به گزارش برگزیده، مجمع عمومی سازمان ملل متحد یکی از مهمترین نهادهای نظام بینالملل و اصلیترین محل گردهمایی نمایندگان کشورهای جهان است؛ نهادی که در آن تقریبا همه مسائل مهم جهانی، از جنگ و صلح و تحریم گرفته تا حقوق بشر، توسعه، تغییرات اقلیمی، بودجه سازمان ملل و مسائل انسانی مورد بحث قرار میگیرد. برخلاف شورای امنیت که ساختاری محدودتر دارد، مجمع عمومی محل حضور همه اعضای سازمان ملل است و هر کشور، فارغ از اندازه، قدرت اقتصادی یا نظامی، یک رأی دارد.
مجمع عمومی در سال ۱۹۴۵ و همزمان با تاسیس سازمان ملل متحد در منشور این سازمان ایجاد شد. منشور سازمان ملل در ۲۶ ژوئن ۱۹۴۵ در سانفرانسیسکو به امضا رسید و در ۲۴ اکتبر همان سال لازمالاجرا شد. از آن زمان تاکنون، مجمع عمومی به یکی از مهمترین صحنههای دیپلماسی چندجانبه در جهان تبدیل شده است.
مجمع عمومی سازمان ملل چگونه شکل گرفت؟
برای فهم اهمیت مجمع عمومی باید به شرایطی بازگشت که سازمان ملل در آن متولد شد. جنگ جهانی دوم بخش بزرگی از جهان را ویران کرده بود و قدرتهای پیروز جنگ به دنبال ایجاد سازوکاری بودند که بتواند از تکرار چنین فاجعهای جلوگیری کند.
ایده تأسیس سازمانی جهانی البته از سال ۱۹۴۵ آغاز نشد. تجربه جامعه ملل پس از جنگ جهانی اول نشان داده بود که ایجاد یک نهاد بینالمللی بدون سازوکارهای موثر برای همکاری میان قدرتها نمیتواند تضمینکننده صلح جهانی باشد. در جریان جنگ جهانی دوم، ایده ایجاد سازمانی جدید به تدریج شکل گرفت و نام «ملل متحد» نیز نخستین بار در اعلامیه ملل متحد در ۱ ژانویه ۱۹۴۲ به کار رفت.
در نهایت، نمایندگان ۵۰ کشور در کنفرانس سازمان ملل درباره سازمان بینالمللی که از ۲۵ آوریل تا ۲۶ ژوئن ۱۹۴۵ در سانفرانسیسکو برگزار شد، درباره ساختار سازمان جدید مذاکره کردند. منشور سازمان ملل در پایان این کنفرانس به امضا رسید. لهستان نیز بعداً به امضاکنندگان پیوست و تعداد اعضای اولیه سازمان ملل به ۵۱ کشور رسید.
در همان منشور، مجمع عمومی به عنوان یکی از شش رکن اصلی سازمان ملل تعریف شد. پنج رکن دیگر عبارتاند از شورای امنیت، شورای اقتصادی و اجتماعی، دیوان بینالمللی دادگستری، شورای قیمومت و دبیرخانه.
امروز ۱۹۳ کشور عضو سازمان ملل متحد هستند و همه آنها عضو مجمع عمومی نیز محسوب میشوند. این ویژگی، مجمع عمومی را به تنها رکن اصلی سازمان ملل تبدیل کرده است که در آن تمام اعضای سازمان به صورت برابر حضور دارند.
به این ترتیب، رای یک کشور کوچک از نظر حقوقی در مجمع عمومی با راس یک قدرت بزرگ تفاوتی ندارد. البته این برابری به معنای یکسان بودن قدرت سیاسی کشورها در نظام بینالملل نیست؛ کشورهایی که اقتصاد، ارتش، جمعیت یا نفوذ دیپلماتیک بیشتری دارند همچنان میتوانند در مذاکرات بینالمللی نفوذ بیشتری داشته باشند. با این حال، ساختار رسمی مجمع عمومی بر اصل برابری اعضا استوار است.
وظیفه اصلی مجمع عمومی سازمان ملل چیست؟
مجمع عمومی در منشور سازمان ملل به عنوان رکن اصلی مشورتی، سیاستگذاری و نمایندگی این سازمان تعریف شده است. به زبان ساده، مجمع عمومی محلی است که کشورهای عضو در آن درباره طیف گستردهای از مسائل بینالمللی گفتوگو میکنند و درباره بسیاری از آنها قطعنامه و تصمیم تصویب میکنند.
موضوعات مورد بررسی مجمع عمومی بسیار گسترده است. از جمله:
-
صلح و امنیت بینالمللی
-
خلع سلاح
-
حقوق بشر
-
مسائل بشردوستانه
-
توسعه اقتصادی و اجتماعی
-
تغییرات اقلیمی
-
فقر و گرسنگی
-
مسائل مربوط به پناهندگان
-
توسعه پایدار
-
حقوق بینالملل
-
بودجه سازمان ملل
-
پذیرش اعضای جدید
-
انتخاب برخی اعضای سایر نهادهای سازمان ملل
بنابراین برخلاف تصور رایج، مجمع عمومی صرفا محلی برای سخنرانی سران کشورها نیست؛ بخش مهمی از کار واقعی آن در کمیتهها، مذاکرات دیپلماتیک و فرایند تدوین قطعنامهها انجام میشود.
مجمع عمومی میتواند درباره بسیاری از موضوعات قطعنامه تصویب کند، اما قطعنامههای مجمع عمومی در اغلب موارد همان قدرت الزامآور تصمیمات شورای امنیت را ندارند. نقش آنها بیشتر در قالب توصیه، ایجاد چارچوب سیاسی، شکل دادن به هنجارهای بینالمللی و نشان دادن موضع اکثریت کشورهای جهان تعریف میشود.
با این حال، نباید از اهمیت سیاسی قطعنامههای مجمع عمومی غافل شد.
وقتی تعداد بسیار زیادی از کشورهای جهان درباره یک بحران، جنگ، مسئله حقوق بشری یا موضوع بینالمللی موضع مشترکی اتخاذ میکنند، آن قطعنامه میتواند از نظر سیاسی و دیپلماتیک اهمیت قابل توجهی پیدا کند.
نشست سالانه مجمع عمومی سازمان ملل چیست؟
وقتی در رسانهها از نشست مجمع عمومی سازمان ملل صحبت میشود، معمولا منظور بخش مهمی از نشست سالانه این نهاد است که در ماه سپتامبر در نیویورک برگزار میشود. نشست عادی مجمع عمومی هر سال در ماه سپتامبر آغاز میشود و بخش اصلی آن تا دسامبر ادامه دارد؛ بخشهای دیگری نیز در صورت نیاز در ادامه سال برگزار میشوند.
اما دلیل توجه رسانهها فقط جلسات رسمی نیست. در زمان برگزاری هفته سطح عالی مجمع عمومی، روسای جمهور جمهور، نخستوزیران، وزیران خارجه و دیگر مقامهای ارشد کشورهای جهان به نیویورک میروند. به همین دلیل، این دوره به یکی از متراکمترین مقاطع دیپلماسی بینالمللی در طول سال تبدیل میشود.
در حاشیه نشستهای رسمی، مقامهای کشورها با یکدیگر دیدارهای دوجانبه و چندجانبه برگزار میکنند. بسیاری از مذاکراتی که در صحن علنی اعلام نمیشوند هم در همین دوره شکل میگیرند.
از این منظر، اهمیت مجمع عمومی تنها به قطعنامههای آن محدود نیست؛ خودِ حضور همزمان تعداد زیادی از رهبران جهان در یک مکان، فرصت مهمی برای دیپلماسی است.
یکی از شناختهشدهترین بخشهای نشست سالانه، مناظره عمومی است.
در این بخش، نمایندگان کشورهای عضو دیدگاه دولتهای خود درباره مهمترین تحولات جهانی را بیان میکنند. این سخنرانیها الزاما به معنای تصمیمگیری نیستند، اما به جهان نشان میدهند هر دولت چگونه مسائل مهم بینالمللی را تعریف و تفسیر میکند.
31257
