غیرت و عزمی که نویسنده و کارگردان در به تصویر کشیدن این موضوع از خود نشان دادهاند، بهتنهایی ستودنی است و نشان میدهد که سینمای ایران میتواند صدایی برای مظلومان جهان باشد. اما با وجود این نیت ارزشمند، فیلم در انتقال مؤثر پیام خود با چالشهای ساختاری روبرو است که مخاطب را در میانه راه سرگردان و سردرگم رها میکند.
مشکل اصلی «غبار میمون» نه در انتخاب سوژه، که در فرم روایی آن نهفته است. فیلم به حجم انبوهی از شخصیتها، اتفاقات سریع و اطلاعات تاریخی و فلسفی می پردازد، بیآنکه فرصتی برای همذاتپنداری یا درگیری عاطفی با مخاطب ایجاد کند. تدوین پرشتاب و تغییر مداوم صحنهها، اگرچه در سینمای هالیوود با هدف حفظ تعلیق و جذابیت به کار میرود، در اینجا به دلیل عدم مهارت در مدیریت ریتم و تمرکز، تنها به آشفتگی روایت دامن میزند. بیننده به جای آنکه در کشمکش داستانی غرق شود، مدام تلاش میکند تا قطعات پراکنده پازل روایت را کنار هم بچیند، اما در نهایت با تصویری ناتمام و آشفته روبرو میشود.
از سوی دیگر، فیلم بیش از آنکه بر روایت داستانی متمرکز باشد، به بیانیهای سیاسی-فلسفی تبدیل شده است که مستقیم و بدون واسطه هنری، ایدئولوژی طرفین درگیری را به مخاطب عرضه میکند. این حجم از محتوای نظری، هرچند عمیق و قابل تأمل، زمانی که بر بستری از یک داستان جاسوسی ساده سوار میشود، نه تنها جذابیت اثر را افزایش نمیدهد، بلکه آن را به متنی سنگین و کمجان تبدیل میکند. مخاطب در انبوه اسامی، تاریخها، مفاهیم فلسفی و مواضع ایدئولوژیک گم میشود و در نهایت نه با شخصیتی ارتباط میگیرد، و نه با مفهومی عمیقاً درگیر میشود. گویی در حال مطالعه کتابی تاریخی-فلسفی است، آن هم بدون لذت روایت منسجم و تأثیر عاطفی یک رمان خوب.
غبار میمون به لحاظ نیت و انتخاب سوژه، فیلمی جسورانه و ضروری است که نشان میدهد سینمای ایران میتواند و باید در قبال ظلم جهانی موضع بگیرد. اما شاید بزرگترین درس این فیلم برای فیلمسازان متعهد این باشد که «پیام» هرچند ارزشمند، بدون روایت اثرگذار، به تنهایی نمیتواند مخاطب را با خود همراه کند. هنر بزرگ سینما در همین توانایی آن نهفته است: تبدیل ایدههای بزرگ به تجربههای احساسی ملموس.
امید که در آینده شاهد آثاری باشیم که هم از جسارت «غبار میمون» بهره ببرند و هم با مهارت روایی و تمرکز بر شخصیتپردازی، مخاطب را نه تنها به لحاظ ذهنی، که به لحاظ احساسی نیز درگیر کنند. سینمای متعهد، پیش از هر چیز، باید سینمایی تأثیرگذار باشد.
5959
