شیوه سخن رئیسجمهور، دکتر پزشکیان چندان شبیه شیوه متداول سخن در میان صاحبان مناصب نیست. همین تمایز، برخی از بازیگران قدرت را نگران کرده و بیش از همه صدای صداوسیماییهای پرحرف و همهچیزدان را درآورده است. چرا؟ برای اینکه این طرز سخن، ممکن است جدیت بازیهای زبانی پیشین را مخدوش کند. یعنی بازیهای زبانی مرسوم و مقبول رسمی که سرشار از نشانههای مقدسانگاری و منزهسازی قدرت است.
در این مرز پرگهر، از دیرباز، نظام قدرت و حاکمیت، خود را مقدس و آسمانی و ماورایی میانگاشته است. در دوران پیش از اسلام، پادشاهان چون خود را دارنده «فرّه ایزدی» میدانستند از مردم توقع اطاعت محض داشتند. در دوران پس از اسلام نیز حاکمان غالباً یا نماینده خلیفههای مقدس بودند یا خود داعیه تقدس و تأیید الهی داشتند و بر این اساس همواره با لحن آمرانه و طلبکارانه با مردم سخن میگفتند و هرگز سخن و نظر مردم در نظرشان جدیت و اعتباری نداشت.
این روال ادامه داشت تا آن زمان که مشروطه، مجلس و عدلیه و قانون آورد و خواست پادشاهان را پاسخگوی ملت کند و البته چنان که باید و شاید نتوانست و در همان قانون اساسی مشروطه نوشته شد: سلطنت موهبتی الهی است که…
خدا را شکر آن موهبت الهی پادشاهی دیری نپایید و با انقلاب مردم بساط استبداد شاهان برچیده شد اما آن حلاوت متصل بودن قدرت به تأییدات الهی به این سادگی از لب و دندان و کلمات حاکمیت، زدوده نشد. باری هر که آمد و منصبی یافت از وزیر و وکیل و استاندار بگیر تا رئیس فدراسیون ورزشی و مربی تیم فوتبال، هنگام سخن گفتن وسوسه میشد که بگوید من در پرتو موهبت الهی، صاحب منصب شدهام و همیشه با وضو هستم و در دفتر ریاست دارم ادای تکلیف میکنم و زمینهساز ظهورم. پس ای مردم مؤمن، همگی مطیع من باشید و توقع پاسخگویی نداشته باشید.
اینک پس از آن همه فرّه ایزدی و موهبت الهی و ادای تکلیف الهی، رئیسجمهوری آمده است که ساده و صریح حرف میزند و به جای گزارهها و نشانههای مقدسانگارانه قدرت، هنگام سخن گفتن از جملات متون مقدس نیز به جنبه دلالت آنها بر مسئولیت حاکمان و تعهد نسبت به عدالت و حقوق مردم میپردازد بی آن که بخشی از این تقدس صرف گریز از مسئولیت و منزهسازی ساحت قدرت بشود.
این که چنین رویکردی، صادقانه است یا تبلیغاتی است، نمیدانم اما این را میتوانم بگویم که این شیوه سخن و چشمپوشی رئیسجمهور از مزایای مقدسانگاری قدرت حاکمیت، بسیار مغتنم است.
یک بار این نکته را به آقای دکتر پزشکیان گفتم که این همه انتقاد و حتی اهانت که علیه دولت شما در رسانههای رسمی و غیررسمی منتشر میشود ممکن است در نگاه نخست، آزاردهنده باشد اما همین که پس از قرنها به جایی رسیدهایم که انتقاد از یک نهاد مهم قدرت، بیهزینه و بدون ترس و تبعات است، رهاوردی بزرگ است.
و این رهاورد بزرگ شاید چشمانداز حاکمیتی مسئولانه، معمولی، مدیون رأی و نظر مردم و بدون ادعای تقدس و تأیید ماورایی باشد.
*شاعر، طنزپرداز، نویسنده، پژوهشگر، منتقد و مدرس
۲۴۲۲۴۴
