برگزیده – مهسا مژدهی: آنکارا پایتخت ترکیه در روزهای سهشنبه هفتم و چهارشنبه هشتم جولای میزبان نشست سران ناتو است. این نشست در میان گلایههای تندوتیز دونالد ترامپ رئیس جمهور ایالات متحده از اروپاییها و در سایه روابط خوب واشینگتن با رجب طیب اردوغان رئیسجمهور ترکیه برگزار میشود. این نشست در مقطعی سرنوشتساز از تاریخ ناتو برگزار میشود، مقطعی که در آن ایالات متحده در حال عقبنشینی از نقش سنتی خود بهعنوان ضامن اصلی امنیت اروپا است.
دونالد ترامپ کماکان از اینکه کشورهای اروپایی با او در جنگ با ایران همراه نشدند، به شدت خشمگین است و پیش از آنکه راهی ترکیه شود، بر ضرورت وفاداری متحدان تاکید کرده است.
اشتیاق اردوغان برای برگزاری نشست ناتو
رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، میزبان این نشست در مجموعه عظیم ریاستجمهوری بشتپه در غرب آنکارا است. دولت ترکیه برای این رویداد حتی فرودگاهی جدید را که از یک پایگاه هوایی نظامی قدیمی بازسازی شده، افتتاح کرده است.
آسوشیتدپرس نوشته است تمهیدات امنیتی در سطحی بیسابقه قرار دارد. سامانههای پدافند هوایی در آمادهباش کامل هستند و دهها هزار نیروی پلیس مسئول تامین امنیت نشست خواهند بود. بسیاری از خیابانها و محلههای اطراف محل برگزاری به روی تردد بسته شدهاند و برخی کارکنان دولتی نیز برای کاهش ترافیک مرخصی گرفتهاند. همچنین هرگونه تجمع عمومی ممنوع اعلام شده است.
اردوغان شام سهشنبه شب را در مجموعه موسوم به باغ زمستانی کاخ ریاستجمهوری برگزار کرد. مقامهای ارشد ژاپن، کره جنوبی، استرالیا و نیوزیلند هم در کنار رهبران ناتو در این مراسم حضور داشتند و ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، از دیگر شرکتکنندگان بود.
انتخاب آنکارا بهعنوان محل برگزاری نشست معنادار است. ترامپ در دو دوره ریاستجمهوری خود روابط نزدیکی با رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، برقرار کرده است؛ در حالی که روابط واشینگتن با برخی متحدان اروپایی دچار تنش شده است. ترکیه از سال ۱۹۵۲ عضو ناتو بوده، اما همواره عضوی بحثبرانگیز محسوب شده است. روابط اقتصادی گسترده با روسیه و انتقادهای مداوم نهادهای حقوق بشری از وضعیت آزادیهای مدنی در این کشور، بارها باعث اختلاف میان آنکارا و سایر اعضای ناتو شده است.
محور نشست ناتو در آنکارا
محور اصلی نشست امسال، ایجاد اروپایی قدرتمندتر برای ناتویی قدرتمندتر است. دولت دونالد ترامپ رئیس جمهور ایالات متحده بارها به متحدان اروپایی هشدار داده که باید مسئولیت امنیت قاره اروپا را خودشان بر عهده بگیرند، زیرا آمریکا تمرکز اصلی خود را بر چین و منطقه هند معطوف کرده است. ترامپ بارها اعلام کرده مایل است تا ناتو را منحل کرده و از این پیمان امنیتی کنار بکشد. او عملکرد ناتو را ضعیف دانسته و آن را برخلاف منافع واشینگتن میداند.
پنتاگون به دنبال بازتعریف نقش ناتو در قالب طرحی موسوم به «ناتو ۳.۰» است. چشماندازی که در آن اروپا سهم بیشتری از بار دفاعی خود را بر دوش میکشد و آمریکا میتواند منابع و توجه خود را بر اولویتهای دیگر متمرکز کند. اما افزایش بودجه دفاعی به معنای بالا بردن مالیاتها یا انتقال منابع مالی از سایر بخشهاست. در همین راستا، جان هیلی، وزیر دفاع بریتانیا، ماه گذشته بهطور غیرمنتظره از سمت خود کنارهگیری کرد و گفت دولت حاضر نیست در شرایط کنونی هزینههای نظامی را به میزان مورد نیاز افزایش دهد.
نمایشی از قراردادهای نظامی
بنا بر روایت رسانههای خارجی ائتلاف ناتو روز سهشنبه مجموعهای از پروژههای جدید نظامی به ارزش دهها میلیارد دلار را رونمایی خواهد کرد؛ اقدامی که هدف آن متقاعد کردن دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، است که متحدان این پیمان در حال افزایش هزینههای دفاعی خود هستند و این سرمایهگذاریها را به توان واقعی نظامی تبدیل میکنند.
آنطور که ایدیپندنت انگلیسی نوشته در رویدادی که رونمایی بزرگ نام گرفته است، چندین رهبر کشورهای عضو قرار است قراردادهای جدیدی را با شرکتهای صنایع دفاعی اعلام کنند؛ بخش قابل توجهی از این قراردادها با شرکتهای آمریکایی منعقد شدهاند. ترامپ بارها ناتو را ببری کاغذی توصیف کرده و گفته است که این ائتلاف بدون تسلیحات و رهبری آمریکا قادر به ادامه حیات نخواهد بود.
این نمایش قدرت صنایع دفاعی تنها چند هفته پس از آن برگزار میشود که روته دبیرکل ناتو تلاش کرد نگرانیهای واشنگتن درباره میزان هزینههای دفاعی اعضای ناتو را کاهش دهد. او در آن زمان نموداری ارائه کرده بود که نشان میداد کشورهای اروپایی عضو ناتو و کانادا از سال ۲۰۱۷ تاکنون در مجموع ۱.۲ تریلیون دلار برای دفاع هزینه کردهاند.
یکی از مهمترین قراردادهایی که انتظار میرود در این نشست اعلام شود، مربوط به جایگزینی ناوگان سالخورده هواپیماهای هشدار و کنترل هوابرد (AWACS) ناتو است.
معضل فروش جنگنده به ترکیه
تا پیش از روز دوشنبه ششم جولای به نظر میرسید که رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه موفق شده بود تا ترامپ را برای فروش جنگندههای پیشرفته به ترکیه متقاعد کند. روز دوشنبه اما بنیامین نتانیاهو نخستوزیر اسرائیل که این روزها درگیریهای لفظی فراوانی با اردوغان دارد، با فروش جنگنده به آنکارا مخالفت کرد. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، روز دوشنبه در گفتوگو با برنامه فاکس اند فرندز از آمریکا خواست جنگندههای اف-۳۵ را به ترکیه نفروشد.
او مدعی شد که اردوغان آشکارا خواستار نابودی اسرائیل است. ترکیه در سال ۲۰۱۹ پس از خرید سامانه دفاع موشکی روسی اس-۴۰۰ از برنامه تولید و خرید جنگندههای اف-۳۵ کنار گذاشته شد. با این حال ترامپ که روابط نزدیکی با اردوغان دارد، پیش از سفر خود به آنکارا برای شرکت در نشست ناتو اشاره کرده بود که احتمال ازسرگیری این فروش وجود دارد.
مخالفت نتانیاهو و نگرانی او از بهم خوردن توازن قدرت در خاورمیانه در حالی مطرح میشود که نیروی هوایی اسرائیل به صدها جنگنده آمریکایی از جمله اف-۳۵، اف-۱۶ و اف-۱۵ متکی است.
اوکراین همچنان در صدر اولویتها
یکی دیگر از محورهای اصلی نشست، ادامه حمایت از اوکراین در پنجمین سال جنگ گسترده با روسیه است. در حال حاضر، کشورهای اروپایی عضو ناتو و کانادا بخش عمده نیازهای مالی و نظامی اوکراین را تامین میکنند. به گفته مقامهای ناتو، حدود ۹۰ درصد هزینه سامانههای دفاع هوایی اوکراین توسط این کشورها پرداخت میشود.
۴۲/۴۲
