به گزارش برگزیده، افزایش نرخ دلار در روزهای اخیر، بار دیگر این پرسش را مطرح کرده است که سیاستگذار ارزی تا چه اندازه بر تحولات بازار مسلط است و دلیل جهش قیمت ارز در فاصله کوتاهی چیست. دلار از پنجم مهرماه تاکنون از حدود ۲۳۳ هزار تومان به بیش از ۲۶۸ هزار تومان رسیده است؛ افزایشی که به گفته آلبرت بغزیان، تحلیل‌گر اقتصادی و عضو هیات علمی دانشگاه تهران، نمی‌توان از کنار آن بدون توضیح روشن بانک مرکزی عبور کرد.
این اقتصاددان معتقد است بانک مرکزی باید پاسخ دهد در فاصله پنجم مهرماه تا امروز چه اتفاقی افتاده که نرخ دلار حدود ۳۵ هزار تومان افزایش پیدا کرده است.
بغزیان می‌گوید: بانک مرکزی نباید بگوید غافلگیر شده است. بانک مرکزی به عنوان نهاد سیاستگذار پولی باید بداند چه میزان ارز در اختیار دارد، منابع ارزی چه وضعیتی دارند، صادرکنندگان چه میزان ارز عرضه می‌کنند و چه میزان تقاضا در بازار وجود دارد.
استاد اقتصاد دانشگاه تهران با اشاره به حجم معاملات ارزی صرافی‌ها ادامه می‌دهد: مگر مردم چقدر از صرافی‌ها ارز می‌خرند؟ بعید می‌دانم اغلب صرافی‌ها بتوانند هفته‌ای ۱۰۰ هزار دلار معامله کنند. بنابراین بانک مرکزی باید تصویر دقیق‌تری از جریان اصلی عرضه و تقاضای ارز داشته باشد.
بغزیان معتقد است افزایش تنش و تشدید تحریم‌ها طبیعتاً می‌تواند انتظار افزایش نرخ ارز را ایجاد کند، اما مسئله اصلی از نگاه او نقش سیاستگذار در مدیریت ارزش پول ملی است.
او می‌پرسد: آیا ارزش پول ملی را تتر تعیین می‌کند؟ اگر گفته می‌شود بازار تتر قابل مدیریت است و بانک مرکزی نیز دارنده بخش قابل توجهی از منابع ارزی است، در نهایت باید به این پرسش پاسخ داد که وظیفه بانک مرکزی در کنترل ارزش پول ملی چیست؟
بانک مرکزی باید درباره رشد ۳۵ هزار تومانی دلار توضیح دهد
این اقتصاددان با اشاره به جهش نرخ ارز از پنجم مهرماه تاکنون می‌گوید باید مشخص شود دلیل این افزایش چه بوده است. به گفته او، باید روشن شود آیا صادرکنندگان ارز خود را عرضه نمی‌کنند یا مانعی در مسیر عرضه وجود دارد.
بغزیان تأکید می‌کند که برای افزایش حدود ۳۵ هزار تومانی نرخ دلار در مدت کوتاه، باید دلایل مشخصی وجود داشته باشد که این تغییر را توجیه کند. او معتقد است بانک مرکزی باید درباره این موضوع شفاف باشد.
او همچنین با اشاره به تجربه ارز ترجیحی می‌گوید: در ماجرای ارز ترجیحی هم اگر رانت وجود داشت، باید با سازوکار نظارتی با آن برخورد می‌شد، نه اینکه به بهانه وجود رانت، سفره مردم دچار نوسان شود.
بغزیان معتقد است شرایط امروز حتی از گذشته غیرشفاف‌تر شده است. او با اشاره به افزایش قیمت دارو و سیاست‌های حمایتی دولت می‌گوید اگرچه دولت اعلام می‌کند برای دارو ارز اختصاص می‌دهد، اما قیمت دارو به شدت افزایش یافته و در موضوع کالابرگ نیز افزایش چندصد هزار تومانی حمایت‌ها در شرایطی مطرح می‌شود که هزینه‌های زندگی چندین میلیون تومان افزایش پیدا کرده است.
استاد اقتصاد دانشگاه تهران می‌گوید بانک مرکزی یکی از مهم‌ترین نهادهایی است که باید درباره وضعیت فعلی مورد سؤال قرار گیرد و اگر نمی‌تواند دلیل مشخصی برای جهش نرخ ارز ارائه کند یا هنوز در حال پیدا کردن سرنخ این اتفاق است، باید در سیاست ارزی تجدیدنظر شود.
بغزیان: نرخ ۲۵۸ یا ۲۵۹ هزار تومانی ارز، پیام گرانی به بازار می‌دهد/ یعنی دلار ارزان‌تر نخواهد شد
بغزیان درباره عرضه ارز با نرخ حدود ۲۵۸ تا ۲۵۹ هزار تومان نیز می‌گوید این روش مداخله در بازار لزوماً تقاضای موجود را به سمت بانک مرکزی نمی‌آورد.
او معتقد است کسانی که برای حفظ قدرت خرید خود به بازار ارز مراجعه می‌کنند، با چنین نرخی الزاماً انگیزه‌ای برای خرید از بانک مرکزی پیدا نمی‌کنند.
به گفته بغزیان، این نرخ البته یک پیام نیز به بازار می‌دهد؛ اینکه سیاستگذار نرخ بازار را تا محدوده ۲۵۸ یا ۲۵۹ هزار تومان پذیرفته و انتظار ندارد قیمت ارز از این سطح پایین‌تر بیاید.
استاد اقتصاد دانشگاه تهران در ادامه به مسئله اعتماد نیز اشاره می‌کند و می‌گوید وقتی فرد از بازار ارز خرید می‌کند، ممکن است معامله او در ساختارهای رسمی ثبت نشود، اما خرید ارز از بانک می‌تواند اطلاعاتی ایجاد کند که در آینده در معرض بررسی‌های مالیاتی قرار گیرد. به اعتقاد او، همین مسئله نیز می‌تواند بر رفتار متقاضیان اثر بگذارد.
بغزیان می‌گوید: این روش‌های ارزپاشی فایده ندارد. با یک میلیارد دلار و با نرخ ۲۵۸ هزار تومان بعید است مشتری خاصی پیدا شود. اگر قرار است تقاضای حفظ قدرت خرید تأمین شود، باید شرایطی ایجاد شود که این افراد واقعاً به سمت بازار رسمی بیایند.
«این کار خیلی اشتباه است»
این اقتصاددان در بخش دیگری از صحبت‌های خود با انتقاد از نرخ تعیین‌شده برای عرضه ارز می‌گوید: من تعجب می‌کنم. اگر یک خودروساز هم خودرو را با قیمتی نزدیک به نرخ بازار تحویل دهد، یعنی گرانی در ادامه خواهد آمد و حتی ممکن است مشتری نیز ریزش کند.
او ادامه می‌دهد: به نظر من این کار خیلی اشتباه است و نرخ ۲۵۸ یا ۲۵۹ هزار تومانی اشتباه و زیان‌بار است. رئیس کل بانک مرکزی باید شفاف اعلام کند هدفش از این کار چه بوده و ماجرا چیست.
بغزیان تأکید دارد که قیمت ارز را خرده‌فروشان تعیین نمی‌کنند، بلکه خریداران و فروشندگان بزرگ هستند که جهت بازار را مشخص می‌کنند و بنابراین سیاستگذار باید بر جریان‌های اصلی بازار تمرکز کند.
هشدار درباره اثر افزایش نرخ ارز بر تورم
بغزیان در ادامه با اشاره به روند فعلی نرخ ارز می‌گوید دلار پس از رسیدن به محدوده ۳۰۰ هزار تومان می‌تواند با مقاومت مواجه شود، اما از نظر او ادامه این روند بدون خواست یا پذیرش سیاستگذار امکان‌پذیر نبوده است.
او هشدار می‌دهد افزایش نرخ ارز در نهایت فشار تورمی را نیز بیشتر خواهد کرد.
این اقتصاددان همچنین با اشاره به شرایط جنگی کشور معتقد است سیاست‌های وارداتی و ارزی باید با این شرایط هماهنگ شود. به گفته او، در کشورهای درگیر جنگ، سیاستگذار برای حفظ جامعه و کنترل فشار اقتصادی، در مدیریت ارزش پول ملی و واردات مداخله می‌کند.
بغزیان می‌گوید در شرایط فعلی باید مشخص شود سیاستگذار با عوامل اخلال در بازار ارز برخورد می‌کند یا اینکه افزایش نرخ ارز را به عنوان راهی برای جبران کسری بودجه پذیرفته است. او تأکید می‌کند اگر فرض دوم مطرح باشد، نگرانی‌ها درباره پیامدهای افزایش نرخ ارز بیشتر خواهد شد.
او با انتقاد از نحوه مدیریت واردات کالاهای مصرفی می‌گوید به جای ممنوعیت، می‌توان از ابزار تعرفه برای کنترل واردات استفاده کرد تا کالاهای لوکس با ارز آزاد وارد شوند. به اعتقاد بغزیان، در شرایطی که فشار اقتصادی بر خانوارها افزایش یافته، ادامه واردات کالاهای لوکس با سازوکارهای ارزی موجود می‌تواند به تشدید نابرابری اقتصادی منجر شود.
به باور بغزیان دلیل اینکه تورم در کشورهایی مانند روسیه و اوکراین که درگیر جنگ هستند، مانند ایران بالا نرفته، به سیاست‌های ارزی آن کشورها مربوط است که از ارائه ارز به هر کالای غیرضروری و لوکسی خودداری می‌کنند اما در ایران چنین نکردند و سیاستگذار تمایل داشته تا ثروتمندان کشور را تا جای ممکن راحت بگذارد. این رویکرد حاکم بر سیاستگذاری اجازه تغییر اساسی شرایط را در وضعیت جنگ و تحریم فعلی سلب کرده و بعید است تا زمانی که جنگ و تنش کاهش یابد، این وضعیت تغییر چندانی کند.
۲۲۳۲۲۹
