به گزارش خبرگزاری برگزیده ناترازی بنزین در ایران فقط نتیجه رشد مصرف نیست؛ بخشی از آن به کیفیت خودروها، فرسودگی ناوگان و سیاستگذاریهای متوقفمانده در حوزه اسقاط مربوط میشود.
به همین دلیل، هر بار که بحث کمبود یا افزایش مصرف بنزین مطرح میشود، نام خودروهای فرسوده دوباره به میان میآید.
چرا خودروهای فرسوده اینقدر بنزین میسوزانند؟
خودروهای فرسوده معمولاً به دلیل فرسودگی موتور، اختلال در سیستم سوخترسانی، احتراق ناقص، انژکتورهای مشکلدار، پمپ ضعیف و بدسوزی، بنزین بیشتری مصرف میکنند. یعنی مسئله فقط قدیمی بودن خودرو نیست؛ بلکه پایین آمدن راندمان فنی باعث میشود یک خودروی فرسوده در مقایسه با خودروی استاندارد، برای طی کردن یک مسیر مشابه سوخت بیشتری بسوزاند.
ابعاد مسئله چقدر بزرگ است؟
طبق اعلام وزارت نفت، در کشور حدود ۴۱ میلیون وسیله نقلیه وجود دارد که از این میان نزدیک به ۲۲ میلیون دستگاه فرسوده هستند. اگر فقط فرض شود هر خودروی فرسوده به طور متوسط در هر ۱۰۰ کیلومتر ۱۰ لیتر بیشتر از یک خودروی استاندارد مصرف میکند و سالانه حدود ۱۵ هزار کیلومتر پیمایش دارد، مصرف اضافه هر خودرو به حدود ۱۵۰۰ لیتر در سال میرسد.
وقتی این عدد در مقیاس چند میلیون خودرو ضرب شود، نتیجه آن دهها میلیارد لیتر مصرف اضافی بنزین در سال است؛ رقمی که نشان میدهد خودروهای فرسوده فقط یک مشکل فنی نیستند، بلکه یکی از پایههای اصلی ناترازی سوخت به شمار میروند.
فقط بنزین نیست؛ آلودگی هوا هم هست
خودروهای فرسوده علاوه بر مصرف بالاتر، معمولاً آلایندگی بیشتری هم دارند. همین مسئله در فصلهای سرد سال و در زمان وارونگی هوا، وضعیت شهرها را بدتر میکند. به بیان ساده، یک خودروی فرسوده همزمان در سه جبهه مسئلهساز است: مصرف بیشتر بنزین، آلودگی بیشتر هوا و ایمنی پایینتر در تردد.
آیا اسقاط راهحل اصلی است؟
تقریباً همه کارشناسان در یک نکته اتفاق نظر دارند: اسقاط خودروهای فرسوده سریعترین راه کاهش مصرف بیرویه بنزین است. برخی برآوردها نشان میدهد اگر سرعت اسقاط در مدت کوتاهی چند برابر شود، میتوان کاهش محسوسی در مصرف بنزین ایجاد کرد و بخشی از ناترازی را کنترل کرد. اما مشکل اینجاست که اجرای این راهحل سالهاست با موانع جدی روبهروست.
چرا روند نوسازی کند پیش میرود؟
یکی از مشکلات اصلی، نبود مشوق کافی برای مالکان خودروهای فرسوده است. در بسیاری از موارد، مراکز اسقاط خودرو را با قیمتی پایینتر از انتظار مالکان خریداری میکنند و همین مسئله انگیزه نوسازی را کاهش میدهد. از سوی دیگر، قیمت بالای خودروهای جدید، محدود بودن تسهیلات و نبود یک طرح فراگیر و جذاب باعث شده بسیاری از مردم با وجود فرسوده بودن خودروی خود، عملاً چارهای جز ادامه استفاده از آن نداشته باشند.
آیا مردم مقصر اصلیاند؟
در این بحث، بخشی از تحلیلگران تأکید میکنند که نباید همه بار افزایش مصرف بنزین را بر دوش مردم گذاشت. وقتی بخش بزرگی از ناوگان موجود پرمصرف، بیکیفیت و فرسوده است و امکان جایگزینی آسان هم وجود ندارد، طبیعی است که مصرف بالا بر کشور تحمیل شود. به همین دلیل، مسئله فقط به رفتار راننده برنمیگردد؛ بلکه به سیاستگذاری صنعتی، کیفیت تولید خودرو، نظام اسقاط و مشوقهای اقتصادی هم مربوط است.
چه راهحلهایی روی میز است؟
برای کاهش نقش خودروهای فرسوده در ناترازی بنزین، معمولاً چند راهحل اصلی مطرح میشود: اسقاط سریعتر خودروهای فرسوده: مهمترین راه، خروج واقعی خودروهای پرمصرف از چرخه حملونقل است. جایگزینی با خودروهای کممصرفتر. ورود خودروهای جدید، استاندارد، هیبریدی و برقی میتواند هم مصرف سوخت را پایین بیاورد و هم آلودگی را کاهش دهد. از سوی دیگر تنوعبخشی به سبد سوخت توسعه خودروهای برقی، هیبریدی و سیانجیسوز میتواند وابستگی به بنزین را کمتر کند. توسعه حملونقل عمومی دیگر راهی است که میتوان به آن اشاره کرد. هرچه استفاده از خودروی شخصی کمتر شود، فشار روی مصرف بنزین هم پایینتر میآید و در نهایت بهینهسازی در خودروسازی، تا زمانی که تولید خودروهای داخلی از نظر مصرف سوخت و استانداردهای فنی اصلاح نشود، بخشی از مشکل پابرجا خواهد ماند.
آیا فقط افزایش تولید بنزین کافی است؟
خیر. کارشناسان میگویند افزایش تولید بنزین و توسعه پالایشگاهها مهم است، اما بدون بهینهسازی مصرف، مشکل ناترازی به شکل پایدار حل نمیشود. یعنی حتی اگر تولید بالا برود، تا وقتی ناوگان فرسوده، خودروی پرمصرف، تردد تکسرنشین و ضعف حملونقل عمومی وجود دارد، مصرف هم با شتاب بالا میماند.
کارت سوخت و مدیریت مصرف چه نقشی دارد؟
در کنار اسقاط و نوسازی، برخی پیشنهاد میکنند نظام توزیع سوخت هم باید هوشمندتر شود؛ از جمله ایدههایی مانند اتصال سهمیه به دارنده خودرو یا کارت ملی به جای الگوی فعلی. این ایدهها هنوز محل بحثاند، اما نشان میدهند مسئله ناترازی بنزین فقط فنی یا فقط پالایشی نیست؛ بلکه به حکمرانی مصرف هم مربوط است.
خودروهای فرسوده یکی از مهمترین متهمان ناترازی بنزین در ایراناند؛ نه فقط به دلیل مصرف بالاتر، بلکه به خاطر آلایندگی، ایمنی پایین و بار اقتصادیای که بر کشور تحمیل میکنند. راهحل هم فقط در یک اقدام خلاصه نمیشود. اسقاط واقعی، نوسازی ناوگان، تنوعبخشی به سبد سوخت، توسعه حملونقل عمومی و اصلاح کیفیت خودروها باید همزمان پیش برود. در غیر این صورت، ناترازی بنزین هر سال با چهرهای جدیتر بازمیگردد.
