به گزارش برگزیده، علی اکبر صالحی در نشست علمی تبیین استقلال ملی در سیره حکمرانی امام مجاهد شهید حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای درباره استقلال ملی به مثابه سیاست خارجی «نه شرقی، نه غربی»، اظهارکرد: هشت ماه از روز اندوه‌بار اسفندماه می‌گذرد که رهبر انقلاب در نخستین ساعات حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به شهادت رسیدند. کمتر مفهومی را می‌توان یافت که مثل استقلال ملی با کارنامه این شهید گره خورده باشد. استقلال ملی را از بیانات ایشان می‌توان نقل کرد که به معنی حق و توان تشخیص، تصمیم و اقدام مستقل دولت و ملت ایران است.
به روایت ایسنا، رئیس بنیاد ایران شناسی توضیح داد: از نگاه رهبر شهید استقلال به معنای بریدن از دیگران نیست بلکه یعنی ملت ایران روی پای خود بایستد و تکیه‌گاهش را بیرون خود نجوید، خودش تشخیص دهد، تصمیم بگیرد و اقدام کند. همچنین “حق” و “توان” دو واژه‌ای است که در بیانات ایشان مشخص است.
وی افزود: توان به معنی قدرت سخت لزوما نیست بلکه می‌توان دو بعد برای آن قائل شد؛ نخست توان تشخیص. اینکه ملتی منافع خود را به درستی و دقیق بشناسد و تصمیم خود را بر آمده از اراده خود و نه دیکته دیگران بگیرد. بعد دوم، اقتدار ملی است، یعنی پشتوانه اقتصادی و علمی که اجرای آن تصمیم را ممکن می‌سازد. حقِ بی‌توان، شعارِ بی‌پشتوانه است و اقتدار بی‌حق، سلطه‌گری است.
رئیس بنیاد ایران شناسی ادامه داد: از حیث حق، این اندیشه در چند لایه استوار است؛ در لایه دینی به قاعده نفی سبیل، در لایه ملی به اصل نفی سلطه‌جویی و سلطه‌پذیری در سیاست خارجی و در لایه بین‌المللی به اصل ممنوع بودن توسل به زور علیه استقلال هر کشوری در منشور ملل متحد معطوف می‌شود. لذا آنچه ما استقلال می‌نامیم ادعای خاص انقلاب اسلامی نیست بلکه از قواعد نظم حقوق بین‌الملل است. با این همه داشتن حق به تنهایی کافی نیست. بسیاری از کشورها از حاکمیت برخوردارند اما این به معنای داشتن استقلال سیاسی نیست. اینجا دو مفهوم حاکمیت ملی و استقلال راهبردی و ملی داریم. الزاما هر کشوری که از حاکمیت ملی برخوردار است از استقلال ملی برخوردار نیست. بسیاری از آنان که عضو سازمان ملل هستند نمی‌توانند موضع واقعی خود را در رای خود بازتاب دهند. رای‌گیری اخیر مجمع عمومی درباره کوبا نمونه روشن این واقعیت است.
وی خاطرنشان کرد: بیشتر از سه دهه است مجمع عمومی هر سال قطعنامه‌ای درباره ضرورت پایان دادن به محاصره اقتصادی کوبا تصویب می‌کنند. ۱۷۸ کشور تا دو سال پیش رای مثبت دادند و جز آمریکا و رژیم صهیونیستی کسی با آن مخالفت نکرد. امسال آمریکا با اعمال فشار کشورها را به تغییر موضع وا داشت و آمار موافق به ۱۳۰ رای کاهش یافت و مخالفان دو برابر شدند. این همان حقِ بی‌توان است. آنچه کم داشتند سلب شدن توان تشخیص مستقل بود.
رئیس بنیاد ایران شناسی یادآور شد: در مقابل، ایران از استقلال سیاسی برخوردار است و رای ایران در هر مجمعی رای خود ایران است، نه رایی که در پایتختی دیگر برایش نوشته شده باشد و این از گران مایه‌ترین میراث امام شهید است. ایشان می‌فرمودند استقلال بی‌پشتوانه، علم شکننده می‌شود و اقتدار اگر از توان تشخیص مستقل جدا شود سرانجام در خدمت دیگران قرار می‌گیرد.
استقلال نباید به معنای زندان کردن سیاست و اقتصاد کشور در مرزها تلقی شود
صالحی در بخش دیگر سخنان خود درباره سیره نظری رهبر شهید عنوان کرد: شعار “نه شرقی و نه غربی” از دل انقلاب برآمد و امام راحل آن را به اصل راهنمای سیاست خارجی بدل کرد. اندیشه رهبر شهید را می‌توان در ۴ گزاره در این باب خلاصه کرد؛ نخست معیار سلطه و نه جغرافیا است. نه شرقی و نه غربی در منظومه فکری ایشان نام دیگر “نفی سلطه” بود. تعبیر رهبر شهید از آن، خط جدایی از ابرقدرت‌ها و قدرت‌های دخالت‌کننده بود. پرسش این نیست که طرف مقابل در کدام نیمکره قرار دارد بلکه پرسش این است آیا می‌خواهد اراده خود را بر ایران تحمیل کند؟
وی با اشاره به گزاره استقلال تصریح کرد: ایشان هشدار دادند استقلال نباید به معنای زندان کردن سیاست و اقتصاد کشور در مرزهای خود تلقی شود، ایران کلید تصمیم را به هیچ پایتختی نمی‌سپارد.
صالحی درباره گزاره عزت، حکمت و مصلحت اظهار کرد: رهبری شهید این سه اصل را چارچوب عملیاتی دیپلماسی مستقل می‌دانستند و در اردیبهشت ۱۴۰۲ معنای هر یک را تبیین کردند. نه شرقی، نه غربی در نگاه رهبر شهید روشی برای تعامل با جهان از موضع عزت با محاسبه دقیق بود.
وی گزاره چهارم را مقوله «ترجیح» دانست و افزود: ترجیح وابستگی نیست، گاهی پرسیده می‌شود آیا تاکید ایشان بر ترجیح شرق بر غرب، ترجیح همسایه بر دور، با شعار نه شرقی نه غربی در تعارض نیست؟ پاسخ این است که ترجیح انتخابی است که از سر استقلال رخ می‌دهد و منطق آن این است که شریک‌های آسیایی ما در آن مقطع شرط همکاری را دست کشیدن ایران از حقوق مسلم خود قرار نمی‌دادند، اما اگر روزی قدرت شرقی سودای سلطه پیدا کند همان معیار بر آن نیز اعمال می‌شود.
صالحی در خصوص سیره عملی رهبر شهید توضیح داد: ایشان در سال‌های دفاع مقدس مسئولیت داشتند و در آن سال‌ها “نه شرقی نه غربی” واقعیتی بود که ملت ایران آزمود. حضور ایشان در شهریور ۱۳۶۶ در تریبون مجمع عمومی سازمان ملل در بحبوحه جنگ صدای کشوری بود که بی‌پشتوانه ابرقدرت، حق خود را مطالبه می‌کرد. در اجلاس سران عدم تعهد در تهران ایشان رییس جنبش بود. امام شهید در سخنرانی افتتاحیه آرمان‌های بنیادین جنبش را که رهایی از استعمار و اسقلال همه جانبه بود، بیان کردند این آرمان‌ها همچنان باید زنده بمانند. ساختار شورای امنیت را یک دیکتاتوری آشکار و وضعیت کهنه و منسوخ توصیف کردند. این سیره عملی نه شرقی نه غربی بود.
روایتی از نگاه رهبری شهید به مذاکرات زمستان ۱۴۰۴
وی افزود: این گفتمان از سوی برخی به گونه دیگر روایت شده است، بسیاری از سیاستمداران غربی ایران را به دخالت در امور داخلی سایر کشورها متهم کردند. ما دخالت نکردیم بلکه هرچه کردیم و با افتخار هم کردیم ترویج اندیشه «استقلال» بوده است. در خصوص پرونده هسته‌ای نیز باید گفت که هیچ پرونده‌ای به اندازه پرونده هسته‌ای معنای توان را در تعریف استقلال آشکار نکرد. موضع ایشان این بود حق ایران نباید در این امر معامله شود. سیره ایشان نه نفی دیپلماسی و نه ساده انگاری بود. در بهمن ۱۴۰۴ درباره مذاکره با آمریکا فرمودند این امر عاقلانه، هوشمندانه و شرافتمندانه نیست و دلیل آن تجربه توافقی است که طرف مقابل به آن عمل نکرد.
وزیر پیشین امور خارجه توضیح داد: چندی بعد رهبر شهید با مذاکره غیرمستقیم موافقت کردند و در میانه آن گفت‌وگوها صریح گفتند، گمان نمی‌کنم به نتیجه برسد. بنابراین باید گفت که این جمع حکمت و عزت است. حمله‌ای که شد و زیر پا نهادن تفاهمی که مهر آن هنوز خشک نشده بود، گواه درستی آن امر بود.
رهبر شهید با شهادت خود آخرین و رساترین سطح سیره عملی خود را نوشتند
رئیس بنیاد ایران شناسی ادامه داد: استقلال، توانایی است که هر روز باید بازتولید شود. منادی استقلال سیاسی واقعی و عملی کشورهای عضو سازمان ملل هستیم و این سرمایه‌ای است که دیپلماسی ما باید در افکار عمومی جهان با شجاعت به کار گیرد. امام شهید فرمودند قدر استقلال را کسانی می‌شناسند که بهای آن را پرداختند. رهبر شهید با شهادت خود آخرین و رساترین سطح سیره عملی خود را نوشتند.
315
