به گزارش برگزیده، آنچه رخ داده، فقط تغییر شیوه برگزاری یک آزمون نیست. موضوع، نسبت میان «مدیریت بحران» و «حفظ استانداردهای آموزش پزشکی» است؛ استانداردهایی که قرار است چند سال بعد، کیفیت خدمات درمانی کشور بر پایه آنها سنجیده شود.
ماجرا از زمانی آغاز شد که مجموعهای از شرایط ویژه، از پیامدهای جنگ گرفته تا درخواستهای گسترده بخشی از دانشجویان برای لغو آزمونهای جامع، مسیر تصمیمگیری وزارت بهداشت را تغییر داد. در نهایت، آزمونها لغو شد و معاونت آموزشی وزارت بهداشت اعلام کرد گروهی از دانشجویان در صورت کسب حداقل معدل، بدون شرکت در آزمون پذیرفته میشوند و سایر دانشجویان در آزمون شهریور شرکت خواهند کرد.
در نگاه نخست، این تصمیم میتواند پاسخی منطقی به یک وضعیت استثنایی باشد؛ اما در کنار آن، پرسش مهمتری نیز شکل گرفته است؛ آیا آموزش پزشکی برای مواجهه با بحران، راهکاری جز تغییر در نظام ارزیابی دانشجویان ندارد؟
آزمونی که فقط یک امتحان نیست
شاید بسیاری تصور کنند آزمونهای علوم پایه و پرهانترنی صرفاً امتحان پایان یک مقطع تحصیلی هستند، اما در ساختار آموزش پزشکی، این آزمونها نقش مهمتری بر عهده دارند.
دانشگاههای علوم پزشکی کشور از نظر شیوه آموزش، نحوه ارزشیابی، سختگیری استادان و حتی استانداردهای نمرهدهی یکسان نیستند. در چنین شرایطی، معدل یک دانشجو در یک دانشگاه الزاماً معادل همان معدل در دانشگاه دیگر نیست. آزمونهای ملی دقیقاً برای کاهش همین تفاوتها طراحی شدهاند تا همه دانشجویان، فارغ از محل تحصیل، با یک معیار مشترک سنجیده شوند.
به همین دلیل است که برخی اعضای هیئت علمی معتقدند جایگزینی معدل با آزمون، صرفاً یک تصمیم اجرایی نیست، بلکه تغییری در فلسفه نظام ارزیابی آموزش پزشکی محسوب میشود.
دکتر سامان شیخی، جراح عمومی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی البرز در اینباره میگوید: آزمونهای ملی بیش از آنکه ابزار حذف دانشجویان باشند، نقش حفظ استانداردهای آموزشی را ایفا میکنند و تغییر مکرر آنها میتواند به تدریج اعتماد به نظام ارزیابی را کاهش دهد.
در واقع، این آزمونها فقط عملکرد دانشجویان را نمیسنجند؛ بلکه یکی از معدود ابزارهای سنجش کیفیت آموزش در دانشگاههای مختلف نیز به شمار میروند.
تصمیمی برای امروز یا الگویی برای فردا؟
البته نمیتوان شرایط اتخاذ این تصمیم را نادیده گرفت. اختلال در برنامههای آموزشی، شرایط ناشی از جنگ و نگرانی درباره تأخیر در روند تحصیل دانشجویان، تصمیمگیری را برای سیاستگذاران آموزشی دشوار کرده بود.
معاونت آموزشی وزارت بهداشت نیز در بخشنامههای خود تأکید کرده است که هدف از این تصمیم، کاهش فشار روانی بر دانشجویان و جلوگیری از طولانی شدن فرآیند آموزشی بوده است.
با این حال، برخی کارشناسان معتقدند چالش اصلی از جایی آغاز میشود که تصمیمهای اضطراری، به تدریج به رویه تبدیل شوند. به اعتقاد آنان، سیاستگذاری آموزشی باید بتواند میان انعطاف در شرایط بحران و حفظ استانداردهای علمی تعادل برقرار کند.
این نگرانی زمانی پررنگتر میشود که تجربه سالهای گذشته مرور شود. در دوران همهگیری کرونا نیز بخشی از آزمونهای پزشکی با تغییر در زمان یا شیوه برگزاری مواجه شد و اکنون بار دیگر، بحرانی دیگر نظام ارزیابی را تحت تأثیر قرار داده است.
استانداردهایی که بهآرامی تغییر میکنند
منتقدان تصمیم اخیر معتقدند مسئله اصلی، حذف یک آزمون نیست؛ بلکه تکرار الگویی است که ممکن است در بحرانهای بعدی نیز دوباره تکرار شود.
دکتر حسین بهاری، متخصص چشمپزشکی، نیز معتقد است که در چنین شرایطی وجود یک معیار ملی برای سنجش دانش، بیش از گذشته اهمیت پیدا میکند.
به گفته او، آزمونهای جامع یکی از ابزارهای حفظ کیفیت آموزش هستند و کاهش نقش آنها میتواند در بلندمدت بر استانداردهای آموزشی اثر بگذارد.
از سوی دیگر، عملکرد وزارت بهداشت در سایر آزمونهای ملی، مانند آزمون دستیاری، نشان میدهد که اصل برگزاری آزمونهای استاندارد همچنان مورد تأکید این وزارتخانه است. همین موضوع این پرسش را مطرح میکند که چرا درباره آزمونهای علوم پایه و پرهانترنی، رویکرد متفاوتی اتخاذ شد.
آیا آموزش پزشکی نقشه راه بحران دارد؟
یکی از پرسشهای مطرحشده پس از بخشنامههای اخیر این است که آیا نظام آموزش پزشکی برای شرایط اضطراری، از پیش برنامه و چارچوب مشخصی دارد یا تصمیمها متناسب با هر بحران اتخاذ میشوند. تغییر چندباره روند برگزاری آزمونهای علوم پایه و پرهانترنی، از تعویق و لغو تا جایگزینی شرط معدل برای بخشی از دانشجویان، اهمیت تدوین دستورالعملی روشن برای مدیریت بحران را برجسته کرده است.
در مقابل، ازسرگیری برخی آزمونهای ملی وزارت بهداشت نشان میدهد توجه به حفظ استانداردهای آموزشی همچنان وجود دارد. با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند ثبات در سیاستگذاری و پیشبینی سازوکارهای مشخص برای شرایط ویژه، میتواند هم از دانشجویان حمایت کند و هم نگرانیها درباره نظام ارزیابی را کاهش دهد.
فراتر از یک آزمون
جایگزینی شرط معدل برای گروهی از دانشجویان شاید تصمیمی موقت و متناسب با شرایط خاص کشور باشد، اما اهمیت این موضوع فراتر از یک بخشنامه یا یک دوره آزمون است. کیفیت آموزش پزشکی با کیفیت خدمات درمانی آینده ارتباط مستقیم دارد و نظام ارزیابی یکی از مهمترین ابزارهای حفظ این کیفیت محسوب میشود.
از همین رو، کارشناسان تأکید میکنند تصمیمهای اضطراری هرچند در برخی شرایط اجتنابناپذیرند، اما بهتر است به رویهای دائمی تبدیل نشوند. آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، ایجاد تعادلی میان مدیریت بحران و صیانت از استانداردهای آموزشی است تا کیفیت آموزش پزشکی در بلندمدت تحت تأثیر شرایط مقطعی قرار نگیرد.
۴۷۴۷
