به گزارش خبرگزاری برگزیده به نقل از ایسنا، اندیشکده دیپلماسی ملل، همزمان با آغاز به کار رسمی دپارتمان دیپلماسی هنری، با همکاری موزه سینمای ایران، آیین ویژهای را به مناسبت بزرگداشت زندهیاد عباس کیارستمی، سینماگر و چهره ماندگار فرهنگ و هنر ایران شامگاه پنجشنبه (۲۵ تیرماه) در سالن فردوس موزه سینمای ایران، برگزار کرد.
در ابتدا حاضرین در این مراسم به بازدید از موزه سینما رفتند و سپس به تماشای «زیر درختان زیتون» نشستند.
در ادامه کلیپی از جایزه عباس کیارستمی برای فیلم «زیر درختان زیتون» و نظرات هنرمندان خارجی در مورد خالق «خانه دوست کجاست ؟» پخش شد.
پس از آن فاطمه محمدی -رییس موزه سینما- در سخنان کوتاهی خوشآمدگویی کرد و سپس نوبت سیدمحمدعلی سیدحنایی -رییس اندیشکده دیپلماسی ملل- رسید که او نیز در سخنانی گفت: بابت حضور ارزشمندتان سپاسگزارم. امروز برای ما آغاز مسیری است که در جهانی پر از شکافهای سیاسی، بحرانهای امنیتی، سوءبرداشتهای فرهنگی و کاهش اعتماد میان ملتها، میتواند افق تازهای در گفتوگوی بینالمللی بگشاید.
وی با اشاره به روزهای دشوار اخیر تصریح کرد: همه ما در هفتهها و ماههای اخیر شاهد بودیم که صلح، اعتماد و گفتوگو دستاوردهای بدیهی نیستند، بلکه نیازمند مراقبت، سرمایهگذاری و اراده مستمر هستند. در چنین شرایطی، پرسش بنیادین این است «اگر سیاست نتواند همه فاصلهها را از میان بردارد، چه چیزی هنوز قادر است انسانها را به هم نزدیک کند؟ پاسخ ما روشن است: فرهنگ، هنر و گفتوگوی انسانی».
رئیس اندیشکده دیپلماسی ملل با تأکید بر اینکه دیپلماسی رسمی ستون اصلی روابط میان دولتهاست، افزود: تجربه دهههای اخیر نشان داده که روابط پایدار میان ملتها تنها بر پایه توافقهای سیاسی شکل نمیگیرد. اعتماد پیش از آنکه در اتاقهای مذاکره ساخته شود، در ذهن و قلب انسانها شکل میگیرد و این همان جایی است که هنر نقش بیبدیل پیدا میکند. هنر زبان مشترکی است که به ترجمه نیاز ندارد؛ هنر پیش از آنکه استدلال کند، ارتباط برقرار میکند و پیش از آنکه تفاوتها را برجسته سازد، انسان بودن مشترک ما را یادآوری میکند.
سیدحنایی با اشاره به رویکرد کشورهای مختلف در بهرهگیری از دیپلماسی فرهنگی و هنری، خاطرنشان کرد: امروز بسیاری از کشورها دیپلماسی هنری را نه فعالیتی حاشیهای، بلکه بخشی جداییناپذیر از سیاست خارجی و قدرت نرم خود میدانند؛ قدرتی که بر الهام، احترام و شناخت متقابل استوار است، نه بر اجبار و تحریم.
وی افتتاح دپارتمان دیپلماسی هنری را نقطه عطفی برای اندیشکده خواند و گفت: هدف ما از تأسیس این دپارتمان، صرفاً برگزاری رویدادهای فرهنگی نیست، بلکه میخواهیم بستری برای گفتوگوی مستمر دیپلماتها، هنرمندان، اندیشمندان، دانشگاهیان و فعالان فرهنگی از کشورهای مختلف ایجاد کنیم. ما باور داریم که هر نمایشگاه، هر فیلم، هر قطعه موسیقی، هر اثر ادبی و هر تجربه هنری میتواند به اندازه یک گفتوگوی دیپلماتیک در کاهش فاصلهها و ساختن اعتماد مؤثر باشد.
در ادامه، رئیس اندیشکده درباره دلیل انتخاب کارگردانی چون عباس کیارستمی به عنوان نخستین برنامه این دپارتمان توضیح داد: پاسخ این پرسش که چرا کیارستمی، فراتر از جایگاه سینمایی اوست. از منظر ما، او تنها یک فیلمساز بزرگ نبود؛ او روایتگری جهانی بود که انسانها فارغ از ملیت، زبان و مرزهای سیاسی میتوانستند با او ارتباط برقرار کنند. آثار او در سراسر جهان دیده شد، نه به واسطه تبلیغات دولتی، بلکه به دلیل صداقت و انسانگرایی.
وی خاطرنشان کرد: اگر دیپلماسی را هنر ایجاد ارتباط بدانیم، کیارستمی یکی از موفقترین دیپلماتهای فرهنگی ایران بود؛ دیپلماتی که نه گذرنامه دیپلماتیک داشت و نه ماموریت رسمی، اما توانست تصویری انسانی، عمیق و ماندگار از ایران را به میلیونها نفر در جهان معرفی کند. به همین دلیل است که امشب از او به عنوان «سفیر بدون گذرنامه» یاد میکنیم.
سیدحنایی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به فضای رسانهای جهان گفت: امروز بیش از هر زمان دیگری به چنین رویکردی نیاز داریم. در جهانی که اخبار منفی با سرعتی شگفتآور درباره ایران منتشر میشوند، هنر میتواند روایتهای دیگری از ملتها بسازد؛ روایتهایی مبتنی بر کرامت انسانی، خلاقیت، زیبایی و امید. اگر فرهنگهای یکدیگر را بشناسیم، سوءبرداشتها کاهش مییابد و اگر سوءبرداشتها کاهش یابد، مسیر گفتوگو هموارتر خواهد شد. شاید هنر نتواند جای سیاست را بگیرد، اما میتواند گفتوگو را از بنبست نجات دهد.
وی سپس با قدردانی از حضور سفرا و نمایندگان کشورهای خارجی در تهران، تأکید کرد: حضور شما نمادی از این باور است که گفتوگو تنها در سالنهای مذاکره شکل نمیگیرد. ما در اندیشکده دیپلماسی ملل با آغوشی باز از همکاری با سفارتخانهها، مؤسسات فرهنگی، دانشگاهها، هنرمندان و همه کنشگران بینالمللی که دل در گرو ایران دارند، استقبال میکنیم. امیدواریم این دپارتمان به سکویی برای طراحی پروژههای مشترک، تبادل فرهنگی، گفتوگوهای بینفرهنگی و تقویت روابط میان ملتها تبدیل شود.
سیدمحمدعلی سیدحنایی سخنان خود را با این اندیشه به پایان رساند: «گاهی سیاست گفتوگو را متوقف میکند، اما هنر گفتوگو را از نو آغاز میکند. گاهی مرزها انسانها را از یکدیگر دور میکند، اما فرهنگ میتواند این فاصله را پر کند. عباس کیارستمی بدون گذرنامه به قلب انسانها در جهان سفر کرد. امیدوارم دپارتمان دیپلماسی هنری اندیشکده دیپلماسی ملل با کمک و همراهی شما عزیزان و با الهام از همین اندیشه، سهمی هرچند کوچک در نزدیک کردن ملتها، تقویت تفاهم متقابل و ساختن جهانی گفتوگومحورتر داشته باشد».
در ادامه نوبت به بخش گفتوگو و بزرگداشت این برنامه رسید که ابراهیم حقیقی، سیفالله صمدیان، سید محمد بهشتی و شادمهر راستین به عنوان مهمانان ویژه در این بخش حضور داشتند و درباره ابعاد مختلف شخصیت هنری و سینمایی عباس کیارستمی سخن گفتند.
سیدمحمد بهشتی: از ملاقات ۴ ساعته با وزیر عربستان تا «راز» پنهانکاری از سفارتخانهها
سید محمد بهشتی -مدیر اسبق بنیاد سینمایی فارابی- در سخنانی با روایت خاطرهای مفصل از سفر سال ۱۳۷۸ به عربستان، قدرت دیپلماسی فرهنگی سینمای ایران را تشریح کرد.
بهشتی با اشاره به سفر هیئت فرهنگی ۶۰ نفره به عربستان گفت: در سال ۱۳۷۸ من همراه هیئتی سفری به عربستان داشتم. آنجا ملاقاتی داشتیم با آقای سعود الفیصل، وزیر خارجه عربستان.
هیئتی بودیم ۶۰ نفر؛ سرپرست هیئتمان که معاون وزارت خارجه بود، فرد به فرد همه را معرفی کرد. وقتی که رسید به من (اون موقع من مسئول سازمان میراث فرهنگی بودم). شاید بخاطر رفاقت، یک مقدار پیاز داغش را بیشتر کرد که ایشان در سینمای ایران هم بالاخره یه نقشی داشتهاند. یک دفعه وزیر خارجه عربستان به فیلم “طعم گیلاس” اشاره کرد.
وی افزود: ما قرار ملاقاتمان با ایشان ۲۰ دقیقه بود، اما این ملاقات ما چهار ساعت شد. چهار ساعت من توضیح میدادم ما در سینما چیکار کردیم؛ بهانهاش عباس کیارستمی بود. یعنی وقتی میگوئیم دیپلماسی فرهنگی یا دیپلماسی هنری، مصداقش این است.
بهشتی با نقل قول از وزیر خارجه عربستان ادامه داد: ایشان توضیح میداد که “من از سینمای آمریکا متنفرم، واسه همین اصلاً تلویزیون نگاه نمیکنم، نمیبینم، ولی خیلی کنجکاوم که فیلمهای ایرانی را ببینم.
وی درباره پیگیریهای پس از جلسه گفت: جلسه ما تموم شد، آمدیم که سوار آسانسور بشویم که نماینده وزیر خارجه عربستان سراسیمه خودش را به ما رساند و گفت “آفای وزیر گفتن فیلمها یادتان نرود”. رفتیم.
بهشتی تصریح کرد: وقتی به هتل رسیدیم پیغام منشی وزیر خارجه عربستان به ما رسید که “فیلمها یادتون نرود!”. بالاخره تهران، یک روز من نشسته بودم دیدم که از وزارت خارجه زنگ میزنند که “سفیر عربستان پیگیر فیلم ایرانی است، حالا من اصلاً اون موقع مسئولیتی در سینما نداشتم و دسترسی هم نداشتم. زنگ زدم بنیاد فارابی و یک بسته فیلم ایرانی ارسال کردیم.
وی در ادامه با تمثیلی از سینمای ایران گفت: منظورم از این خاطره چه بود؟، اینکه این سینما چقدر کنجکاویبرانگیز است و خواستنی. سینما خیلی لازم نیست پر هزینه باشد، لازم نیست از تکنولوژی خیلی پیچیده برخوردار باشد، میتوانیم خیلی ساده فیلم بسازیم، همانطور که کیارستمی این کار را میکرد.
بهشتی سپس راز مدیریتی خود را اینگونه فاش کرد: یک رازی را میخواهم خدمتتون بگویم که تا حالا جایی نگفتم، در تمام طول سالهایی که در فارابی بودم و حضور بینالمللی سینمای ایران بود، به دوستانی که کار بینالملل میکردند اعلام کردم ،دو جا را از فعالیتهایمان مطلع نکنید؛ چون احتمالا مانع کارمان میشوند یکی رایزن ها و دیگری سفارتخانهها.
وی در پایان با ادای احترام به کیارستمی گفت: من خودم خاطرم هست هر جلسه که با کیارستمی داشتم، همینطور که قصه خوب میگفت، سرتاسر وجودش قصههایی بود که همه پایشان روی زمین بود. برای همین هم از دست رفتنش بسیار درد داشت. خدا رحمتش کند.
ابراهیم حقیقی: جادههای فیلمهای کیارستمی همگی به «مهر» ختم میشود
ابراهیم حقیقی -عکاس و کارگردان سینما- در ادامه مراسم در سخنانی به واکاوی نشانهها و مولفههای انسانی و بصری در آثار عباس کیارستمی پرداخت و با اشاره به فیلمهای شاخص این کارگردان فقید، بر ظرافتهای روابط انسانی، همیاری و پرسشگری کودکانه در سینمای او تأکید کرد.
حقیقی سخنان خود را اینگونه آغاز کرد: فیلم «زیر درختان زیتون» قدمهای اول کیارستمی بود، بعد از تجربه فیلمهای کوتاهش و اولین صدای بلندی که در جهان داشت، فیلم “خانه دوست کجاست” بود. این جلسه خیلی مرتبط میشود به آن جاده زیگزاگ معروف که در تمام سهگانههای کوکر موجود است و حتی در “طعم گیلاس” و بقیه فیلمها هم، جاده برای رفتن، برای رسیدن است و آن تمنا و تقاضای آدم برای تعالی است.
وی افزود: در تمام فیلمهای کیارستمی، این جاده به “مهر” ختم میشود. در فیلم «خانه دوست کجاست؟» با ظرافتهای بسیاری، احمدزاده میخواهد دفترچه را برساند به نعمتزاده که آن طرف زندگی میکند در پشت دست، ولی میرساند. وقتی که میرساند، با پیام گل برمیگردد یعنی “زندگی و دیگر هیچ”.
حقیقی با اشاره به نقش کارگردان در فیلمهای کیارستمی، گفت: وقتی که خردمند در یکی از فیلمهای کیارستمی نقش کارگردان را دارد، که با پسرش دارد میرود که بازیگرهایش را پیدا بکند – البته آن موقع عباس کیارستمی، فرزندش بسیار بزرگ بود – ولی بچه را میآورد که آن نسبتهای کودکی، پاک و سالم را در آن دیالوگها پیدا بکند.
وی حضور یک پیرمرد با زبان شیوا را یک ویژگی در آثار کیارستمی دانست و گفت: هم در “طعم گیلاس” و هم در “باد ما را خواهد برد” و هم در “زندگی و دیگر هیچ” پیرمردهایی هستند که بسیار هم حرف میزنند، اما حرفهایی که میزنند، حرفهای بسیار اندیشیده شده است که با ظرافت تمام تبدیل به شعار نشود، اما حرفهای خیاموار است.
حقیقی سپس به مولفههای تصویری و روایی در فیلمهای کیارستمی اشاره کرد: همه این مولفهها به اضافه مولفههای ظریف دیگر که مثلاً شما در فیلم «زیر درختان زیتون» دیدید، در زبان گویا است. مثلاً کوهی که بازتاب صدای “سلام و خداخافظی” است.
وی تأکید کرد: این مولفههای ظریف، البته همه باز بیآنکه خیلی در چشم یا تو ذوق بزند یا به قول خود کیارستمی “گل درشت” باشد، در قالب هنرِ، هنرِ سینماست..
سیفالله صمدیان: کیارستمی مثل کودکان میدید
در بخش دیگری از این مراسم سیفالله صمدیان کارگردان و هنرمند عکاس در سخنانی به قدرت «دیدن» به جای «نگاه کردن» در آثار عباس کیارستمی پرداخت و با اشاره به نگاه کودکانه کیارستمی، سینمای ایران را چشمهای تازهکشفشده دانست که با وجود آسیبهای تاریخی، تازه دارد خود را برای روایتهای خاص آماده میکند.
صمدیان سخنان خود را اینگونه آغاز کرد: کیارستمی عیناً و تماماً کودک درونش در تمام لحظه زندگیش مشغول بود. ایشان کشف کرده بود، میدید مثل کودکان، میدید مثل بچههایی که برای اولین بار اتفاقات جهان را میبینند، یعنی اعجاب ، شگفتی و فرورفتگی را در آن موضوع کاملاً پیاده میکرد.
وی با تأکید بر تازگی و عمق سینمای ایران افزود: باورتان میشود این چشمه یعنی سینما ایران تازه کشف شده است. مطمئن باشید با این شیوه زندگی، با این تاریخ ایران، با این بلاهایی که در طول این تاریخ سر ایران و ایرانی آمده مطمئن باشیم که سینمای ایران تازه دارد خودش را آماده میکند برای نشان دادن.
شادمهر راستین: با تماشای آثار کیارستمی با خودمان. ارتباط میگیریم
در بخش پایانی شادمهر راستین -فیلمنامهنویس سینما- گفت: همانطور که سیدمحمد بهشتی گفتند ما یک معیاری همچون کیارستمی داریم، یک معیاری که جوانها دارند مسیر او را ادامه میدهند، همینطور که آقای صمدیان گفتند ورکشاپهای آقای کیارستمی در این سینما معیار دارد: شاعرانگی، سادگی و ارتباط.
وی افزود: در نظریه ارتباط تماشاچی با فیلم، اینگونه است که تماشاچی باید با شخصیتهای فیلم ارتباط برقرار کند اما در آثار کیارستمی مخاطب با تماشای فیلم با خودش ارتباط برقرار میکند.
۲۴۲۲۴۳
