ما در استانی فعالیت میکنیم که بالغ بر ۳۰۰ کیلومتر مرز مشترک با کشور ترکمنستان دارد. این عدد در ادبیات اقتصادی به معنای ۳۰۰ کیلومتر فرصت برای ترانزیت، صادرات و پیوند با بازارهای بکر آسیای میانه و اوراسیاست. اما در اینجا با یک پارادوکس تلخ روبرو هستیم: خراسان شمالی، تنها استان مرزی کشور است که علیرغم این مرز طولانی، از داشتن یک خروجی رسمی، گمرک فعال و پایانه مرزی در خاک خود محروم است. این یعنی تولیدکننده و بازرگان ما برای رساندن کالای خود به همسایهای که دیوار به دیوار اوست، باید صدها کیلومتر مسیر اضافی را طی کند تا از مرزهای استانهای مجاور عبور کند.
این مسئله نه تنها هزینههای لجستیک را بهصورت غیرمنطقی افزایش میدهد، بلکه قدرت رقابت ما را در بازارهای جهانی که بر سر سنتها میجنگند، تضعیف میکند. با وجود این چالش بزرگ، کارنامه بخش خصوصی استان درخشان است. ثبت تبادلات تجاری با ۳۱ کشور همسایه و فرامنطقهای، گواهی بر بلوغ تجاری و کیفیت محصولات این خطه است. خراسان شمالی به حق «قطب کشاورزی» ایران محسوب میشود؛ سرزمینی که تنوع اقلیمی و مرغوبیت محصولات زراعی و باغیاش، ظرفیتی بیبدیل برای ارزآوری خلق کرده است.
اما قدرت ما تنها در زمینهای زراعی خلاصه نمیشود. حضور صنایع مادر و استراتژیکی همچون پتروشیمی بجنورد، مجتمع فولاد، آلومینای جاجرم و شرکت لوله گستر اسفراین، خراسان شمالی را به یکی از وزنههای سنگین بخش صنعت در شرق کشور تبدیل کرده است. محصولات پتروشیمی و فولادی ما امروز استانداردهای جهانی را جابهجا میکنند و در لیست خرید بسیاری از کشورهای منطقه قرار دارند.
اما سوال اساسی این است: تا کی میتوان با تکیه بر همت شخصی بازرگانان و بدون زیرساختهای پایدار مرزی، این مسیر را ادامه داد؟ آنچه امروز برای ما حکم نان شب را دارد، «ثبات پایدار در مبادلات» است. ثبات پایدار یعنی بازرگان ما نگران تغییرات ناگهانی قوانین در پایانههای غیربومی نباشد. ثبات یعنی اتصال مستقیم خط تولید کارخانههای بزرگ ما به مرزهای خروجی استان. بازگشایی یک گذرگاه رسمی مرزی در خراسان شمالی (مانند منطقه پرسه سو)، مطالبهای فراتر از یک نیاز استانی است؛ این یک ضرورت ملی برای تحقق دیپلماسی اقتصادی دولت است. وقتی ما توانستهایم با وجود تمام محدودیتها، با ۳۱ کشور پیوند تجاری برقرار کنیم، تصور کنید با باز شدن دروازههای مرزی استان، چه جهشی در آمارهای صادراتی و اشتغال جوانان این مرز و بوم رخ خواهد داد.
بر این باوریم که «امنیت» و «اقتصاد» دو روی یک سکه هستند. ۳۰۰ کیلومتر مرز امن، باید به ۳۰۰ کیلومتر مرز ثروتآفرین تبدیل شود. صنایع بزرگ ما از پتروشیمی تا فولاد، و بخش کشاورزی ما از باغبان تا صادرکننده، همگی منتظر یک اراده حاکمیتی برای پایان دادن به این بنبست جغرافیایی هستند. ثبات در مبادلات، زمانی معنا پیدا میکند که ریشههای تجارت ما در خاک خودمان و از معبرهای رسمی خودمان به سمت بازارهای هدف هدایت شود.
خراسان شمالی آماده است تا از یک استان مرزی «بدون مرز خروجی»، به دروازه اصلی صادرات ایران به قلب آسیا تبدیل شود؛ و این مسیری است که ما در اتاق بازرگانی تا تحقق کامل آن، از پای نخواهیم نشست.
*عباس کاظمی رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان شمالی*
