اصلی رژیم برای دور زدن تحریمهای بینالمللی و تامین منابع مالی بود.
ارتباطات منطقهای و موازنه قدرت
در حوزه منطقهای، ماهر اسد نزدیکترین چهره نظامی سوریه شناخته میشد. لشکر چهارم تحت امر او، همکاریهای عملیاتی و لوجستیکی گستردهای در جنوب سوریه و مرزهای لبنان داشت. این مسئله در مواردی باعث ایجاد اصطکاک پنهان میان او و جریانهای تحت حمایت روسیه شد که قصد داشتند ارتش سوریه را در قالبی کلاسیک و یکپارچه بازسازی کنند.
سرنوشت ماهر اسد
با پیشروی سریع نیروهای مخالف و فروپاشی نهایی رژیم الأسد در دسامبر ۲۰۲۴، ساختار نظامی لشکر چهارم زرهی بهسرعت از هم پاشید و کنترل تمام پایگاهها و مبادی تحت نفوذ آن از دست رفت. با فرار یا متواری شدن کادرهای اصلی حکومت، نقش ماهر اسد بهعنوان یکی از اربابان قدرت در دمشق به پایان رسید.
امروزه، ماهر اسد بهدلیل ادعاها در مورد پروندههای سنگین جنایات جنگی، سرکوب مرگبار شهروندان و هدایت بزرگترین شبکه قاچاق مواد مخدر منطقهای، تحت تعقیب بینالمللی و تحریمهای همهجانبه (از جمله قانون سزار) قرار دارد.
۳۱۲۵۷
