اما شاید بد نباشد یک قدم عقب‌تر برویم و سؤال دیگری بپرسیم؛ قبل از اینکه یک فیلمساز جوان به جشنواره برسد، چه کسی به او فرصت ساختن فیلم می‌دهد؟
ساختن فیلم کوتاه برای بسیاری از فیلمسازان جوان، ساده نیست. گاهی یک فیلمساز برای تبدیل کردن یک ایده به فیلم، بیشتر از یک سال تلاش می‌کند؛ پول جمع می‌کند، از هزینه‌های شخصی‌اش می‌زند، از دوستانش کمک می‌گیرد، تجهیزات پیدا می‌کند و بارها تولید را به تعویق می‌اندازد تا بتواند چیزی را که در ذهن دارد، روی پرده بیاورد.
برای کسی که پشتوانه مالی ندارد، فیلم کوتاه گاهی حاصل تمام توان و سرمایه‌ای است که در اختیار دارد. اما سؤال اینجاست: چرا باید تمام ریسک ساختن یک فیلم بر دوش خود فیلمساز باشد؟ ما درباره حمایت از استعدادهای جوان بسیار صحبت می‌کنیم. نهادهایی هم برای تولید آثار سینمایی بودجه اختصاص می‌دهند که اتفاق ارزشمندی است. اما یک فیلمساز کار اولی وقتی با ایده یا فیلمنامه‌ای به سراغ حمایت می‌رود، گاهی با یک پاسخ آشنا مواجه می‌شود: «نمونه کار بیاور»؛ اگر قرار است فیلمساز برای ساختن اولین فیلمش حمایت دریافت نکند، نمونه کارش را دقیقاً کجا باید بسازد؟
این یک چرخه معیوب است؛ فیلم نساخته‌ای، پس نمونه کار نداری؛ نمونه کار نداری، پس حمایت نمی‌شوی؛ حمایت نمی‌شوی، پس فیلم نمی‌سازی و چون فیلم نمی‌سازی، همچنان نمونه کار نداری. در چنین شرایطی، استعداد الزاماً از بین نمی‌رود؛ گاهی فقط فرصت دیده شدن پیدا نمی‌کند. ما احتمالاً فیلمسازان مستعد زیادی داریم که هنوز فیلمی نساخته‌اند؛ نه به این دلیل که ایده‌ای ندارند یا توانایی ندارند، بلکه چون ساختن یک فیلم برایشان تبدیل به یک نبرد اقتصادی شده است.
جشنواره فیلم کوتاه تهران هر سال فیلم‌های زیادی را می‌بیند، اما پشت این آمار یک سؤال مهم وجود دارد: چند فیلم خوب اصلاً ساخته نشده‌اند؟ جشنواره فقط فیلمی را می‌تواند ببیند که ساخته شده باشد؛ اما استعداد، قبل از ساخته شدن فیلم هم وجود دارد.
در این میان، حضور تهیه‌کنندگان و کارگردانان سینمای بلند در فضای فیلم کوتاه اتفاق بدی نیست. اتفاقاً می‌تواند مبارک باشد. اینکه یک بازیگر ناشناخته یا یک فیلمساز جوان در جشنواره دیده شود و بعدها وارد سینمای حرفه‌ای شود، بخشی از کارکرد طبیعی این رویدادهاست اما سؤال همچنان باقی است: چرا بسیاری از ما زمانی به سراغ فیلمساز کوتاه می‌رویم که او تمام مسیر سخت تولید را طی کرده و فیلمش را ساخته است؟
وقتی فیلم آماده است، کشف استعداد آسان‌تر می‌شود. فیلم را می‌بینیم و درباره توانایی فیلمساز قضاوت می‌کنیم. اما تهیه‌کنندگی واقعی شاید جایی معنا پیدا کند که هنوز فیلمی ساخته نشده است؛ جایی که تهیه‌کننده فیلمنامه را می‌خواند، ایده را می‌شنود و با وجود نداشتن کارنامه، حاضر می‌شود بخشی از ریسک تولید را بپذیرد.
گاهی برای کشف یک فیلمساز، کافی نیست منتظر بمانیم فیلمش ساخته شود؛ گاهی باید کمک کنیم تا اصلاً فرصت ساختن پیدا کند. اگر همیشه فقط به فیلمسازانی اعتماد کنیم که قبلاً فیلم ساخته‌اند، بیشتر در حال حمایت از استعدادهای اثبات‌شده هستیم تا کشف استعدادهای تازه. شاید لازم باشد بخشی از سیاست‌های حمایتی، مشخصاً برای فیلم اولی‌ها تعریف شود؛ نه با نگاه ترحم‌آمیز، بلکه به عنوان یک سرمایه‌گذاری فرهنگی روی آینده.
چرا یک فیلمساز جوان نباید بتواند با یک فیلمنامه خوب، یک ایده جدی و یک طرح تولید قابل دفاع، شانس ساخت اولین فیلمش را داشته باشد؟ مگر قرار نیست حمایت فرهنگی، بخشی از ریسک کشف استعداد را بر عهده بگیرد؟ شاید امروز، در کنار همه فیلم‌هایی که قرار است در جشنواره دیده شوند، باید به فیلم‌هایی هم فکر کنیم که هنوز ساخته نشده‌اند؛ به فیلمنامه‌هایی که در لپ‌تاپ فیلمسازان جوان مانده‌اند و ایده‌هایی که به دلیل نبود سرمایه کنار گذاشته شده‌اند.
آینده سینما فقط در میان کسانی نیست که امروز فیلم ساخته‌اند؛ بخشی از آن متعلق به کسانی است که هنوز فرصت ساختن پیدا نکرده‌اند. جشنواره فیلم کوتاه تهران می‌تواند محل کشف این استعدادها باشد؛ اما برای کشف واقعی، شاید لازم باشد کمی زودتر به سراغشان برویم، پیش از آنکه فیلم ساخته شود، پیش از آنکه جایزه‌ای به دست بیاید و پیش از آنکه نامی شناخته شود. شاید وقت آن رسیده باشد که قبل از پرسیدن «چه ساخته‌ای؟»، یک بار هم بپرسیم: «چه می‌خواهی بسازی؟».
5959
