برگزیده-مهسا مژدهی: احمد الشرع، رئیسجمهوری سوریه، روز ۲۱ شهریور در یک سخنرانی در دمشق گفت اسرائیل قصد داشت سوریه را به میدان جنگ با ایران و به مکانی برای تسویه حسابها تبدیل کند و از نتانیاهو به دلیل تلاش برای تجزیه کشورش شکایت کرد. این انتقادات اما شکلدهنده سیاستخارجی دولت او نبود. رئیسجمهور موقت سوریه همانطور که پیشتر و زمان در دست گرفتن قدرت گفته بود، دنبال دردسر به ویژه در حوزه روابط نگشت و دیپلماسی سودمحور را جایگزین آن کرد. جنگ دوم اسرائیل و آمریکا علیه ایران، برای الشرع فرصتی را فراهم کرد تا شانس خود را با اتخاذ سیاست بیطرفی بیازماید.
تنگه هرمز برگ برنده دمشق
از ابتدای جنگ علیه ایران، سوریه از اظهارنظرهای تنشآفرین دوری کرد. با وجود گذشت یک سال و نیم از قطع روابط دیپلماتیک میان دو کشور و درگیریهای مرزی با اسرائیل احمد الشرع، نه مانند اردوغان دست به موضعگیری به نفع ایران زد و نه مانند برخی از کشورهای عربی طرف متجاوزان را گرفت.
بسته شدن تنگه هرمز، برای دولت دمشق یک موقعیت استثنایی بود تا جایگاه ژئوپلتیکی خود را پس از سالها محرومیت بازسازی کند. سوریه تلاش کرد تا خود را بهعنوان راهی جایگزین برای جابهجایی کالاها، به جای تنگه هرمز معرفی کند. مسیری که میتواند تورم ناشی از جنگ علیه ایران را در جهان، تا اندازهای کنترل کند. آسیا برای اینکه بتواند اتصال خود را به اروپا حفظ کند، به شدت به سوریه وابسته شده است. این وابستگی به دمشق فرصت داده تا چهره خود را به عنوان یک کریدور بالقوه برای جریانهای انرژی، تجارت تجاری و اتصال فناوری بازسازی کند.
پیشنهاد سوریه برای جایگزینی، ظاهرا دستکم از سوی اروپا مقبول واقع شده است. به شکلی که فارن پالیسی اخیرا در گزارش خود نوشته: با توجه به وضعیت ژئوپلیتیکی سوریه، از وزیر دارایی این کشور خواسته شد تا در اجلاس گروه هفت در ماه مه شرکت کند و از الشرع نیز دعوت شده تا در اواسط ژوئن در اجلاس گروه هفت شرکت کند.
بنا بر ادعای این رسانه بالا گرفتن ناگهانی تعامل سوریه با امثال گروه هفت، نشان دهنده تائید اهمیت سوریه به عنوان راهحلی بالقوه بلندمدت برای مشکلات ناشی از جنگ ایران است. به گفته فارن پالیسی در قبرس، الشرع پیشنهاد فعالسازی پروژه قدیمی و هرگز محقق نشده چهار دریا را داد که در آن سوریه به عنوان نقطه اتصال تجاری و لجستیکی از طریق راهآهن، جادهها و خطوط لوله که کانالهای دریایی در دریای مدیترانه، دریای سیاه، دریای خزر و خلیج فارس را به هم متصل میکنند، عمل خواهد کرد.چنین پروژه فراملی با ایجاد شبکهای از مسیرهای زمینی از طریق خاورمیانه و به سمت اروپا، وابستگی به تنگه هرمز را به میزان قابل توجهی کاهش میدهد.
با همه اینها، احتمالا الشرع با وجود آنکه تجربه سیاسی بسیار اندکی دارد، به خوبی متوجه این امر است که تبدیل شدن به یک جایگزین برای تنگه هرمز، سالها زمان، هزینه و اعتمادسازی نیاز دارد. سوریه هر چند امروز در مقایسه با سالهای پسا 2011 از ثبات و امنیت نسبی برخوردار است؛ اما کماکان با بحرانهای فراوان اقتصادی و امنیتی رو به روست. فارن پالیسی میگوید: یک مسیر زمینی نمیتواند جایگزین حجم ترافیک دریایی شود. تا وقوع جنگ کنونی، ۲۷ درصد از نفت جهان، ۲۰ درصد از گاز طبیعی مایع و ۳۰ درصد از کود شیمیایی جهان از تنگه هرمز عبور میکرد. از نظر کالاهای مصرفی، حداقل ۲۶ میلیون کانتینر هر ساله از این تنگه عبور میکنند و بسته شدن آن را به تهدیدی برای واردات جهانی تبدیل میکند. برای کشورهای حوزه خلیج فارس، امنیت غذایی یک نگرانی عمده محسوب میشود، چرا که تقریباً ۸۵ درصد از عرضه مواد غذایی جمعی آنها از طریق این تنگه وارد میشود.
حمایت غرب از ایده الشرع
ماه اوریل امسال سوریه و عراق مرز خود را بازگشایی کردند تا تانکرهای نفت عراق بتوانند به سمت بنادر مدیترانه حرکت کنند. همزمان رسانه المجله به سندی افشا شده استناد کرد که به تام باراک، فرستاده ویژه ایالات متحده در امور سوریه نسبت داده شده بود و در آن او نیز از ایجاد یک پل زمینی از طریق سوریه حمایت کرده بود. این رسانه عربی در این سند به هزاران کیلومتر خط لوله اشاره داشت که میتواند، کشورهای حاشیه خلیج فارس و عراق را به بازارهای اروپایی متصل کند.
سوریه تمام تلاش خود را کرده است تا از کشورهای اروپایی و آمریکا متحدانی وفادار بسازد. احمد الشرع در سفر به واشنگتن طعنههای دونالد ترامپ رئیسجمهور این کشور را به جان میخرد، از شیشه عطری که هدیه گرفته در شبکه اجتماعی ایکس عکس میگذارد و برای اینکه اروپاییها را تحت تاثیر قرار دهد، خود تن به خواستههای آنها میدهد. جایزه رئیسجمهور موقت سوریه، میتواند اعتمادی باشد که این کشورها به او و سوریه برای جایگزینی تنگه هرمز میکنند. این کشورها، حتی پس از پایان جنگ همواره نگران اتفاقی مشابه در تنگه خواهند بود و دمشق با شناسایی این نگرانی انتظار دارد تا نه تنها اعتماد، بلکه سرمایه لازم برای بلندپروازیهایش را دریافت کند.
۴۲
