به گزارش برگزیده، فایننشال تایمز نوشت: وزیران خارجه کشورهای حوزه خلیج فارس قرار است با همتای ایرانی خود دیدار کنند؛ نشستی که ابتکار عمان برای همراه کردن کشورهای منطقه با توافقی موقت درباره نحوه تردد کشتیها از تنگه هرمز است. کشورهای منطقه در شرایطی به دنبال چنین مسیری هستند که درگیری بر سر این آبراه راهبردی همچنان ادامه دارد و اختلال در رفتوآمد کشتیها، فشار فزایندهای بر تجارت و صادرات انرژی منطقه وارد کرده است.
این نشست در صورت برگزاری، نخستین دیدار وزیران خارجه شش عضو شورای همکاری خلیج فارس با یک مقام ارشد ایرانی از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران در ماه فوریه خواهد بود.
بر اساس اطلاعات دو فرد مطلع از موضوع، قرار است این نشست روز دوشنبه در شهر ساحلی صلاله عمان برگزار شود. یکی از این افراد با اشاره به اینکه جزئیات نشست هنوز نهایی نشده است، گفت چند کشور حضور خود را تأیید کردهاند و انتظار میرود این دیدار برگزار شود.
طرح تهران و مسقط برای مدیریت موقت تردد در هرمز
تهران و مسقط کمی بیش از دو هفته پیش اعلام کردند که در حال نهایی کردن یک توافق موقت هستند که بر اساس آن، کشتیها از طریق آبهای ایران وارد تنگه هرمز شوند و عمدتاً از مسیر آبهای عمان از این آبراه خارج شوند.
با این حال، دیپلماتها تأکید دارند که چنین توافقی بهتنهایی برای بازگشایی کامل تنگه کافی نیست و در نهایت ایران و آمریکا باید بر سر یک توافق به تفاهم برسند.
نشست احتمالی وزیران خارجه کشورهای عرب حوزه خلیج فارس با عراقچی در چنین شرایطی، بیش از هر چیز نشاندهنده افزایش نگرانی و احساس فوریت در منطقه برای بازگشایی تنگه هرمز و کاهش تنش میان تهران و واشنگتن است؛ دو طرفی که همچنان بر سر این شاهراه حیاتی انتقال انرژی در جهان درگیر هستند.
از سوی دیگر، این نشست نشان میدهد کشورهای عربی حوزه خلیج فارس در تلاشند تنشهای خود با تهران را نیز کاهش دهند. این موضوع پس از آن اهمیت بیشتری پیدا کرده که نیروهای ایرانی در واکنش به بمباران آمریکا و اسرائیل، مجموعهای از حملات موشکی و پهپادی را علیه کشورهای عرب همسایه انجام دادهاند.
به نوشته فایننشال تایمز، رویکرد جدید کشورهای خلیج فارس در واقع ناشی از یک محاسبه منطقهای است: اگر قرار باشد خاورمیانه دوباره به سطحی از ثبات بازگردد، کشورهای عربی نمیتوانند روابط خود با ایران را نادیده بگیرند و ناچارند این روابط را مدیریت کنند.
یکی از افراد مطلع از موضوع به فایننشال تایمز گفت: «برای ایران و عمان، مسئله این است که شورای همکاری خلیج فارس را با خود همراه کنند و از این طریق تلاش کنند آمریکا را به لغو محاصره بنادر ایران وادار کنند.»
در مقابل، کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس به دنبال آن هستند که اطمینان پیدا کنند هر توافقی که حاصل میشود، ماهیتی موقت داشته باشد و در عین حال امکان رفتوآمد کشتیها در تنگه هرمز را فراهم کند.
عربستان و امارات همچنان با تهران در ارتباطند
شورای همکاری خلیج فارس از عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، کویت، بحرین و عمان تشکیل شده است.در این میان، عربستان سعودی و امارات متحده عربی با وجود حملات ایران علیه آنها، ارتباطات دیپلماتیک خود با تهران را حفظ کردهاند.
آخرین حضور عباس عراقچی در یک نشست شورای همکاری خلیج فارس به اکتبر ۲۰۲۴ در دوحه بازمیگردد.
عمان نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی خود در تنگه هرمز، نقش ویژهای در تلاشهای دیپلماتیک مربوط به این آبراه دارد. آبهای سرزمینی عمان در محدوده تنگه هرمز قرار گرفته و مسقط از ابتدای جنگ تلاش کرده موضعی بیطرفانه در قبال درگیریها حفظ کند.
این کشور هفتههاست با جمهوری اسلامی مذاکره میکند تا به توافقی موقت برای ایجاد یک مسیر عبور کشتیهای تجاری از تنگه هرمز برسد؛ مسیری که بر اساس طرح مورد بحث، کشتیها بتوانند بدون پرداخت هزینه از آن عبور کنند.
توافق موقت میان ایران و عمان درباره تنگه هرمز قرار است تا زمانی برقرار باشد که ایران و کشورهای همسایهاش در خلیج فارس بر سر وضعیت آینده این گلوگاه دریایی به توافق برسند.
چنین توافقی از ابتدا بهعنوان یکی از مسیرهای احتمالی برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا بر سر تنگه هرمز مطرح شده بود.
توافق ژوئن؛ آتشبسی که دوام نیاورد
در ابتدا امید میرفت توافق ایران و عمان بتواند زمینه بازگشت به تفاهمنامهای را فراهم کند که ایران و آمریکا در ماه ژوئن امضا کرده بودند؛ تفاهمنامهای که عمر چندانی نداشت.
بر اساس آن تفاهمنامه قرار بود آتشبس برای ۶۰ روز تمدید شود، روند بازگشایی تنگه هرمز بهتدریج آغاز شود و در نهایت مذاکراتی برای دستیابی به یک توافق نهایی جهت پایان دادن به جنگ شکل بگیرد؛ توافقی که موضوع برنامه هستهای ایران را نیز دربر میگرفت.
اما این تفاهمنامه نیز دوام نیاورد. تهران و واشنگتن یکدیگر را به نقض توافق متهم کردند و بخشی از اختلافات دو طرف به نحوه عبور کشتیها از تنگه هرمز بازمیگشت؛ آبراهی که مهمترین اهرم فشار ایران در این مناقشه محسوب میشود.
این اختلافات در نهایت چرخهای از حملات متقابل و تشدیدشونده را میان دو طرف به راه انداخت.
یکی از افراد مطلع از مذاکرات به فایننشال تایمز گفت آمریکا به میانجیها اعلام کرده است که به تفاهمنامه قبلی بازنخواهد گشت و تنها در صورتی حاضر به توافق خواهد بود که چارچوب جدید، جامعتر باشد و بخشی از موضوعات مربوط به پرونده هستهای ایران را نیز دربر بگیرد.
شرط تهران برای بازگشایی کامل تنگه
ایران نیز موضع خود را روشن کرده است. تهران تأکید دارد حتی اگر توافق خود با عمان درباره تنگه هرمز را نهایی کند، بازگشایی کامل آبراه تنها در صورتی امکانپذیر خواهد بود که آمریکا شروط ایران را بپذیرد.
این شروط شامل لغو محاصره بنادر ایران، بازگرداندن معافیتی است که به ایران اجازه فروش نفت میدهد و همچنین فراهم شدن امکان دسترسی تهران به بخشی از داراییهای ایران است که در خارج از کشور مسدود شدهاند.
در حال حاضر هیچ مذاکره مستقیمی میان ایران و آمریکا در جریان نیست. با این حال، میانجیها کانالهای دیپلماتیک پشتپرده میان دو طرف درگیر را باز نگه داشتهاند و همزمان روی یک پیشنهاد جدید کار میکنند؛ پیشنهادی که هدف آن بازگرداندن تهران و واشنگتن به میز مذاکره است.
در همین چارچوب، یک هیأت قطری نیز هفته گذشته دو بار به تهران سفر کرد. این سفرها بخشی از تلاش دیپلماتیک تازه برای متوقف کردن درگیریهایی است که اکنون وارد هفتمین ماه خود شده است.
ادعای ترامپ درباره هرمز و واقعیت بازار انرژی
در شرایطی که دونالد ترامپ مدعی شده است تنگه هرمز باز است، واقعیت موجود برای کشورهای حوزه خلیج فارس متفاوت است. صادرات انرژی این کشورها بهشدت مختل شده و آنها همچنان قادر نیستند کالاهای مورد نیاز خود را از طریق این آبراه وارد کنند.
در همین حال، نگرانیها در منطقه پس از آغاز یک عملیات از سوی شورشیان حوثی در یمن افزایش یافته است؛ عملیاتی که هدف آن اعمال کنترل بر بابالمندب، یکی دیگر از مسیرهای راهبردی تجارت دریایی جهان، عنوان شده است.
در چنین شرایطی، اهمیت اقتصادی و ژئوپلیتیکی بحران هرمز بیش از گذشته خود را نشان میدهد. قیمت نفت برنت، شاخص بینالمللی قیمت نفت خام، روز پنجشنبه به ۱۰۵ دلار در هر بشکه رسید.
از این منظر، تلاش عمان برای نزدیک کردن ایران و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس را باید در چارچوب نگرانی گستردهتر منطقه درباره تداوم اختلال در مسیرهای اصلی تجارت و انرژی دید؛ مسیری که در نهایت بدون رسیدن تهران و واشنگتن به تفاهمی گستردهتر، امکان بازگشایی کامل تنگه هرمز همچنان با مانع روبهرو خواهد بود.
315
