برگزیده – علم صالح، دانشیار مطالعات خاورمیانه در دانشگاه ملی استرالیا، در گفت‌وگو با خبرگزاری برگزیده اظهار داشت: « مشکل اصلی از نظر من این است که آمریکا همچنان تصور می‌کند می‌تواند با منطق فشار و اتکا به برتری نظامی، ایران را به تسلیم وادار کند؛ درحالی‌که برای ایران، این رویارویی و مقاومت در برابر آن، مسئله امنیت و بقاست. این اولویت با هیچ معیاری قابل چشم‌پوشی نیست و اساساً امکان کنار آمدن با آمریکا را در شرایطی که دیپلماسی بر مبنای فشار نظامی شکل بگیرد، از بین می‌برد.»
در ادامه بخشی از گفتگو علم صالح با برگزیده را می‌خوانید؛
دیپلمات‌های ایرانی در مواجهه با آمریکا با تردید و بدبینی عمل خواهند کرد/ هر توافقی ممکن است به‌سرعت نقض شود
در موضوع اعتماد نیز باید بر اهمیت این مسئله تأکید کنم؛ به‌ویژه با توجه به تجربه حملات نظامی در جریان مذاکرات دو رویارویی پیشین و وعده‌های سیاسی آمریکا که به آن‌ها عمل نشد. قطعاً دیپلمات‌های ایرانی و تصمیم‌گیرندگان در تهران در مواجهه با این رویکرد جدید، با تردید و بدبینی عمل خواهند کرد. از همین رو، به سازوکارهای عملی، از جمله نظارت بین‌المللی و مشارکت کشورهایی نیاز داریم که بتوانند در تضمین اجرای تعهدات نقش داشته باشند.
در حال حاضر هیچ سازوکار مشخص و قابل اتکایی برای تضمین اجرای تعهدات وجود ندارد. به همین دلیل، این احتمال هست که هر توافقی نیز به‌سرعت نقض شود؛ همان‌طور که توافق‌نامه اسلام‌آباد با شکست مواجه شد. در مجموع، من احتمال بازگشت جنگ را جدی می‌دانم؛ به‌ویژه تا زمانی که آمریکا تصور کند می‌تواند از طریق تهدید و اعمال فشار، خواسته‌های حداکثری خود را به ایران تحمیل کند.
اتفاقاً تهدید نظامی می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد و ایران را بیش از پیش به رویکرد مقاومتی در برابر این فشارها پایبند کند. از سوی دیگر، آمریکا نیز مقاومت ایران را تهدیدی برای خود تلقی خواهد کرد. در چنین شرایطی، وارد یک معضل امنیتی می‌شویم؛ به این معنا که فشار آمریکا به مقاومت ایران منجر می‌شود و مقاومت ایران نیز فشار بیشتری بر آمریکا وارد می‌کند. در ادامه، مقاومت متقابل دو طرف می‌تواند ما را وارد چرخه‌ای از تنش و تشدید درگیری‌ها کند.
مسئله اصلی مذاکرات، بازتعریف رابطه ایران و غرب است/ برای ایران، این رویارویی مسئله امنیت و بقاست
اگر بخواهم خلاصه کنم، مشکل اصلی از نظر من این است که آمریکا همچنان تصور می‌کند می‌تواند با منطق فشار و اتکا به برتری نظامی، ایران را به تسلیم وادار کند؛ درحالی‌که برای ایران، این رویارویی و مقاومت در برابر آن، مسئله امنیت و بقاست. این اولویت با هیچ معیاری قابل چشم‌پوشی نیست و اساساً امکان کنار آمدن با آمریکا را در شرایطی که دیپلماسی بر مبنای فشار نظامی شکل بگیرد، از بین می‌برد.
در اینجا می‌خواهم نکته‌ای را در پرانتز مطرح کنم: از منظر حقوق بین‌الملل، هر توافق‌نامه‌ای که در نتیجه فشار یک طرف یا از طریق تحمیل اراده آن بر کشور دیگر شکل بگیرد، اساساً غیرقانونی است. بنابراین، هر توافق احتمالی میان ایران و آمریکا نیز نباید حاصل اعمال فشار یا استفاده از زور و قدرت نظامی باشد.
برای جمع‌بندی، به همان نکته‌ای بازمی‌گردم که در ابتدا مطرح کردم. از نظر من، مسئله اصلی این مذاکرات صرفاً حل اختلافات هسته‌ای، رفع تحریم‌ها یا بازگشایی تنگه هرمز نیست؛ بلکه موضوع، بازتعریف رابطه‌ای است که در آن امنیت، بازدارندگی، حاکمیت ملی و توازن قدرت منطقه‌ای و بین‌المللی به یکدیگر گره خورده‌اند.
بار دیگر تأکید می‌کنم که توافق پایدار تنها زمانی می‌تواند به نتیجه برسد که دو طرف، به‌ویژه آمریکا، بپذیرند برای این رویارویی راه‌حل نظامی وجود ندارد. این پذیرش می‌تواند نقطه شروعی برای پرداختن به مسائل دیگر باشد؛ از جمله نقش میانجی‌ها، نحوه و زمان‌بندی اجرای تعهدات، شکل و نوع تعهدات و همچنین سازوکارهای تضمین توافق. به نظر من، این موارد اگرچه در مرحله اجرایی مذاکرات قرار می‌گیرند، اما نقش تعیین‌کننده‌ای در اعتبار و پایداری هرگونه توافق احتمالی خواهند داشت.
۲۱۹
