به گزارش برگزیده به نقل از بنیاد ایرنشناسی، علی‌اکبر صالحی، وزیر پیشین امور خارجه جمهوری اسلامی ایران و رئیس بنیاد ایران‌شناسی، شامگاه پنج‌شنبه ۱۶ مهرماه در بیست‌ویکمین دوره اعطای جایزه دکتر تقی ابتکار، ضمن گرامیداشت یاد و خاطره شهدای کشور، به‌ویژه جان‌باختگان حوادث اخیر، دیدگاه‌های خود را درباره صلح، جنگ، چگونگی شکل‌گیری سوءتفاهم‌ها میان کشورها و مسئولیت انسان در قبال آفرینش و محیط زیست بیان کرد و از شخصیت علمی، اخلاقی و اجتماعی مرحوم دکتر تقی ابتکار یاد کرد.
صالحی در آغاز سخنان خود با گرامیداشت یاد شهدا، از جان‌باختگان بی‌گناه و کودکان قربانی جنگ و خشونت نیز یاد کرد و گفت نباید میان ملت‌ها و دولت‌ها خلط کرد. او با اشاره به تجربه سال‌های تحصیل و زندگی خود در کشورهای غربی اظهار داشت که در ارتباط با مردم این کشورها، جز محبت، نیکی و رفتار انسانی ندیده است و بر این اساس، میان مردم و سیاست‌های دولت‌ها باید تفاوت قائل شد.
رئیس بنیاد ایران‌شناسی سپس با اشاره به آشنایی خود با مرحوم دکتر تقی ابتکار از سال‌های نخست پس از پیروزی انقلاب اسلامی، از او به عنوان شخصیتی علمی، اخلاقی و دغدغه‌مند یاد کرد که در حوزه محیط زیست، علاوه بر دانش تخصصی، از نگاه انسانی و معرفتی برخوردار بود. به گفته صالحی، مرحوم ابتکار دانش را از مسئولیت اجتماعی و اخلاقی جدا نمی‌دانست و همین پیوند میان علم و معرفت، از ویژگی‌های برجسته او به شمار می‌رفت.
وی با اشاره به روحیه و منش مرحوم ابتکار در گفت‌وگوهای علمی و سیاسی افزود که او در مواجهه با دیدگاه‌های متفاوت، ظرفیت شنیدن و تحمل بالایی داشت و حتی در بحث‌های جدی، آرامش و گشاده‌رویی خود را حفظ می‌کرد؛ ویژگی‌ای که به گفته صالحی، می‌تواند برای جامعه علمی و مدیریتی امروز نیز آموزنده باشد.
عقلانیت و تدبیر ضرورت روابط میان کشورها است
صالحی در ادامه سخنان خود به موضوع جنگ و صلح پرداخت و گفت جنگ‌ها همیشه با یک الگوی واحد آغاز نمی‌شوند؛ گاهی یک حادثه پیش‌بینی‌نشده می‌تواند زمینه‌ساز درگیری شود و گاه نیز جنگ نتیجه روندی از تصمیم‌ها، سوءبرداشت‌ها و رفتارهایی است که از مدت‌ها قبل شکل گرفته است. از این منظر، بی‌توجهی به نشانه‌های اختلاف و ناتوانی در مدیریت سوءتفاهم‌ها می‌تواند پیامدهایی گسترده به دنبال داشته باشد.
وی با اشاره به زنجیره‌ای که از «سوءتفاهم» و «سوءرفتار» و «سوءلفاظی» آغاز می‌شود و ممکن است به سوءتعامل، سوءبرداشت و در نهایت سوءاقدام منجر شود، عقلانیت و تدبیر را از ضرورت‌های روابط میان کشورها دانست و گفت در مناسبات بین‌المللی نباید یک طرف خود را همواره محق و طرف مقابل را به طور مطلق مقصر بداند. به گفته او، شناخت دقیق شرایط، توجه به دیدگاه طرف مقابل و پرهیز از قضاوت‌های شتاب‌زده می‌تواند از شکل‌گیری بسیاری از بحران‌ها جلوگیری کند.
رئیس بنیاد ایران‌شناسی با اشاره به گفت‌وگوی اخیر خود با یکی از سفرا درباره ریشه‌های برخی سوءتفاهم‌ها، خاطرنشان کرد که در روابط میان کشورها، رفتار و تصمیم‌های هر دو طرف می‌تواند در شکل‌گیری یک وضعیت تنش‌آلود مؤثر باشد و برای عبور از چنین شرایطی، باید با نگاهی واقع‌بینانه مجموعه عوامل را مورد توجه قرار داد.
از مسیر صلح حدیبیه می توان به فتح مکه رسید
صالحی صلح را امری ارزشمند اما نیازمند هوشیاری دانست و با استناد به آیه ۶۱ سوره انفال گفت: «وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّهِ ۚ إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ»؛ اگر آنان به صلح گرایش پیدا کردند، تو نیز به آن گرایش پیدا کن و بر خدا توکل داشته باش.
وی در عین حال خاطرنشان کرد که صلح طلبی به معنای ساده‌انگاری و غفلت نیست و حفظ آمادگی دفاعی، شناخت نیت‌ها و توجه به تجربه‌های تاریخی، لازمه صیانت از منافع و امنیت کشورهاست. صالحی در همین زمینه به بیتی از سعدی اشاره کرد: «چو شمشیر پیکار برداشتی / نگه دار پنهان ره آشتی»
صالحی با اشاره به ماجرای صلح حدیبیه و تحولات پس از آن، از این تجربه تاریخی به عنوان نمونه‌ای برای توجه همزمان به صلح، تدبیر و شناخت شرایط یاد کرد و گفت در بسیاری از موقعیت‌ها، رسیدن به نتیجه مطلوب تنها از مسیر رویارویی مستقیم نمی‌گذرد و گاه تدبیر و انتخاب زمان و شیوه مناسب، نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.به عبارت دیگر از مسیر صلح حدیبیه می توان به فتح مکه رسید.
رئیس بنیاد ایران‌شناسی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع محیط زیست پرداخت و گفت در نگاه دینی، انسان تنها بهره‌بردار از جهان آفرینش نیست، بلکه در برابر آن مسئولیت دارد. به گفته وی، احترام به آفرینش، پذیرش مسئولیت انسان در قبال زمین و پرهیز از ایجاد فساد و تخریب و اسراف، از اصولی است که باید در رفتار فردی و اجتماعی مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود انسان برای توسعه و بهره‌گیری از ظرفیت‌های طبیعت آفریده شده، اما توسعه نباید به قیمت نابودی محیط زیست و از میان رفتن منابع طبیعی تمام شود. از این رو، پیشرفت علمی و اقتصادی باید با مسئولیت‌پذیری نسبت به طبیعت و نسل‌های آینده همراه باشد.
صالحی در پایان ضمن قدردانی از معصومه ابتکار و خانواده مرحوم دکتر تقی ابتکار، یاد و نام آن مرحوم را گرامی داشت و با اشاره به ماندگاری نام نیک انسان‌ها گفت: «سعدیا مرد نکونام نمیرد هرگز / مرده آن است که نامش به نکویی نبرند»
بیست‌ویکمین دوره اعطای جایزه دکتر تقی ابتکار با هدف تقدیر از متخصصان، پژوهشگران و فعالان حوزه محیط زیست سال ۱۴۰۴ و به همت مرکز غیردولتی صلح و محیط زیست برگزار شد.
