«خرس» به کارگردانی کریستوفر استورر، یکی از شناخته‌شده‌ترین سریال‌های سال‌های اخیر درباره جهان آشپزی است؛ مجموعه‌ای که پشت ظاهر پرزرق‌وبرق آشپزی حرفه‌ای، از فرسودگی نیروی کار، سلسله‌مراتب، رقابت و قدرت در محیط رستوران پرده برمی‌دارد و آشپزخانه را به تصویری کوچک از مناسبات جامعه تبدیل می‌کند.
در گزارشی با تیتر «غذا چگونه طبقه، جنسیت و هویت را در سینما روایت می‌کند؟» به این موضوع پرداخته‌ایم که غذا و آشپزی چگونه در سینما و تلویزیون از یک عنصر ساده در داستان فراتر می‌روند و به ابزاری برای بازنمایی طبقه، خانواده، مهاجرت، هویت و مناسبات قدرت تبدیل می‌شوند.
یکی از نمونه‌های قابل توجه این روند، سریال «خرس» به کارگردانی کریستوفر استورر است؛ مجموعه‌ای که از سال ۲۰۲۲ داستان خود را در یک ساندویچ‌فروشی خانوادگی در شیکاگو آغاز کرد و خیلی زود به یکی از آثار مهم تلویزیونی درباره صنعت رستوران و فشارهای پنهان این محیط کاری تبدیل شد.
داستان درباره کارمی برزاتو، آشپز جوانی با سابقه فعالیت در رستوران‌های سطح بالاست که پس از مرگ برادرش به شیکاگو بازمی‌گردد تا ساندویچ‌فروشی خانوادگی را اداره کند. ورود او به این محیط، برخورد دو جهان متفاوت را رقم می‌زند: از یک سو فرهنگ خانوادگی، غیررسمی و عادت‌کرده به شیوه قدیمی کار و از سوی دیگر نظم سخت‌گیرانه و حرفه‌ای آشپزخانه‌های سطح بالا.
«خرس» البته فقط به دلیل نمایش آشپزی مورد توجه قرار نگرفته است. این سریال در فصل‌های مختلف خود بارها نشان داده که آشپزخانه می‌تواند مانند یک سازمان کوچک عمل کند؛ سازمانی که در آن جایگاه افراد، میزان اختیار، تجربه، جنسیت و حتی رابطه آنها با صاحب قدرت، موقعیتشان را تعیین می‌کند.
موفقیت این مجموعه نیز صرفاً محدود به استقبال مخاطبان نمانده است. «خرس» در جوایز امی عملکرد چشمگیری داشته و در هفتاد و پنجمین دوره این جوایز، از جمله جایزه بهترین سریال کمدی را به دست آورد؛ جرمی آلن وایت، آیو ادبیری و ایبون ماس-باچراک نیز برای بازی‌هایشان برنده شدند و کریستوفر استورر جوایز نویسندگی و کارگردانی را دریافت کرد.
در دوره بعدی امی نیز «خرس» با کسب ۱۱ جایزه، رکورد بیشترین برد یک سریال کمدی در یک دوره را ثبت کرد؛ جرمی آلن وایت و ایبون ماس-باچراک بار دیگر برای بازی‌هایشان برنده شدند و لیزا کولون-زایاس نیز نخستین امی خود را دریافت کرد.
در گلدن‌گلوب نیز این مجموعه موفق ظاهر شده است؛ «خرس» در سال ۲۰۲۴ جایزه بهترین سریال کمدی یا موزیکال تلویزیونی را گرفت و جرمی آلن وایت و آیو ادبیری نیز برای بازی‌هایشان برنده شدند. جرمی آلن وایت در سال ۲۰۲۵ هم جایزه بازیگر مرد سریال کمدی یا موزیکال را دریافت کرد.
اما اهمیت «خرس» برای بحث جامعه‌شناسی غذا، بیش از تعداد جوایز آن است. سریال در سطحی عمیق‌تر، آشپزخانه را از فضایی برای خلق غذا به محیطی برای تولید نظم و قدرت تبدیل می‌کند.
کارمی و سیدنی تلاش می‌کنند ساختار موسوم به «بریگاد» فرانسوی را در آشپزخانه مستقر کنند؛ نظامی سلسله‌مراتبی که در آشپزخانه‌های حرفه‌ای برای مشخص کردن وظایف، جایگاه افراد و مسیر فرماندهی شکل گرفته است. در این ساختار، هرکس وظیفه مشخصی دارد و هماهنگی میان افراد باید با سرعت و دقت بالا انجام شود.
تکرار عباراتی مانند «بله، سرآشپز»، تقسیم دقیق وظایف و الزام به رعایت سلسله‌مراتب، به تدریج تصویری از آشپزخانه ارائه می‌دهد که بیش از آنکه شبیه یک فضای هنری باشد، به کارخانه شباهت دارد؛ محیطی که در آن زمان، سرعت، بهره‌وری و نظم اهمیت زیادی پیدا می‌کنند.
همین تغییر البته بدون مقاومت اتفاق نمی‌افتد. کارکنانی که سال‌ها در ساختاری خانوادگی و غیررسمی کار کرده‌اند، الزاماً با نظمی که از بیرون وارد می‌شود همراه نیستند. بنابراین حرفه‌ای‌شدن آشپزخانه، خود به منبع تازه‌ای از تعارض تبدیل می‌شود.
از سوی دیگر، «خرس» نشان می‌دهد که حرفه‌ای‌سازی الزاماً به معنای بهتر شدن وضعیت نیروی کار نیست. فشار زمانی، فرسودگی، رقابت، اضطراب و تجربه‌های خشونت‌آمیز گذشته، بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی شخصیت‌هاست. در این جهان، غذاهای زیبا و دقیق که در نهایت به میز مشتری می‌رسند، نتیجه ساعت‌ها کار فشرده و گاه فرساینده نیروهایی هستند که معمولاً دیده نمی‌شوند.
در این میان، شخصیت سیدنی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. او یک زن جوان و آشپز حرفه‌ای است که می‌خواهد جایگاه خود را در محیطی تثبیت کند که ساختار قدرت آن تا حد زیادی مردانه است. بنابراین مسیر حرفه‌ای او فقط داستان پیشرفت یک آشپز نیست؛ بلکه روایتی از تلاش برای به رسمیت شناخته شدن در محیط کاری‌ای است که اقتدار، سابقه و جنسیت می‌توانند بر مناسبات آن اثر بگذارند.
برای مطالعه متن کامل این گزارش با تیتر «غذا چگونه طبقه، جنسیت و هویت را در سینما روایت می‌کند؟» و آشنایی با دیگر نمونه‌های سینمای ایران و جهان، اینجا کلیک کنید.
۵۹۲۴۴
