به گزارش برگزیده، دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، روز سهشنبه تهدید کرد که کارمزدی ۲۰ درصدی بر کشتیهای عبوری از تنگه هرمز وضع خواهد کرد؛ هرچند بعداً از این طرح عقبنشینی کرد. کارشناسان میگویند این طرح در صورت اجرا، بدعت خطرناکی ایجاد میکرد و بر زندگی مصرفکنندگان عادی تأثیر میگذاشت.
ترامپ طی سخنانی در کاخ سفید گفت که پس از گفتگو با کشورهای حوزه خلیج فارس تصمیم گرفته این ایده را رها کند و گفت که این عوارض با توافقهای تجاری با این کشورها جایگزین خواهد شد. او گفت: «من از مفهوم کارمزد خوشم نمیآید. اما در عین حال، منصفانه نیست که ما امنیت این تنگه را برای کل جهان تأمین کنیم.»
طرح کوتاهمدت ترامپ با واکنش تند و سریع صنعت کشتیرانی مواجه شده بود؛ چرا که آنها بیم داشتند این اقدام در عمل نتیجهٔ معکوس داشته باشد و اصول بنیادین تجارت دریایی جهان را تضعیف کند.
شرکت بزرگ کشتیرانی آلمانی «هاپاگ-لوید» (Hapag-Lloyd) بامداد سهشنبه در بیانیهای اعلام کرد: «دریافت عوارض برای عبور از آبهای بینالمللی اساساً اشتباه است.»
سخنگوی این شرکت گفت: «هزینههای مربوط به زیرساختهایی مانند کانال سوئز یا کانال پاناما متفاوت است، زیرا آنها نشاندهندهٔ سرمایهگذاریهای بزرگ در بخش زیرساخت هستند.»
سایر شرکتهای بزرگ کشتیرانی از اظهار نظر خودداری کردند، اما سازمان بینالمللی دریانوردی نیز در مخالفت با طرح ترامپ موضع گرفت و اعلام کرد که این تنگه باید «مطابق با قوانین بینالمللی، از هرگونه عوارض و کارمزد معاف بماند.»
ناتالی کلاین، استاد دانشگاه نیو ساوت ولز در سیدنی که پژوهشهایش بر حقوق دریاها تمرکز دارد نیز گفت که این طرح با استانداردهای جهانی مغایرت دارد.
او روز سهشنبه در یک مصاحبه تلفنی با انبیسی نیوز (پیش از چرخش ناگهانی موضع ترامپ) گفت: «در حقوق بینالملل کاملاً جا افتاده است که وقتی صحبت از تنگهها میشود، حق عبور برای کشتیها بدون پرداخت هزینه وجود دارد.»
ایران در بحبوحه جنگی که توسط آمریکا و اسرائیل در اواخر فوریه آغاز شد، این تنگه را — که معمولاً حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور میکند — مسدود کرد؛ اقدامی که جرقه یک بحران جهانی انرژی را زد و قیمتها را برای مردم سراسر جهان بالا برد. ایالات متحده بعداً محاصره خود را بر بندرهای ایرانی در این آبراه اعمال کرد.
بر اساس تفاهمنامهای که ماه گذشته میان آمریکا و ایران امضا شد، تهران (که خود نیز به دنبال دریافت هزینه خدمات از کشتیهای عبوری از هرمز بود) موافقت کرد که همزمان با مذاکره دو طرف برای دستیابی به توافقی نهایی جهت پایان دادن به این جنگ چندماهه، عبور از تنگه به مدت ۶۰ روز رایگان باقی بماند.
اما پس از شکست مذاکرات، ترامپ روز دوشنبه اعلام کرد که آمریکا محاصره خود علیه ایران را مجدداً اعمال خواهد کرد و از طرح خود برای دریافت کارمزد ۲۰ درصدی جهت محافظت از کشتیهای عبوری از تنگه رونمایی کرد؛ اقدامی که با اصول قبلی اعلامشده توسط دولت او مبنی بر مخالفت با ایده وضع عوارض بر آبراهها توسط هر کشوری، در تضاد بود.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، اواخر ماه گذشته گفته بود: «هیچ کشوری اجازه ندارد در یک آبراه بینالمللی عوارض یا کارمزد دریافت کند. این قانون بینالمللیِ موجود است.»
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور نیز ماه گذشته گفته بود که ایالات متحده معتقد است «آبراههای بینالمللی باید بدون عوارض باشند.»
کلاین، استاد دانشگاه نیو ساوت ولز، گفت که ترامپ با «تأیید بدعتی» که ادعای میشد ابتدا توسط ایران پایهگذاری شدهاست، دست به «ریسک بسیار بزرگی» میزد که بالقوه میتوانست کشتیرانی را «در سراسر جهان بسیار گرانتر» کند.
او همچنین این سوال را مطرح کرد که اگر کشورهای دیگر در سایر آبراههای بینالمللی، از جمله تنگههای بابالمندب، سنگاپور و مالاکا، همین رویه را در پیش بگیرند چه اتفاقی خواهد افتاد.
پوربایا یودی سادوا، وزیر دارایی اندونزی، امسال ایده دریافت عوارض (شبیه به باجههای عوارضی) را در تنگه مالاکا مطرح کرد، هرچند دولت او بعداً از این ایده عقبنشینی کرد.
با این حال، ترکیه از کشتیهای تجاری که از تنگه بسفر عبور میکنند، کارمزد خدمات دریافت میکند، حتی اگر آنها در بندرهای این کشور پهلو نگیرند.
کلاین گفت در نهایت اگر آمریکا عوارضی را در هرمز وضع میکرد، «شرکتهای کشتیرانی این هزینهها را به دوش میکشیدند و آن را به مصرفکننده منتقل میکردند. فکر نمیکنم برای فهمیدن این موضوع نیازی به یک اقتصاددان ماهر باشد.»
با این حال، این اولین باری نیست که ترامپ ایده دریافت کارمزد از کشتیهای عبوری از هرمز را مطرح کرده است. او چند روز پس از امضای تفاهمنامه با ایران گفته بود که هیچ عوارضی در تنگه وجود نخواهد داشت، «مگر اینکه در صورت عدم تکمیل توافق، این عوارض توسط و برای ایالات متحده آمریکا وضع شود.»
او در ادامه پیشنهاد کرد که هرگونه کارمزد در قبال «خدمات ارائهشده» توسط آمریکا به عنوان «فرشته نگهبان کشورهای خاورمیانه و به منظور جبران هزینههای گذشته، حال و آینده» خواهد بود.
ایران به سرعت جدیدترین تهدید ترامپ مبنی بر دریافت عوارض را به مسخره گرفت. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «رئیسجمهور آمریکا کاملاً درست میگوید.»
او نوشت: «هر کسی که عبور امن و بیخطر کشتیهای تجاری از تنگه هرمز را تأمین میکند، باید پاداش بگیرد. ایران همیشه نگهبان تنگه بوده و برای همیشه نیز خواهد ماند. البته ۲۰ درصد خیلی زیاد است. ما منصف خواهیم بود.»
حتی اگر ترامپ سعی میکرد اجرای این عوارض را پیش ببرد، کارشناسان این سوال را مطرح میکردند که واشنگتن چگونه میخواهد آن را اعمال کند.
کریستین بوگر، نویسنده کتاب «درک امنیت دریایی»، روز سهشنبه در ایمیلی گفت: «اگرچه اصولا آمریکا توانایی ردیابی هر کشتی عبوری از تنگه را دارد… اما سخت است تصور کنیم نیروی دریایی چگونه میخواهد پرداخت این هزینه را اجباری کند. با توقیف یا حتی حمله به کشتیهای نافرمان، از جمله کشتیهایی که احتمالاً با پرچم کشورهای متحد حرکت میکنند؟»
بوگر، استاد دانشگاه کپنهاگ، افزود: «این پیشنهاد از هر جهت غیرقانونی است، اما تهدیدهای ترامپ به احتمال زیاد بیشتر یک تاکتیک مذاکراتی بود تا پیشنهادی که واقعاً شانس اجرا داشته باشد.»
۴۲/۴۲
