به گزارش برگزیده، شهریورماه ۱۴۰۵ همزمان شد با جهش چشمگیر نرخ ارز. این مهم در شرایطی رقم خورده که در طول دو سال گذشته، جهش قیمت ارز یا به زبان دیگر، تضعیف ارزش ریال پیدرپی ادامه داشته است. دو سال پیش، در مرداد ۱۴۰۳، نرخ هر دلار آمریکا ۵۹ هزار تومان بود و در طول ۲۴ ماه، قیمت آن حدود ۴۰۰ درصد افزایش داشته است.
یک سال پیش، در ۲۳ شهریور ۱۴۰۴ که جنگ ۱۲ روزه هم صورت گرفته بود و برجام هم با اجرای مکانیسم ماشه از سوی سه کشور اروپایی بهطور کامل خاتمه یافت، هر دلار آمریکا ۹۷ هزار تومان قیمت داشت. در طول این یک سال، قیمت هر دلار آمریکا دو و نیم برابر شد.
در سال گذشته، هرچه سال به پایان خودش نزدیک شد، شرایط بازار ارز بیشتر بههم ریخت. اکنون مشخص شده تراستیها که بخش بزرگی از ارز حاصل از صادرات را در اختیار داشتند، در اقدامی بحثبرانگیز، از آوردن ارز خودداری کردند. دولت هم که یا نخواست و یا نتوانست با تراستیها مقابله کند، تصمیم گرفت با حذف ارز ترجیحی و آوردن فشار حداکثری به سفرههای مردم، این ناترازی را مرتفع کند.
از پی این اقدام، جنگ و تورم بالا نصیب کشور شد. از ۹ اسفند، با یورش ایالات متحده و اسرائیل به ایران، عملاً کشور در یک وضعیت اضطراری قرار گرفت که حتی امضای تفاهمنامه اسلامآباد هم نتوانست به این تنش خاتمه دهد. پس از خاتمه جنگ، محاصره اقتصادی به سیاست اصلی ایالات متحده علیه ایران تبدیل شد و از چندی پیش هم با اعلام «جنگ اقتصادی» بهعنوان سیاست اصلی کاخ سفید در مقابل ایران، فشارهایی که در درگیری نظامی به موفقیت نینجامید، را به عرصه اقتصادی کشاند.
قیمت دلار در اقتصاد ایران نقشی تعیینکننده دارد، آنقدر این نقش مهم است که بخش بزرگی از اقتصاددانان، افزایش قیمت دلار را محرک اصلی افزایش نرخ تورم میدانند و برای آن سهمی بیشتر از نرخ رشد نقدینگی قائل هستند. در عمل هم، بررسی بازههای زمانی مختلف نشان میدهد که هرگاه قیمت ارز در ایران تعدیل شد، تورم هم بهنحوی چشمگیر رشد کرد. کمااینکه پس از شوک ارزی دیماه نیز تورم بهشدت افزایش پیدا کرد تا در مرداد امسال، تورم نقطهبهنقطه ۸۹ درصد و تورم سالانه ۶۹ درصد گزارش شود.
تضعیف ۲۵ درصدی ارزش ریال در ۲۱ روز
تداوم افزایش قیمت ارز در شهریورماه، نگرانیها نسبت به افزایش تورم در ماههای باقیمانده سال را بالا برده است. مردم که بهطور تجربی درک کردهاند افزایش نرخ ارز بیهزینه نخواهد بود، حالا با نگرانی به بالا و پایین شدن قیمت دلار در بازارها مینگرند.
در روز ۳۰ مرداد، قیمت هر دلار آمریکا را ۱۸۷ هزار تومان اعلام کردند. اما هر روزی که از آن روز گذشت، قیمت دلار رو به افزایش گذاشت و آنقدر بالا رفت که حتی نرخ بیش از ۲۳۵ هزار تومانی را هم تجربه کرد و در ساعاتی هم به نرخ ۲۳۷ هزار تومانی نیز رسید. به این ترتیب، در طول سه هفته، قیمت دلار آمریکا نوسانی ۵۰ هزار تومانی را تجربه کرد و ۲۵ درصد از ارزش ریال کاسته شد.
همانطوری که در نمودار گزارش مشخص شده، در طول شهریورماه نرخ دلار روزانه افزایش یافت، بهنحوی که در ۲۳ روز نخست آن فقط برای دو روز کاهش قیمت تجربه شد و برای یک روز هم قیمت دلار ثابت ماند. این روند در شرایطی آغاز شد که اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، در ابتدای شهریورماه یکی از اهداف دولت ترامپ برای اعمال «جنگ اقتصادی» را رساندن قیمت هر دلار آمریکا به ۳۰۰ هزار تومان اعلام کرد.
با توجه به اینکه از آخرین شوک ارزی کمتر از ۹ ماه گذشته، دولت تصمیم گرفته که از دادن شوک اضافی خودداری کند. ضمن اینکه با حذف ارز ترجیحی، ابزاری برای شوکهای بزرگ مانند دی ۱۴۰۴ و اردیبهشت ۱۴۰۱ وجود ندارد و دولت حالا تصمیم گرفته با افزایش تدریجی نرخ ارز، برای خود منابع مالی بیشتری فراهم کند. از نظر تحلیلگران مختلف اقتصاد، اگر دولت از محل ایجاد تورم به درآمدزایی برسد، به ازای هر یک واحد درصد درآمد، در سال بعد ۳.۵ واحد درصد بر هزینههایش و کسری بودجه اضافه خواهد شد.
برخی از تحلیلگران معتقدند پس از آنکه دولت نتوانست آنقدر که میخواهد بنزین را گران کند، به افزایش قیمت ارز دست زد. بهنام صمدی در اینباره به برگزیده گفته بود: به نظر میرسد دولت با یک دوگانه مواجه بود؛ یا قیمت بنزین را افزایش دهد یا اجازه دهد نرخ ارز رشد بیشتری داشته باشد.
وی افزود: تصور من این است که دولت تصمیم گرفت فعلاً قیمت بنزین را افزایش ندهد و در مقابل اجازه دهد نرخ ارز مسیر افزایشی خود را طی کند. دولت با کسری بودجه و مشکلات مالی متعددی مواجه است و تلاش میکند به شکلی کشور را مدیریت کند. از نگاه من، این انتخاب در واقع انتخاب میان بد و بدتر بوده است.
۲۲۳۲۲۹
