به گزارش خبرگزاری برگزیده، حدیث مرادی یکی از کارگردانان مستند کوتاه «خواژن» در گفتگویی بیان کرد: “آشنایی من با سوژه «خواژن» به دوران کارآموزیام در اداره میراث فرهنگی برمیگردد؛ زمانی که دانشجوی مهندسی مرمت بودم. در آن دوره با دکتر پویا طالبنیا آشنا شدم، باستانشناسی که نقش مهمی در ثبت جهانی هورامان داشت. او از علاقهام به سینما و پیشینهام در رشته تاریخ مطلع بود و همین موضوع باعث شد تصمیم بگیریم روی یک آئین کمتر شناختهشده در منطقه تحقیق کنیم.”
براساس گزارش مهر، او افزود: “در جریان پژوهشها، با مراسمی به نام «صفورا» روبهرو شدیم؛ آئینی که هر سال برای شکرگزاری آب برگزار میشود. هرچه جلوتر رفتیم، نشانههای بیشتری پیدا کردیم که این مراسم ریشه در آئینهای کهن مرتبط با آناهیتا الهه آب دارد. آنچه بیش از همه برایم جذاب بود، نقش محوری زنان در اجرای این آئین بود؛ زنانی که مراسم را پیش میبردند و مردان، بیآنکه در مرکز توجه باشند، در پشت صحنه همراه و پشتیبان آنها بودند. از سوی دیگر، با وجود قدمت این آئین، تقریباً هیچکس جز مردم همان آبادی از آن خبر نداشت و احساس کردم ثبت آن پیش از آنکه به فراموشی سپرده شود، یک ضرورت است.”
این کارگردان درباره جذابیت پرداختن به این سوژه توضیح داد: “چیزی که این سوژه را برای من فراتر از یک آئین بومی برد، وجه جهانشمول آن بود. اگرچه مراسم در دل هورامان و زاگرس برگزار میشود، اما مفهوم آن به اسطوره آب و الهه آناهیتا بازمیگردد؛ شخصیتی که در فرهنگها و تمدنهای مختلف جهان با نامها و روایتهای گوناگون حضور دارد. در عین حال، آنچه کمتر به آن پرداخته شده، جایگاه زاگرس بهعنوان یکی از خاستگاههای این آئین است. ما با تکیه بر مقالهها و پژوهشهای دکتر نجمالدین فوقدکترای اسطورهشناسی و همچنین تحقیقات مشترک دکتر پویا طالبنیا و خودم، تلاش کردیم این پیوند تاریخی را در مستند روایت کنیم.”
وی ادامه داد: “از همان ابتدا تصمیم گرفتیم تنها ثبتکننده مراسم امروز نباشیم. این آئین در گذر زمان دچار تغییراتی شده بود، بنابراین با اتکا به پژوهشهای تاریخی و اسطورهشناختی، بخشهایی از شکل کهن آن را در دل روایت مستند بازسازی کردیم تا مخاطب بتواند در کنار مراسم امروز، ردپای گذشته و سیر تحول آن را نیز ببیند.”
این کارگردان اظهار کرد: “در میانه تحقیقات، پیش از ساخت مستند، من همزمان درس سینما را بهصورت آکادمیک دنبال میکردم. در همین دوران با یکی از همکلاسیهایم، پریسا عبداللهی، آشنا شدم که او هم به این سوژه علاقهمند شد و در نهایت تصمیم گرفتیم این مستند را بهصورت کارگردانی مشترک بسازیم.”
او در پاسخ به این پرسش که مستندسازی در فضای بومی و روستایی چه چالشهایی داشت، توضیح داد: “برخلاف تصوری که معمولاً درباره فیلمبرداری در فضاهای بومی وجود دارد، مردم منطقه با روی باز از ما استقبال کردند. از همان ابتدا تلاش کردیم پیش از فیلمبرداری، شنونده باشیم و با احترام وارد فضای زندگی و آئینشان شویم. وقتی این اعتماد شکل گرفت، همکاری مردم کاملاً صمیمانه شد و احساس میکردیم خودشان هم دوست دارند این بخش از فرهنگشان ثبت و دیده شود. بزرگترین چالش ما حفظ اصالت مراسم بود؛ نمیخواستیم حضور دوربین باعث تغییر ریتم طبیعی آئین یا تبدیل شدن آن به یک اجرا برای دوربین شود. تلاش کردیم تا حد ممکن فقط مشاهدهگر باشیم.”
این کارگردان درباره معنی «خواژن» عنوان کرد: “«خواژن» واژهای بومی است که از دل همان فرهنگ و جغرافیا میآید. برای ما فقط یک عنوان نبود، بلکه بخشی از هویت فیلم بود. «خوان» به معنای الهه آب (آناهیتا) است و انتخاب این نام تلاشی بود برای حفظ اصالت روایت و تأکید بر اینکه این مستند از دل همان سرزمین و همان فرهنگ روایت میشود.”
۵۹۲۴۴
