به گزارش برگزیده، دیاکو حسینی، پژوهشگر ارشد مسائل استراتژیک، در گفتوگو با «کافه خبر» برگزیده میگوید: من فکر میکنم همه قدرتهای دریایی زمان در دورههای مختلف به نحوی سرنوشتشان به سرنوشت ایران گره خورده است. این موضوع یک دلیل خیلی خیلی روشن دارد: ایران یکی از بزرگترین کشورها به لحاظ جغرافیایی و جمعیتی در حاشیه دریاهای آزاد و اقیانوسهاست؛ در کنار کشورهایی مثل ژاپن (با حد کمتر) که هم جمعیت زیاد، هم سرزمینهای پهناور و هم منابع قدرت ملی دارند که اگر بخواهند بسیج کنند، توازنهای قدرت جهان را به میزان تعیینکنندهای متاثر میسازد.
ضمن اینکه ایران یک مزیت دیگری دارد که هند یا ژاپن از آن برخوردار نیستند و آن عبارت است از اینکه ایران همزمان یک قدرت اقیانوسی-دریایی و یک قدرت قارهای است. به ندرت کشوری این ویژگی را دارد. منظور من چیست؟ ایران تنها کشوری است در نقشه جهان که همزمان به آبهای اقیانوس هند و هم به خشکیهای اوراسیا یعنی آسیای مرکزی، خزر، قفقاز و استپهای روسیه دسترسی دارد.
به گفته حسینی، افغانستان به آسیای مرکزی دسترسی دارد اما به آبهای آزاد راه ندارد. پاکستان از راه بندر گوادر دسترسی به آبهای آزاد دارد، اما به خاطر کوههای هندوکش و پامیر از آسیای مرکزی جدا میشود و عملاً دسترسی مستقیمی به آن منطقه ندارد. این ویژگی منحصربهفرد ایران موجب شده که ایران هم بر تعادل و توازن قدرتهای خشکی و قارهای اثرگذار باشد (مثل روسیه در زمانهایی، یا مثل آلمان) و هم بتواند بر موازنههای حوزه دریایی موثر باشد؛ هم در دوره بریتانیا، قبل از آنها هلند و پرتغال و الان ایالات متحده. این ویژگی ذاتی و جغرافیای طبیعی ایران است که این امکان را به کشور میدهد.
دیاکو حسینی معتقد است: شما فرض کنید این جنگ در یک آرایش متفاوت از قدرتهای بزرگ میخواست در آسیای مرکزی یا حوزه خزر اتفاق بیفتد؛ باز هم ایران به خاطر نفوذ تاریخی و مرزهای جغرافیاییاش اثر میگذاشت. چنانکه در جنگ بین آذربایجان و ارمنستان نمیتوانید نقش ایران را نادیده بگیرید؛ حتی زمانی که ایران در منفعلانهترین حالت خود قرار داشت، باز هم بر معادله جنگ اثر گذاشت. در جنگ جهانی اول و دوم نیز به سرزمین ایران نیاز بود، حتی اگر جنگ قرار بود در اروپا یا شرق آسیا باشد.
یک موضوع کلیدی در این بین هست و آن اینکه قدرتهای قارهای همیشه تلاش میکنند قدرت خود را از راه دسترسی به دریا توسعه دهند؛ یعنی هیچ قدرت قارهای نمیتواند قدرت جهانی باشد مگر آنکه دارای نفوذی مشابه در حوزه دریا هم باشد. برای همین بود که روسیه در اوج قدرت خود در قرن ۱۹ تلاش داشت به دریاها و آبهای گرم دسترسی پیدا کند.
مشروح گفتوگو را اینجا بخوانید.
۳۱۲
