برگزیده- مهسا مژدهی: عدم دستیابی ایران و ایالات متحده به یک توافق پایدار و جامع دیپلماتیک، بار دیگر ابهامات فراوانی را در سطح منطقه و عرصه بین‌الملل ایجاد کرده است. در پی این بن‌بست، گمانه‌زنی‌های فراوانی در خصوص احتمال وقوع یک درگیری فراگیر نظامی یا تشدید کم‌سابقه فشارهای اقتصادی مطرح شده است. در این میان سه پیش بینی بیش از همه در میان ناظران مطرح است. برخی از آنان معتقدند ادامه روند فعلی می‌تواند به جنگی دوباره بیانجامد. برخی دیگر می‌گویند ایالات متحده در ادامه با تنگ‌تر کردن حلقه فشار اقتصادی تلاش می‌کند تا تهران را وادار به پذیرش شروط خود کند. سناریوی سوم آن است که در کنار فشارهای اقتصادی، برخی از درگیری‌های پراکنده میان دو کشور روی دهد.
امیدی اندک برای رسیدن به یک توافق
به اعتقاد بسیاری از تحلیل‌گران درها برای رسیدن به یک توافق امروز کاملا بسته نیست؛ اما گذشت زمان تنها روزنه‌ای باریک را برای این سناریو باز نگه داشته است. یکی از این تحلیل‌گران تریتا پارسی است. معاون اجرایی اندیشکده کوئینسی در واشنگتن گفت: همه عوامل حاکی از آن است که احتمال اینکه شاهد دور دیگری از جنگ باشیم خیلی بیشتر است تا اینکه شاهد یک گشایش دیپلماتیک باشیم. او موضوع وقوع جنگ را پررنگ کرده و گفته است: احتمال وقوع دور سوم جنگ را خیلی جدی می دانم. برآیند همه عوامل حاکی از آن است که احتمال اینکه شاهد دور دیگری از جنگ باشیم خیلی بیشتر است تا اینکه شاهد یک گشایش دیپلماتیک باشیم. عوامل مختلفی وجود دارد که مارا به این سمت سوق می دهد.
او افزود: ترامپ دوباره در فضای اطلاعات غلط قرار گرفته، شبیه همان چیزی که در ژانویه و فوریه امسال در آن بود، که آن زمان باور داشت ایران خیلی ضعیف‌تر از آن چیزی است که هست و فکر می کرد نیازی نیست توافقی بکند چون آنقدر قدرتمند بود که می توانست ایران را به زانو در بیاورد. حتی نزدیکانش هم دوبار علنا اعلام کردند که ترامپ کلافه است چون ایران هنوز تسلیم نشده است.
در عین حال پارسی در یک گفت‌وگوی دیگر در روز ۲۹ سپتامبر، شانسی برای ایجاد انعطاف از سوی ترامپ قائل شده و گفته بود: اگر ترامپ تشخیص دهد توافق می‌تواند پیش از انتخابات سود سیاسی داشته و قیمت بنزین را کاهش دهد، شاید انعطافی متفاوت از هفته‌های قبل نشان دهد.
بحران محاصره
تریتا پارسی از ناظرانی است که امیدی به برداشته شدن محاصره آمریکا علیه ایران ندارد. او در گفت‌وگویی ذکر کرده همان چیزهایی که قبلاً در تفاهم‌نامه وجود داشت، اکنون به عنوان خواسته‌هایی ارائه می‌شوند که باید در شش یا هفت روز آینده محقق شوند، سپس تنگه باز خواهد شد، اما این البته نیازمند این نیز خواهد بود که محاصره برداشته شود. و اینجاست که فکر می‌کنم در نهایت، این به جایی نخواهد رسید؛ چون ترامپ روشن کرده است که به هر حال محاصره را برنخواهد داشت.
به اعتقاد او ترامپ فکر می‌کند که محاصره واقعاً ایرانی‌ها را تحت فشار قرار داده است و اگر آن را بردارد، به ایرانی‌ها اجازه می‌دهد میلیون‌ها دلار از فروش نفت به دست آورند و در نتیجه، بتوانند خود را بازسازی کنند. در حالی که او در حال حاضر فکر می‌کند که در مسیر اساساً خرد کردن ایران قرار دارد.
جنگ فرسایشی
وقوع یک جنگ فرسایشی و عدم دستیابی به صلح از نگرانی‌هایی است که در ماه‌های گذشته بارها عنوان شده است.
علی واعظ، مدیر پروژه ایران و قائم‌مقام بخش خاورمیانه و شمال آفریقای گروه بین‌المللی بحران در یادداشتی تحلیلی برای نشریه معتبر فارن افرز نوشت که جنگ میان آمریکا و ایران چه زمانی پایان خواهد یافت؟ مقامات آمریکایی ادعا می‌کنند که این زمان بسیار نزدیک است؛ چنان‌که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا در شهریورماه اعلام کرد این جنگ بلافاصله پس از انتخابات نوامبر پایان خواهد یافت، چرا که طرف مقابل دیگر تاب ایستادگی نخواهد داشت.
در مقابل، رهبران ایران نیز از نزدیک بودن پایان کارزار سخن می‌گویند و احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در مردادماه تاکید کرد که تهران مجهزترین ارتش تاریخ جهان را به زانو درآورده است.
واعظ در ادامه نوشت: واقعیت ناخوشایند این است که جنگ به نقطه پایان خود نزدیک نیست. دو طرف اصلی این درگیری نمی‌توانند به اهداف بنیادین خود دست یابند، اما هر دو احساس می‌کنند با ترکیبی از ابزارهای نظامی و اقتصادی به دستاوردهایی رسیده‌اند که ادامه نبرد را توجیه‌پذیر می‌سازد.
ایالات متحده توانایی براندازی، وادار ساختن ایران به واگذاری برنامه‌های موشکی و هسته‌ای، یا توقف حمایت آن از متحدان منطقه‌ای را ندارد، اما می‌تواند به فرسایش توان نظامی و محدودسازی اقتصاد ایران ادامه دهد.
در سوی دیگر، ایران نیز قادر نیست تنها ابرقدرت جهان را از خاورمیانه بیرون براند، اما می‌تواند پایگاه‌های منطقه‌ای واشنگتن را هدف قرار دهد، زیرساخت‌های متحدان آمریکا را بمباران کند و جریان تجارت جهانی را برهم بزند.
حیاتی‌ترین نکته این است که هر دو کشور منابع کافی برای جنگیدن نامحدود را در اختیار دارند و بر این باورند که چاره‌ای جز استفاده از آن نخواهند داشت.
واعظ همچنین در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: پیشنهاد ایران در واقع یک بازی «شیر یا خطی» است که در هر دو حالت، ایران برنده و طرف مقابل بازنده است. اگر ترامپ این پیشنهاد را بپذیرد، ایران توافقی را با شرایط مطلوب خود تثبیت می‌کند. اما اگر او آن را رد کند، تهران می‌تواند استدلال کند که این واشنگتن است، نه ایران، که مانع دیپلماسی و دستیابی به توافق شده است.
تشدید کنترل شده تنش‌ها و تحریم‌هایی که کارساز نیستند
دنیس راس مشاور سابق باراک اوباما در موسسه واشنگتن گفته است: ایران در نهایت فشارهای خود را تشدید خواهد کرد، اما این تشدید ممکن است هم‌زمان با علامتی به میانجی‌ها برای یافتن راه خروج باشد؛ مسیر محتمل «تشدید کنترل‌شده تنش همراه با جست‌وجوی کانال خروج» است. او همچنین در شبکه اجتماعی ایکس نوشته: فشار فزاینده ایران احتمالاً به تسلیم منجر نمی‌شود؛ تهران به‌جای حمله به تأسیسات نفتی خلیج فارس، از نیروهای نیابتی عراقی و حوثی‌ها برای افزایش فشار استفاده کرده است.
سوزان ملونی هم تا حدودی نظر مشابه دارد. به اعتقاد او در اندیشکده بروکینگز نوشته است: جنگ ایران محدودیت‌های چتر امنیتی آمریکا در شورای همکاری خلیج فارس را آشکار کرده و برخی دولت‌های منطقه اکنون بازادغام ایران و تثبیت اقتصادی آن را برای امنیت و رفاه خود ضروری‌تر می‌بینند. او در وال استریت ژورنال تاکید کرده راهبرد تداوم فشار و محاصره، مستلزم برنامه‌ریزی برای «محاصره‌ای بلندمدت» است؛ کارشناسان نسبت به موفقیت آن تردید دارند و نگران گسترش حملات به زیرساخت انرژی خلیج فارس‌اند.
۳۱۲/۴۲
