به گزارش برگزیده، رسانه امواجمدیا در گزارشی به نقل از یک منبع آگاه سیاسی در ایران اعلام کرد که هدف اصلی این نشست، رونمایی رسمی از توافق تهران و مسقط درباره مسیر جدید تردد کشتیها در تنگه هرمز است.
مسعود پزشکیان، رئیس جمهور اسلامی ایران که برای شرکت در هجدهمین اجلاس سران کشورهای عضو گروه بریکس در دهلی نو به سر میبرد، در گفتوگویی با شبکه تلویزیونی ایندیا تودی در این مورد توضیح داد: «روز دوشنبه هفته جاری وزیران خارجه کشورهای عربی در مسقط جلسه دارند تا توافق عمان و ایران بر سر مسیر مشترک در تنگه هرمز در حضور آنها امضا شود و به سازمان دریانوردی بین المللی اعلام شود. همان کشورهایی که از خاک شان به ما حمله شد در این نشست حاضر هستند.»
وی تاکید کرد که مسیر تنگه باز خواهد شد به شرط اینکه آمریکا دست از محاصره و تجاوز به ایران دست بردارد.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، جمعه شب در مصاحبهای در این مورد توضیح داد: « ایران و عمان، بهعنوان دو دولت ساحلی که مسئولیت اصلی تنظیم سازوکارهای عبور ایمن از این تنگه را بر عهده دارند، در این نشست درباره روند مذاکرات و نتایجی که حاصل شده است، توضیح دهند. در مورد سایر موضوعات نیز قرار است گفتوگو کنیم. هدف مشخص است؛ هدف این است که به سمت ایجاد سازوکارهایی حرکت کنیم که تأمینکننده منافع و امنیت مشترک همه کشورهای منطقه باشد؛ به دور از مداخلات مخرب بیگانگان.»
بقائی در واکنش به برخی انتقادها از اثر اعلام برگزاری این نشست در تعدیل قیمت جهانی نفت با اشاره به اینکه تصمیمگیری در مورد چنین نشستی مربوط به یکی دو روز اخیر نیست، پاسخ داد: «تقلیل دادن این تحول بزرگ دیپلماتیک به احتمال کاهش قیمت نفت واقعاً منصفانه نیست و مهم این است که از همه ابزارها برای ایجاد منطقهای بر مبنای اعتماد و همکاری متقابل استفاده کنیم.»
تهران و مسقط از زمان امضای تفاهمنامه اسلامآباد مذاکرات برای تعیین نقشه مسیر جدید کشتیرانی در تنگه هرمز را آغاز کردند. این مسیر که به مسیر میانی مشهور شدهاست، دو مسیر رفت و برگشت جدید در تنگه هرمز است که مسیر ورود به خلیج فارس در آبهای سرزمینی ایران و مسیر خروج در آبهای سرزمینی عمان واقع شدهاست.
به نوشته امواج مدیا منبع سیاسی ارشد ایرانی تاکید کرد توافق ایران و عمان شامل ایجاد یک مسیر موقت جدید برای عبور کشتیها از تنگه هرمز است که با عنوان «طرح جداسازی ترافیک» (Traffic Separation Scheme) موقت تعریف شده است. این مسیر راهکاری موقت خواهد بود و مذاکرات درباره ایجاد مسیر دائمی پس از آن ادامه مییابد. در کنار مسیر جدید، نحوه مدیریت آینده تنگه هرمز و خدمات دریایی، از جمله موضوع هزینه خدمات، همچنان در دستور مذاکرات ایران و عمان قرار دارد. طرف ایرانی تأکید کرده است که این موضوع در چارچوب مذاکرات دوجانبه تهران و مسقط دنبال خواهد شد.
این نشست در شرایطی برگزار میشود که درگیریهای نظامی در منطقه تداوم داشته و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا تمایلی برای یافتن راهحل دیپلماتیک جهت خروج از این بحران نشان نداده است.
چه کسانی در نشست حاضر هستند؟
سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران اعلام کردهاست که همه ۸ کشور ساحلی خلیج فارس، شامل کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس به همراه ایران و عراق در این نشست حاضر هستند. با این حال حضور همه وزرای خارجه کشورهای منطقه در این نشست هنوز تائید نشدهاست.
طرح اولیه این نشست توسط عمان مطرح شده و پس از حمایت محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، مورد موافقت سایر کشورهای بلوک عربی نیز قرار گرفته است.
با این حال، حضور کشورها در سطح یکسانی نخواهد بود؛ به طوری که امارات در آخرین لحظات حضور خود را در سطح وزیر مشاور تایید کرده و عدم حضور عبدالله بن زاید آل نهیان، وزیر امور خارجه امارات مشخص شده است. همچنین عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران و فواد حسین، همتای عراقی وی در این نشست حضور خواهند داشت.
این منبع آگاه تاکید کرد که نشست مسقط به معنای بازگشایی کامل تنگه هرمز نیست و این موضوع شرایط مستقل خود را دارد.
این تاکنون بارها اعلام کردهاست که اعلام توافق با عمان به منزله بازگشایی تنگه هرمز نیست، بلکه صرفا شرط لازم بازگشایی تنگه هرمز است. تهران شرایط خود را برای بازگشایی تنگه هرمز به طرف آمریکایی ابلاغ کردهاست، شرایطی که به نظر میرسد شامل بازگشت به تعهدات واشنگتن در تفاهمنامه اسلامآباد است.
بر اساس برخی گزارشها ایران شرایط سختگیرانهتری برای اجرای بند یک تفاهمنامه (توقف قطعی و دائمی جنگ در تمامی جبههها) اعلام کردهاست که شامل رفع محاصره یمن و خروج نظامیان اسرائیلی از جنوب لبنان نیز میشود.
دیپلماسی موازی قطر و عربستان
به نوشته امواجه مدیا همزمان با مسیر عمان، قطر نیز دیپلماسی رفتوبرگشتی فعال خود را با تهران دنبال میکند. مقامات ارشد قطری طی هفته گذشته در دو سفر به تهران، نشستهای ۵ ساعتهای در وزارت امور خارجه ایران داشتهاند.
دوحه که پیشتر در سال ۲۰۲۳ نقش واسطه را در آزادسازی ۶ میلیارد دلار از داراییهای ایران ایفا کرده بود، از ابتکار عمل مسقط حمایت کرده و تهران را به حضور در این نشست منطقهای تشویق کرده است.
از سوی دیگر، کانال ارتباطی دوجانبه میان ایران و عربستان نیز فعال باقی مانده است، هرچند تشدید نبردها در یمن و حملات انصارالله به تأسیسات انرژی، برگزاری نشستهای بزرگ دوجانبه میان تهران و ریاض را با پیچیدگیهایی مواجه کرده است.
مسیر جدید موقت و چالش هزینههای ترانزیت
مسیر توافقشده میان ایران و عمان یک «طرح جداسازی تردد موقت» است و مذاکرات برای دستیابی به یک راهکار دائمی در آینده ادامه خواهد داشت.
یکی از نقاط اصلی اختلاف، مسئله مدیریت آینده تنگه و دریافت هزینههای خدمات دریایی است؛ موضوعی که آمریکا و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس شدیداً با آن مخالف هستند.
با این حال، تهران با استناد به ماده ۵ یادداشت تفاهم اسلامآباد که در ماه ژوئن به امضا رسیده بود، تاکید دارد که مذاکرات مربوط به هزینهها صرفاً یک مسئله دوجانبه میان بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان و طرف ایرانی است و سایر کشورهای منطقه تنها در جریان این گفتگوها قرار میگیرند.
غیرقابل اتکا بودن تعهدات امنیتی واشنگتن در شرایط فعلی، کشورهای عربی منطقه را مجبور کرده است تا فارغ از فشارهای آمریکا، به سمت واقعگرایی سیاسی و تعامل مستقیم با ایران حرکت کنند.
۴۲/۴۲
