نرگس کیانی: اگرچه اکران فیلمهای سینمایی کمدی در ماههای محرم و صفر امری معمول است اما اجرای نمایشهای کمدی شبانه در سالنهای سینما؛ علیرغم از سر گذراندن بازبینی ویژه این دو ماه، به چشم سازمان سینمایی نه تنها معمول نیست که ممنوع است. آن هم در شرایطی که ادارهکل هنرهای نمایشی، خود امکان ارائه درخواست بازبینی را برای گروههای نمایشی کمدی شبانه فراهم کرده است تا شاید بتوانند به طریقی موافقت سازمان سینمایی را برای اجرا در سالنهای تحت نظارتش در ایام محرم و صفر به دست آورند. یا این حال، پاسخ سازمان سینمایی همان پاسخ منفی است که پیش از این بود و اینگونه است که طبق گفته حنیف مظفری، از پرکارترین نمایشنامهنویسان نمایشهای کمدی شبانه، راهی برای این گروههای نمایشی باقی نمیماند جز این که محرم و صفر را به کار کردن در مشاغلی بیاتباط با تخصصشان همچون اسنپ بگذرانند.
حنیف مظفری؛ از پرکارترین نمایشنامهنویسان کمدی شبانه که تا پیش از آغاز محرم ۱۴۴۸ (۲۶ خرداد ۱۴۰۵) بهعنوان کارگردان، نمایشنامهنویس و یکی از بازیگران نمایش کمدی شبانه «برجک» روی صحنه پردیس سینمایی روتانو بود با اشاره به خلاصه داستان اثرش؛ «پس از گذشت ۳۰ سال از جنگ تحمیلی، شیرمراد شیری همچنان با خاطرات آن روزها که دیدهبان بوده است زندگی میکند.» این چنین به طرح موضوع میپردازد که: «ما پیش از این نیز هرچند با تفاوتهایی با این مسئله مواجه بودیم؛ اینکه به نمایشهای کمدی شبانه در تمام طول دو ماه محرم و صفر، اجازه روی صحنه رفتن در سالنهای سینمایی داده نمیشد. به عبارت دیگر، در میان ۳۰، ۳۵، ۴۰ نمایش کمدی شبانه که تا پیش از ماه محرم هر شب در شهر تهران روی صحنه میرفتند تنها آثاری اجازه ادامه اجرا داشتند که در سالنهایی غیر از سالنهای سینمایی اجرا میشدند؛ سالنهایی مانند سالن سرای محله، سالن فرهنگسرا، سالنهایی که پیشتر سالن سینما بودهاند اما بعدتر تغییر کاربری دادهاند و… این محدودیتی بود که از سوی سازمان امور سینمایی وزارت فرهنگوارشاد اسلامی اعلام میشد و چنانچه گفتم علیرغم اینکه نمایشهای کمدی شبانه تبعا از کارگروه نمایشهای کمدی شبانه ادارهکل هنرهای نمایشی دارای مجوز اجرا بودند اما از شروع محرم تا پایان صفر نمیتوانستند روی صحنه بروند، مگر در سالنهایی غیر از سالنهای سینما.»
این دانشآموخته کارشناسی بازیگری از دانشگاه اراک و کارشناسی ارشد ادبیات نمایشی از دانشگاه سوره با اشاره به این که سازمان امور سینمایی این محدودیت را در سال ۱۴۰۳ با جدیت پیگیری میکرد و تحت هیچ شرایطی اجازه نمیداد آثاری که به شیوه آشنای تولید کمدیهای شبانه؛ اعم از بداههپردازی، طنز موقعیت، قطعات موسیقی و… روی صحنهاند، در سالنهای سینما به اجرای خود ادامه دهند. با توجه به تبعات و عواقب بیکاری این قشر که عموما ممّر درآمدی جز اجرا و بودن روی صحنه ندارند، سال گذشته، از سوی کارگروه نمایشهای کمدی شبانه ادارهکل هنرهای نمایشی پیشنهاد شد که با اعمال تعییراتی جزئی در اجراها و از آن مهمتر با حذف قطعات موسیقی که این گونه کمدی عموما بر آن استوار است و با انجام بازبینی مجدد، بتوان در سالنهای سینما روی صحنه رفت. اگرچه پاسخ سازمان امور سینمایی در ابتدا به این پیشنهاد یک منفی بود اما سرانجام دو نمایش بودند که توانستند به هر طریقی، هرچند با هم نه در سالنهای سینما که در سالنهایی چون سالنهای سرای محلهها که روی صحنه بروند.
چرا به فیلمهای کمدی اجازه اکران میدهید و به نمایشهای کمدی اجازه اجرا، نه؟
او تا اینجای کار نتیجه میگیرد، زمانی هم ادارهکل هنرهای نمایشی و هم سازمان امور سینمایی هر دو مخالف روی صحنه رفتن آثار کمدی شبانه در ایام محرم و صفر بودند. در رویکرد جدید اداهکل هنرهای نمایشی اما از سال گذشته (۱۴۰۴) اندک تغییراتی پدید آمد و پیشنهاد دادند که با تجدیدنظری مختصر در متن، ازجمله با تعدییل شوخیها و حذف قطعات موسیقی از تعطیلی اجراها در شهر جلوگیری شود. هرچند پاسخ معاونت امور سینمایی به این درخواست همچنان منفی و مخالف اجرای کمدیهای شبانه در سالنهای سینما بود. این گذشت تا اینکه اواخر صفر، نه از طریق نامه کتبی که به صورت شفاهی اعلام شد سازمان امور سینمایی در صورت پذیرش طرح از سرگذراندن بازبینی مجدد از سوی گروههای نمایشی، مخالفتی با پیشنهاد ادارهکل هنرهای نمایشی خواهد داشت. با این حال این موافقت شفاهی زمانی اعلام شد که بیش از یک هفته تا برگشت به روال عادی نمانده بود. با این حال موجب شکلگیری این ذهنیت برای اهالی کمدی شبانه شد که سازمان امور سینمایی، سال آینده (۱۴۰۵) برخلاف سالهای گذشته به آنها اجازه روی صحنه رفتن را در ایام محرم و صفر منوط به بازبینی دوباره و رعایت نکات مذکور در این ایام، خواهد داد.
براساس آنچه در عمل رخ داد اما سال ۱۴۰۵ نیز آش همان آش بود و کاسه همان کاسه. با این حال هرچند سازمان امور سینمایی با طرح پیشنهادی ادارهکل هنرهای نمایشی، همچنان مخالفت میکرد اما ادارهکل هنرهای نمایشی به هنرمندان نمایشهای کمدی شبانه اعلام کرد که در صورت تمایل میتوانند برای طرح درخواست بازبینی مجدد مبتنی بر اصول مذکور؛ حذف قطعات موسیقی و تعدیل موقعیتهای طنزآمیز و… به این ادارهکل مراجعه کنند. طبق آنچه حنیف مظفری میگوید در نهایت ۳۰ گروه نمایشی، همان زمان که اوایل محرم امسال بود، به ادارهکل هنرهای نمایشی مراجعه و درخواست بازبینی مجدد ارائه کردند. آنها برای بازبینی مجدد طبیعتا نیازمند تمرین دوباره بودند که آن را هم از سر گذراندند و با انجام بازبینی، مجوز اجرا گرفتند اما آنچه در عمل رخ داد، از زبان حنیف مظفری، این چنین بود: «پاسخ سازمان امور سینمایی به اجرا، بار دیگر منفی بود. اینبار صاحبان سالنهای سینما با سازمان جلسه گذاشته و اعلام کردند در وضعیتی که اکران فیلمهای سینمایی کفاف خرجودخلشان را نمیدهد، چه رسد به سودآوری، چشم امیدشان دست کم به اجرای کمدیهای شبانه است. پاسخ سازمان امور سینمایی به این دوستان اگرچه بار دیگر منفی بود اما به شدت سالهای پیش نبود و کورسوی امیدی ایجاد کرد. زمان گذشت تا به انتهای محرم رسیدیم و سازمان امور سینمایی در پاسخ به درخواست دوباره صاحبان سالن سینما، بهجای حل مشکلی که برای اهالی کمدیهای شبانه ایجاد کرده است، دو فیلم به چرخه اکران اضافه کرد! به عبارت دیگر، با اضافهکردن این دو فیلم که سالنداران امیدوار به فروش آنها هستند، به جای حل مسئله به پاککردن صورتمسئله اقدام کرد. پس از آن تعدادی از دوستان عزیز، تهیهکنندگان کمدیهای شبانه برای صحبت به سراغ سازمان امور سینمایی رفتند اما آنچه شنیدند این بود که سازمان هیچ مشکلی با اجرای کمدیهای شبانه ندارد و این ادارهکل هنرهای نمایشی بوده که مجوزهای لازم را ارسال نکرده است! در حالی که پیگیری ما در عمل همچنان خلاف این نکته را به اثبات کرد.»
او در پایان میگوید: «به هر حال، این ایام که پایان بیابد ما بار دیگر روی صحنه میرویم اما فراموش نمیکنیم که اهالی کمدیهای شبانه، در طول هر سال ۱۰ ماه روی صحنهاند وتحت هیچ شرایطی چنین امکانی برایشان وجود ندارد که ناگهان دو ماه را به شغلی دیگر بپزدازند در نتیجه اکثر قریب به اتفاق آنها، کسانی که امکان روی صحنه رفتن در سالنهای معدودی که سینمایی نیستند در ایام محرم و صفر اختیارشان نیست، این روزها یا اسنپاند یا پیک موتوری چون راه دیگری برای گذران زندگی پیش رویشان باقی نمانده است.»
۵۹۲۴۲
