به گزارش برگزیده، در پی سخنان شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در هجدهمین اجلاس سران بریکس در دهلینو، بخشی از رسانههای فارسیزبان از «اعلام آمادگی چین برای میانجیگری میان ایران و آمریکا» خبر دادند. این روایت پس از آن شکل گرفت که در گزارشهایی، از جمله گزارشی با استناد به الجزیره، تأکید شد شی در حاشیه اجلاس بریکس برای ایفای نقش میانجی میان طرفهای درگیر جنگ و کمک به برقراری صلح و ثبات در غرب آسیا اعلام آمادگی کرده است.
>>> بیشتر بخوانید:
آیا رئیس جمهور چین پیشنهاد میانجیگری میان ایران و آمریکا داد؟ / بررسی ادعای رسانهای درباره سخنرانی شی جینپینگ
اما متن سخنان شی جینپینگ، دستکم آنگونه که از سوی رسانههای چینی و منابع رسمی بازتاب یافته، از اعلام یک میانجیگری مستقیم میان تهران و واشنگتن حکایت نمیکند. شی در سخنرانی خود ضمن اشاره به وضعیت خاورمیانه و خلیج فارس، بر ضرورت پایان درگیریها، دستیابی به راهحل سیاسی، آتشبس جامع و دائمی، حل ریشهای مشکلات منطقه و ایجاد یک معماری امنیتی جدید تأکید کرد. او همچنین گفت چین مایل است با اعضای بریکس همکاری کند تا نقش خود را در دستیابی به صلح و آرامش در خاورمیانه و منطقه خلیج فارس ایفا کند.
بنابراین، اصل موضعگیری چین درباره ایفای نقش فعالتر در تحولات غرب آسیا واقعی است، اما تعبیر «میانجیگری مستقیم میان ایران و آمریکا» فراتر از متن سخنان شی است. این تمایز همان نکتهای است که حامد وفایی، استاد ادبیات چینی دانشگاه تهران و پژوهشگر مسائل چین، در رشتهتوییتی با عنوان «شی جین پینگ در هند چه گفت و ما در ایران چه شنیدیم؟» بر آن تأکید کرده است.
وفایی با رجوع به متن چینی سخنان شی، معتقد است آنچه در دهلینو مطرح شد را نباید یک تحول ناگهانی یا اعلام رسمی میانجیگری پکن میان تهران و واشنگتن تلقی کرد؛ بلکه باید آن را بخشی از یک روند تدریجی در دیپلماسی چین در غرب آسیا دانست؛ روندی که به گفته او از نخستین روزهای جنگ ۱۲روزه آغاز شده و تا امروز ادامه داشته است.
>>>> مشروح یادداشت حامد وفایی را در ادامه میخوانیم:
**************************************************************************************
شی جینپینگ در بریکس چه گفت؟
شی جینپینگ، رهبر چین، در سخنانی با عنوان «پذیرش مشترک مسئولیتهای زمانه، تجلی شجاعانه قدرت پیشگام بودن» در هجدهمین اجلاس سران بریکس در دهلینو به بیان جدیدترین مواضع کشورش پرداخت که در اینجا به بررسی بخشهایی از آن که از زبان چینی ترجمه شده میپردازیم.
او در بخشی از سخنانش درباره مصادیق ایستادگی اعضای بریکس در سمت درست تاریخ و ایفای نقش ایشان به عنوان پیشگامان زمانه گفت و بر لزوم همکاری اعضا برای تحقق جامعه بشری با آینده مشترک تأکید کرد و اهمیت پیشگام بودن اعضا در امر «توسعه نوآورانه» را مورد اشاره قرار داد.
شی به انتقاد از ایدههایی چون «حیاط کوچک، حصار بلند» جک سالیوان پرداخت و سپس بر لزوم پیشگامی اعضای بریکس در حفظ صلح و ثبات تأکید کرد. او در واقع پس از تأکید بر اقتصاد و توسعه وارد دومین مصداقی شد که به باورش بریکس باید در آن پیشگام باشد.
فارغ از تقدم حسابشده «امر توسعه» که نمایانگر تداوم اولویت ژئواکونومی بر ژئوپلیتیک در سیاست خارجی چین است، شی در این بخش از سخنانش به سراغ تحولات اخیر در غرب آسیا و هزینههای هنگفت تجاوز نظامی آمریکا و رژیم اسرائیل به ایران آمد.
او از ناآرامی جهان امروز و تشدید هرجومرج در آن به واسطه فرسایش نظم بینالمللی پساجنگ و عدم رعایت اهداف و اصول منشور ملل متحد سخن گفت و بر لزوم ایستادگی اعضای بریکس، حمایت از عدالت و تلاش برای پایان درگیریها و حفظ صلح جهانی تأکید کرد.
رهبر چین همچنین از لزوم پایبندی همگان به یک مفهوم امنیتی مشترک، جامع، مشارکتی و پایدار سخن گفت و تصریح کرد که بریکس باید با ذهنیت جنگ سردی و رویارویی بلوکی در جهان مخالفت کرده و در برابر نقض حاکمیت ملی سایر کشورها و دخالت در امور داخلیشان بایستد.
سخنان شی درباره خلیج فارس و خاورمیانه
شی جینپینگ پس از آنکه بر اهمیت مشارکت سازنده و فعال بریکس در حل مسائل حساس و سهم منحصربهفرد آن در یافتن راهحلهایی که هم به علائم و هم به علل ریشهای وقایع میپردازند تأکید کرد، وضعیت در خلیج فارس و خاورمیانه را مورد اشاره قرار داد و شرایط این منطقه را پیچیده دانست.
او با تصریح بر اینکه جنگ اخیر آمریکا علیه ایران خسارات شدیدی به مردم منطقه وارد کرده و به نفع مشترک جامعه بینالملل نیست، از «ابتکار چهارمادهای» اخیرش برای حفظ و ارتقای صلح و ثبات در خاورمیانه گفت و اعلام داشت که هدف این ابتکار کاهش تنش، پایان خصومتها و ارتقای صلح بوده است.
شی بدون نام بردن از طرفین درگیر در این جنگ گفت همه باید به فضای دستیابی به یک راهحل سیاسی پایبند باشند و تحقق یک آتشبس دائمی و جامع را ترویج کنند. او اعلام کرد که پرداختن به ریشه مشکلات، بازسازی اعتماد متقابل در منطقه و «ایجاد یک معماری امنیتی جدید» در این چارچوب ضروری است.
رهبر چین همچنین مسئله فلسطین را هسته اصلی موضوع خاورمیانه توصیف کرد و اجرای «راهحل دو کشور» را راهکار اساسی حلوفصل و تحقق آنچه که همزیستی مسالمتآمیز اسرائیل و فلسطین توصیف میکرد، دانست.
میانجیگری چین؛ آنچه شی گفت و آنچه در ایران شنیده شد
اما آنچه که در رسانههای پارسیزبان به عنوان اعلام «میانجیگری چین» مطرح شد، در واقع برداشتی آزاد از این جمله شی جینپینگ بود: «چین مایل است با اعضای بریکس همکاری کند تا نقش بایسته خود را در دستیابی به صلح و آرامش در خاورمیانه و منطقه خلیج فارس ایفا نماید.»
نکته مهم در فهم سخن شی اینجاست که این موضع نه یک رخداد جدید و تحول دفعی، که نقطهای از یک «فرآیند تدریجی» در دیپلماسی غربآسیایی چین است که از نخستین روز جنگ ۱۲روزه تا ساعاتی قبل ادامه داشته و همچنان دارد.
در واقع مواضع امروز شی جینپینگ برای کارشناسانی که طی ماههای اخیر به رصد دقیق مواضع پکن و تحلیل آن پرداختهاند، تنها حاوی یک سیگنال مهم، چند تأکید و به بیان خودش نوعی اعلام پیشگامانه در مسئولیتپذیری زمانه است، نه موضعی جدید در اعلام میانجیگری بین ایران و آمریکا!
چین و ضرورت ورود به معادلات منطقه
صاحب این قلم همراه برخی کارشناسان دیگر، برغم تردیدات موجود در فضای داخل ایران، بارها نسبت به عزم چین در ورود به معادلات منطقه و ایفای نقش مؤثر در آن تأکید داشته و بر لزوم بهرهگیری سریع از ظرفیت بیبدیل پکن برای موازنهسازی در شرایط ناهمگون و نامیمون منطقه تصریح نموده است.
اهمیت تعریف «معادلهای سهجانبه میان تهران، اعراب خلیج فارس و چین» در همین چارچوب و تعریف شفاف پروپوزال جمهوری اسلامی در باب نظم جدید غرب آسیا در دوران رهبری جدید و جایابی بازیگر مهمی چون چین در آن، موضوعی فوری، حساس و ضروری است که ای کاش حضرات حالا دیگر دستی دربارهاش بجنبانند.
«دومین ابتکار چهارمادهای» چین
اما نکته مهمی که شی چند روز قبل در قاهره و دیدار با السیسی نیز مطرح کرد و روز گذشته در سخنان نماینده چین در شورای امنیت هم مورد اشاره قرار گرفت و البته در ایران کمتر مورد عنایت و تعمق واقع شد، «دومین ابتکار چهارمادهای» رهبر چین برای منطقه خلیج فارس و خاورمیانه بود.
دومین ابتکار چهارمادهای شی این بار نه صرفاً مانند ابتکار چهارمادهای اول برای حراست و تحقق صلح و ثبات در منطقه، که با یک گام پیشروی محتاطانه به منظور تعریف یک «معماری امنیتی جدید در خاورمیانه» در سایه مفهوم امنیت مشترک، جامع، مشارکتی و پایدار طرح شده است.
به بیان دیگر، این ابتکار را میتوان یک «پارادایم شیفت آرام» در نقشآفرینی دیپلماسی چینی برای نظم جدید غرب آسیا پس از به بنبست رسیدن توطئه آمریکا و رژیم اسرائیل در شکست و نابودی ایران و ایرانیان توصیف کرد.
و اینجاست که انتظار میرود ما به جای اخبار بیحاصل و انتظارات بیپایه و عجولانه در مواردی چون «میانجیگری» و امثالهم، هرچند با تأخیر، اما به تعریف فوری نقاط مشترک معادلهساز با قدرتی در قامت پکن پرداخته و با حضور دیگر بازیگران منطقه طرحی نو در این فضای پرآشوب دراندازیم.
شی فقط برای ایران به هند نرفته است
اما باز باید توجه داشت که شی به خاطر ایران و مسائلش به دهلینو نرفته و نکات مذکور تنها بخش کوچکی از مواضع و البته اهداف او در دهلینو است و اصولاً چین به عنوان یک قدرت جهانی اهدافی بزرگتر را از انجام این سفر در سر پرورانده که تحلیل و بررسی آن را زمانی و مجالی دیگر باید.
مختصر آنکه سفر شی به هند که پس از ۷ سال انجام شده، گام مهمی در راستای «سیاست تنشزدایی پکن» در محیط ناآرام جهانی و تلاشی عملگرا برای پیشگیری از درافتادن به «تله امنیتی جدید» پس از مهار مقطعی «تله توسیدید با آمریکای ترامپ» است که در واقع با یک تیر چند نشان را هدف گرفته است.
315
